Magnez a PMS: formy magnezu, biodostępność i dawki w badaniach

PMS Support + Berberyna + Cynk: trio na PMS i insulinooporność | OVEA

Dzień przed okresem potrafi być gorszy niż sam okres. Skurcze w brzuchu, piersi tak wrażliwe, że boli nawet stanik, skoki nastroju, ochota na czekoladę trudna do odparcia, migrena po przebudzeniu. Objawy przedmiesiączkowe ma większość kobiet w wieku rozrodczym (MedlinePlus), a u 13–18% są na tyle silne, że utrudniają codzienne funkcjonowanie (Halbreich i wsp. 2003).

Wśród minerałów i witamin badanych w kontekście PMS (zespołu napięcia przedmiesiączkowego) magnez należy do najczęściej opisywanych w piśmiennictwie. Pod nazwą „magnez” sprzedaje się kilka różnych związków chemicznych, które różnią się wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Artykuł opisuje formy magnezu, w tym biglicynian magnezu, dawki i czas obserwacji w badaniach klinicznych oraz górny bezpieczny poziom spożycia.

Magnez w organizmie: oświadczenia zdrowotne

Magnez bierze udział w działaniu ponad 300 układów enzymatycznych (NIH ODS). W unijnym wykazie ma kilka oświadczeń zdrowotnych:

  • Magnez pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni.
  • Magnez pomaga w utrzymaniu równowagi elektrolitowej.
  • Magnez pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego.
  • Magnez pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych.
  • Magnez przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.
  • Magnez przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego.

To oświadczenia o funkcjach magnezu w organizmie; żadne nie dotyczy PMS.

Co mówią badania kliniczne

W badaniu Walker i wsp. (1998) 200 mg magnezu na dobę w postaci tlenku przez dwa cykle zmniejszało łagodne objawy zatrzymywania wody, ale dopiero w drugim cyklu, a w badaniu Facchinettiego i wsp. (1991) pirolidonokarboksylan magnezu podawany od 15. dnia cyklu zmniejszał objawy związane z nastrojem. Przegląd systematyczny (Whelan i wsp. 2009) ocenił te dane jako wstępne: badania nad magnezem w PMS są nieliczne, małe i krótkie.

Źródło: Walker AF i wsp., J Womens Health 1998 (PubMed 9861593).

Formy magnezu a wchłanianie: co pokazują dane

„Magnez” w aptece to nie jedno. Pod tą nazwą sprzedaje się różne związki chemiczne, które różnią się biodostępnością, czyli tym, jaka część magnezu zostaje wchłonięta z przewodu pokarmowego.

Tlenek magnezu wchłania się słabo (ok. 4% w badaniu Firoz i Graber 2001), a cytrynian, mleczan, chlorek i asparaginian lepiej (NIH ODS). W badaniu z dawką 300 mg na dobę najlepiej przyswajalny był cytrynian, a chelat aminokwasowy lepiej niż tlenek (Walker i wsp. 2003). Warto przy tym pamiętać, że w cytowanych badaniach nad PMS podawano właśnie tlenek magnezu.

Biglicynian: budowa chelatu

Biglicynian magnezu to chelat: jon magnezu związany z dwiema cząsteczkami aminokwasu glicyny. W małym badaniu u pacjentów po resekcji jelita chelat był lepiej tolerowany niż tlenek (Schuette i wsp. 1994).

Górny tolerowany poziom spożycia magnezu z suplementów dla dorosłych w UE wynosi 250 mg na dobę (SCF/EFSA); większe dawki zwiększają ryzyko biegunki i dolegliwości jelitowych (NIH ODS).

Ile magnezu potrzebujemy

Zalecane spożycie (RDA) dla kobiet to 310–320 mg magnezu dziennie z całej diety (Normy żywienia 2020). Kobiety w Polsce spożywają z dietą średnio ok. 220–255 mg magnezu na dobę, a niemal 70% nie pokrywa zalecanego spożycia (Normy żywienia 2020). Suplement nie powinien dostarczać więcej niż 250 mg magnezu na dobę, bo tyle wynosi górny tolerowany poziom spożycia z suplementów (SCF/EFSA).

Dawki i okna czasowe opisywane w badaniach

  • W cytowanych badaniach nad PMS podawano 200 mg magnezu na dobę (Walker 1998, De Souza 2000) albo pirolidonokarboksylan magnezu 3 razy dziennie od 15. dnia cyklu (Facchinetti 1991)
  • Okres obserwacji obejmował od jednego do dwóch cykli
  • W badaniu De Souza i wsp. (2000) magnez łączono z witaminą B6 w dawce 50 mg na dobę; to ponad czterokrotnie więcej niż górny tolerowany poziom spożycia witaminy B6 (12 mg na dobę według EFSA)
  • Formy chelatowane porównywano z solami nieorganicznymi pod kątem tolerancji przewodu pokarmowego

Magnez i witamina B6

Witamina B6 (w formie aktywnej P-5-P, czyli pirydoksalo-5-fosforanu) jest kofaktorem enzymów, które wytwarzają serotoninę z tryptofanu i GABA z kwasu glutaminowego. Witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej. Witamina B6 pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych. To oświadczenia zdrowotne z unijnego wykazu.

W randomizowanym badaniu De Souza i wsp. z 2000 r. (PubMed 10746516) magnez oceniano osobno oraz łącznie z witaminą B6 w dawce 50 mg na dobę. Górny tolerowany poziom spożycia witaminy B6 wynosi według EFSA 12 mg na dobę dla dorosłych (EFSA 2023).

