Przygotowanie do ciąży: D-chiro-inozytol, kwas foliowy, witamina D wg najnowszych rekomendacji

Moment, w którym para podejmuje decyzję o ciąży, jest intymny, a zarazem naukowo ciekawy. Jajnik potrzebuje około 120 dni na pełne dojrzewanie pęcherzyka, z którego uwolni się komórka jajowa. Oznacza to, że dziś, w dniu, w którym zajdziesz w ciążę, będzie owulowała komórka jajowa, która zaczęła rosnąć prawie 4 miesiące temu. Każdy czynnik oddziałujący na ten proces (dieta, insulina, witaminy, stres oksydacyjny) ma czas, żeby zostawić swój ślad.

Dlatego wszystkie rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) oraz American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) mówią to samo: suplementację przedkoncepcyjną rozpocznij minimum 3 miesiące przed pierwszym cyklem, w którym planujecie ciążę. Ten artykuł tłumaczy, co o poszczególnych składnikach mówią badania i jakie zakresy dawek się w nich pojawiają i które kobiety potrzebują innego protokołu niż „standardowe” 400 µg kwasu foliowego z apteki.

Kwas foliowy: formy i różnice w metabolizmie

Suplementacyjne przyjmowanie kwasu foliowego zwiększa poziom folianów u matki. Niski poziom folianów u matki jest czynnikiem ryzyka wystąpienia wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu. Rekomendacje PTGiP i ACOG opisują dla kobiet w wieku rozrodczym przyjmowanie 400 µg folianu na dobę od co najmniej 3 miesięcy przed poczęciem do 12. tygodnia ciąży; zagadnienie to jest przedmiotem obszernego piśmiennictwa, w tym wieloośrodkowego badania MRC z 1991 r.

Problem: kwas foliowy (syntetyczny folian, stosowany w tanich preparatach i fortyfikacji mąki) musi być przekształcony przez enzym MTHFR w aktywną formę, czyli L-metylofolian (5-MTHF). U osób z polimorfizmem genetycznym MTHFR C677T w wariancie homozygotycznym (TT) aktywność tego enzymu spada o 70%, w heterozygotycznym (CT) o 30%. Efekt: część suplementowanego kwasu foliowego nie jest metabolizowana i krąży jako wolny „UMFA” (unmetabolized folic acid), bez działania biologicznego, a potencjalnie blokując receptory folianu w tkankach.

Metafolian wapnia (5-MTHF) to zredukowana, aktywna forma folianu, która nie wymaga konwersji przez enzym MTHFR. Współczesne rekomendacje PTGiP (2020) pozostawiają wybór: „kwas foliowy lub metafolian 400–800 µg/dobę”. O tym, którą formę wybrać, warto porozmawiać z lekarzem prowadzącym. Pomocna bywa tu znajomość wariantu MTHFR C677T (test opisany niżej).

Witamina D3: stan zaopatrzenia w populacji i zakresy dawek

W badaniach populacyjnych Instytutu Żywności i Żywienia 80% Polaków w wieku rozrodczym ma stężenie 25(OH)D poniżej 30 ng/ml, czyli w strefie niedoboru lub suboptymalnej. Od października do kwietnia w naszej szerokości geograficznej synteza skórna witaminy D wynosi praktycznie zero, nawet przy pełnym słońcu.

W piśmiennictwie dotyczącym stanu zaopatrzenia w witaminę D u kobiet w wieku rozrodczym analizowano między innymi następujące zagadnienia:

• Zależność między stężeniem 25(OH)D a liczbą pęcherzyków antralnych (AFC) w USG
• Zależność między stężeniem 25(OH)D a odsetkiem zapłodnień w procedurach IVF: metaanaliza 11 badań kohortowych, 2700 kobiet (Chu i in., Hum Reprod 2018, PubMed 29149263)
• Zależność między stężeniem 25(OH)D a przebiegiem ciąży i masą urodzeniową dziecka: badania obserwacyjne, wyniki niejednorodne; nie stanowią one podstawy autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego

Docelowe stężenie 25(OH)D dla kobiety planującej ciążę to 30–50 ng/ml. Przy stwierdzonym niedoborze w polskich zaleceniach opisywane są dawki witaminy D3 rzędu 2000–4000 IU na dobę, a ponowną ocenę stężenia 25(OH)D przewiduje się zwykle po około 3 miesiącach; dawkowanie i termin kontroli ustala lekarz. W polskich zaleceniach witaminę D3 opisuje się często łącznie z witaminą K2 (MK-7). W piśmiennictwie pojawiają się dawki rzędu 100 µg MK-7 na dobę. Witamina K pomaga w utrzymaniu zdrowych kości.

Myo-inozytol i D-chiro-inozytol: co opisują badania

Oba inozytole to naturalnie występujące izomery cukru (cykliczne alkohole cukrowe), obecne między innymi w płynie pęcherzykowym jajnika; ich udziałem w wewnątrzkomórkowym przekaźnictwie sygnału zajmuje się literatura biochemiczna. W jajniku stosunek myo-inozytolu do D-chiro-inozytolu w płynie pęcherzykowym wynosi 40:1 u zdrowych kobiet. Zaburzenie tej proporcji, a zwłaszcza zmniejszenie MI i nadmiar DCI, koreluje z gorszą jakością komórki jajowej i zaburzeniami owulacji.

W randomizowanym badaniu Nordio M. i Proietti E. (2012) u 50 kobiet z PCOS porównano myo-inozytol 2000 mg + DCI 50 mg × 2/dobę (proporcja 40:1) z samym myo-inozytolem; obserwacja trwała 6 miesięcy, z pomiarem pośrednim po 3 miesiącach. W badaniu oceniano:

• regularność cykli owulacyjnych
• Korzystny wpływ na poziom insuliny na czczo
• stężenie wolnego testosteronu
• przy obserwacji 6-miesięcznej: odsetek ciąż w badanej grupie

Badanie porównywało suplementację samym myo-inozytolem z połączeniem MI + DCI w proporcji 40:1; połączenie korzystnie wpływało na parametry metaboliczne. Więcej o fizjologii inozytoli w artykule o DCI.

DHA dla rozwoju mózgu dziecka

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) to długołańcuchowy kwas omega-3, krytyczny dla rozwoju mózgu i siatkówki płodu, szczególnie w III trymestrze. Synteza endogenna z ALA (kwas alfa-linolenowy w oleju lnianym) jest u ludzi bardzo niska (< 5%), więc dieta lub suplementacja jest realnym źródłem.

Rekomendacja EFSA i PTGiP: DHA 200–600 mg/dobę przez cały okres starań i ciąży. Dla kobiet, które jedzą < 2 porcji tłustej ryby tygodniowo (większość Polek), suplementacja jest konieczna. Preferowana forma: DHA z alg Schizochytrium sp. (wegańskie, wolne od rtęci i PCB, z wysoką biodostępnością).

Cynk, selen, jod: mikroelementy priorytetowe

Jod: 150 µg/dobę przed ciążą, 200 µg w ciąży

Polska to kraj umiarkowanego niedoboru jodu mimo obowiązkowej jodyzacji soli. U kobiet w wieku rozrodczym zalecane jest oznaczenie stężenia TSH i TPO-Ab przed ciążą. Warto, aby funkcję tarczycy ocenił lekarz przed planowaną ciążą.

Selen: 55–70 µg/dobę

Niezbędny do działania deiodinaz (enzymów konwertujących T4 → T3) i tarczycowej peroksydazy glutationu. U kobiet z podwyższonym TPO-Ab (Hashimoto) w niektórych badaniach przyglądano się selenowi u kobiet z autoimmunologiczną chorobą tarczycy; decyzję o suplementacji selenu warto omówić z lekarzem. W Polsce gleba jest uboga w selen. Suplementacja celowa ma sens.

Cynk: 8–11 mg/dobę

Cynk jest kofaktorem ponad 300 enzymów, w tym tych uczestniczących w syntezie testosteronu u partnera (ważne dla jakości nasienia: 3 miesiące przed koncepcją to też czas dojrzewania plemników) oraz syntezie DNA w procesie zapłodnienia. Forma biglicynianu lub metioninianu ma lepszą biodostępność niż tlenek.

Co z żelazem

Przed ciążą nie suplementuj profilaktycznie. Wykonaj morfologię z ferrytyną. Jeśli ferrytyna < 30 ng/ml lub Hb < 12 g/dl, wtedy celowana suplementacja preparatem żelaza bisglicynianowego (30–60 mg Fe elementarnego/dobę). Nadmiar żelaza u kobiet z prawidłowymi zapasami zwiększa stres oksydacyjny w jajniku, dlatego profilaktyczne „bo akurat planuję” jest błędem.

Co opisują badania i rekomendacje: składniki oraz zakresy dawek

Omega-3 DHA z alg: 200 mg DHA w kapsułce

Omega-3 DHA z alg dla kobiet: wegańskie kapsułki 200 mg

Wegański DHA z mikroalg Schizochytrium sp. W jednej kapsułce 200 mg DHA.…

Zobacz produkt

Badania, które warto wykonać przed staraniami

• Morfologia, ferrytyna, witamina D3 (25-OH): stan odżywienia
• TSH, fT3, fT4, TPO-Ab, aTG: tarczyca
• Glukoza, insulina, HOMA-IR: metabolizm
• AMH (hormon anty-Müllerowski): rezerwa jajnikowa, szczególnie > 35. r.ż.
• Test MTHFR C677T: opcjonalnie, pomaga w decyzji o formie folianu
• USG ginekologiczne: anatomia macicy, pęcherzyki antralne
• Cytologia: jeśli nieaktualna

Kiedy konieczna konsultacja specjalistyczna

• Brak ciąży po 12 miesiącach regularnego współżycia (6 miesięcy po 35. r.ż.)
• Historia 2+ wczesnych poronień
• Nieregularne cykle > 6 miesięcy
• Endometrioza w wywiadzie
• Zaburzenia tarczycy lub przysadki
• Partner z nieprawidłowym badaniem nasienia

Podsumowanie

Przygotowanie do ciąży to trzy miesiące pracy przed staraniami, czyli czas, w którym dojrzewa jajeczko, które odpowie za spotkanie z plemnikiem. W tym oknie największe znaczenie mają: folian (najlepiej w formie metafolianu), witamina D3 z K2, DHA, jod i selen. Myo-inozytol i D-chiro-inozytol w proporcji 40:1 to składniki opisywane w piśmiennictwie dotyczącym PCOS; nie mają autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego. Obie formy (czysty D-chiro-inozytol z karobu oraz myo-inozytol połączony z DCI w proporcji 40:1) wymieniamy jako skład w kategorii D-chiro-inozytol i myo-inozytol w sklepie OVEA Health, bez przypisywania im działania. Cała suplementacja ma sens jako uzupełnienie zbadanej diety i stylu życia, nie jako ich substytut. Jeśli masz 35+ lat lub czynniki ryzyka, umów wizytę u ginekologa-endokrynologa zamiast zaczynać od własnej analizy.

Folian, inozytole, DHA i pozostałe składniki opisywane w kontekście przygotowania do ciąży zebraliśmy w kategorii Leksykonu Płodność. Przy każdym haśle podajemy formę chemiczną, pochodzenie surowca i dawki z badań.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Dawki i preparaty powinny być dobrane indywidualnie po ocenie stanu zdrowia.