Przeciwwskazania i ostrożność

U osób z prawidłową funkcją nerek nadmiar magnezu z diety jest wydalany z moczem, ale magnez z suplementów w ilości powyżej 250 mg na dobę może powodować biegunkę (NIH ODS). Ostrożność potrzebna:

  • Choroby nerek: magnez z suplementów tylko po konsultacji z lekarzem, bo nerki mogą nie usuwać jego nadmiaru
  • Bisfosfoniany i antybiotyki: magnez zmniejsza wchłanianie doustnych bisfosfonianów oraz antybiotyków z grup tetracyklin i chinolonów (NIH ODS), dlatego przyjmuje się je w odstępie od preparatu magnezu podanym w ulotce leku
  • Ciąża i karmienie piersią: dobór preparatu omów z lekarzem

Kiedy iść do lekarza

U części kobiet objawy są tak nasilone, że spełniają kryteria PMDD (przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego), które w klasyfikacji DSM-5 jest odrębnym rozpoznaniem (Epperson i wsp. 2012). Do lekarza warto pójść, jeśli:

  • objawy emocjonalne wpływają na pracę lub relacje
  • pojawiają się myśli samobójcze: to sytuacja pilna, zadzwoń pod 112 albo pod bezpłatny, całodobowy numer 800 70 2222 (Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym)
  • skurcze są tak silne, że wymagają leków przeciwbólowych codziennie przez 5 dni lub dłużej
  • cykl jest coraz dłuższy lub coraz krótszy

Diagnostyką i leczeniem PMS i PMDD zajmuje się ginekolog lub psychiatra. Suplementy diety nie zastępują oceny lekarza.

Podsumowanie

Magnez należy do składników najczęściej badanych w kontekście PMS, ale badania są nieliczne, małe i krótkie, a przegląd systematyczny ocenił je jako dane wstępne (Whelan i wsp. 2009). W cytowanych badaniach podawano najczęściej 200 mg magnezu dziennie przez jeden do dwóch cykli. Górny tolerowany poziom spożycia magnezu z suplementów wynosi według EFSA 250 mg na dobę dla dorosłych. Formy magnezu (np. biglicynian, cytrynian, tlenek) różnią się wchłanianiem i ilością pierwiastka w porcji.

Magnez, witaminę B6 i inne składniki opisywane w kontekście cyklu oraz układu nerwowego zebraliśmy w kategoriach Leksykonu Regulacja cyklu i Nastrój i sen. Przy każdym haśle opisujemy formy w suplementach, oświadczenia zdrowotne z unijnego wykazu (jeśli składnik je ma), bezpieczeństwo i źródła.

Artykuł ma charakter edukacyjny.

Źródła

  1. Halbreich U, Borenstein J, Pearlstein T, Kahn LS. The prevalence, impairment, impact, and burden of premenstrual dysphoric disorder (PMS/PMDD). Psychoneuroendocrinology 2003. PubMed 12892987
  2. U.S. National Library of Medicine. Premenstrual syndrome (MedlinePlus Medical Encyclopedia). MedlinePlus 2026. medlineplus.gov
  3. NIH Office of Dietary Supplements. Magnesium: Fact Sheet for Health Professionals. NIH ODS 2026. ods.od.nih.gov
  4. Komisja Europejska. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności, innych niż oświadczenia odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci. Dz.U. UE L 136 2012. eur-lex.europa.eu
  5. Jarosz M, Rychlik E, Stoś K, Charzewska J (red.). Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. NIZP-PZH, Warszawa 2020. ncez.pzh.gov.pl
  6. Walker AF, De Souza MC, Vickers MF, Abeyasekera S, Collins ML, Trinca LA. Magnesium supplementation alleviates premenstrual symptoms of fluid retention. J Womens Health 1998. PubMed 9861593
  7. Facchinetti F, Borella P, Sances G, Fioroni L, Nappi RE, Genazzani AR. Oral magnesium successfully relieves premenstrual mood changes. Obstet Gynecol 1991. PubMed 2067759
  8. Whelan AM, Jurgens TM, Naylor H. Herbs, vitamins and minerals in the treatment of premenstrual syndrome: a systematic review. Can J Clin Pharmacol 2009. PubMed 19923637
  9. De Souza MC, Walker AF, Robinson PA, Bolland K. A synergistic effect of a daily supplement for 1 month of 200 mg magnesium plus 50 mg vitamin B6 for the relief of anxiety-related premenstrual symptoms: a randomized, double-blind, crossover study. J Womens Health Gend Based Med 2000. PubMed 10746516
  10. Firoz M, Graber M. Bioavailability of US commercial magnesium preparations. Magnes Res 2001. PubMed 11794633
  11. Walker AF, Marakis G, Christie S, Byng M. Mg citrate found more bioavailable than other Mg preparations in a randomised, double-blind study. Magnes Res 2003. PubMed 14596323
  12. Schuette SA, Lashner BA, Janghorbani M. Bioavailability of magnesium diglycinate vs magnesium oxide in patients with ileal resection. JPEN J Parenter Enteral Nutr 1994. PubMed 7815675
  13. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food (SCF) and the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), wersja 11. EFSA 2025. efsa.europa.eu
  14. EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin B6. EFSA J 2023. PubMed 37207271
  15. Epperson CN, Steiner M, Hartlage SA, Eriksson E, Schmidt PJ, Jones I i wsp. Premenstrual dysphoric disorder: evidence for a new category for DSM-5. Am J Psychiatry 2012. PubMed 22764360