Witamina B6 to rozpuszczalna w wodzie witamina z grupy B. W organizmie działa jako koenzym w ponad stu reakcjach enzymatycznych, głównie związanych z przemianą białek i aminokwasów. Jej aktywną formą jest pirydoksalo-5-fosforan (P-5-P), czyli postać, którą organizm wykorzystuje bez dodatkowej przemiany.
Mechanizm
Co robi witamina B6 w organizmie
Witamina B6 to nie jeden związek, lecz grupa spokrewnionych form (pirydoksyna, pirydoksal, pirydoksamina), które organizm przekształca w jedną aktywną postać: pirydoksalo-5-fosforan, w skrócie P-5-P. To właśnie P-5-P jest „narzędziem roboczym”, którego komórki używają w ponad stu reakcjach enzymatycznych. Suplementy zawierające bezpośrednio P-5-P dostarczają formę już aktywną, podczas gdy chlorowodorek pirydoksyny wymaga jeszcze przemiany w wątrobie.
- Działa jako koenzym w przemianach aminokwasów, czyli cegiełek, z których powstają białka organizmu.
- Uczestniczy w powstawaniu neuroprzekaźników, substancji za pomocą których komunikują się komórki nerwowe.
- Bierze udział w metabolizmie homocysteiny, przekształcając ją w kierunku cysteiny.
Witamina B6 a gospodarka hormonalna
Witamina B6 jest jednym z nielicznych składników z oświadczeniem o regulacji aktywności hormonalnej w unijnym wykazie. Witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej. Dozwolony zakres komunikatów ogranicza się do oświadczeń zdrowotnych z unijnego wykazu, zebranych w sekcji o oświadczeniach; poza ten zakres nie formułujemy twierdzeń o działaniu.
Udział w metabolizmie homocysteiny
W szlaku przemiany homocysteiny współdziałają trzy witaminy z grupy B: kwas foliowy, B12 oraz B6. Meta-analiza Homocysteine Lowering Trialists’ Collaboration (BMJ, 1998), obejmująca 1114 osób z 12 badań, wykazała, że obniżenie homocysteiny zależy głównie od kwasu foliowego, a witamina B6 (średnio 16,5 mg na dobę) nie dawała w tej analizie istotnego dodatkowego efektu na sam poziom homocysteiny. B6 pozostaje natomiast koenzymem niezbędnym dla enzymu, który kieruje homocysteinę w stronę syntezy cysteiny, co znajduje odzwierciedlenie w oświadczeniach zdrowotnych z unijnego wykazu.
Badania
Oświadczenia zdrowotne z unijnego wykazu
Dla witaminy B6 autoryzowano w Unii Europejskiej (Rozporządzenie Komisji UE nr 432/2012) następujące oświadczenia zdrowotne:
- Witamina B6 pomaga w prawidłowej syntezie cysteiny.
- Witamina B6 przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego.
- Witamina B6 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego.
- Witamina B6 pomaga w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu homocysteiny.
- Witamina B6 przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu białka i glikogenu.
- Witamina B6 pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych.
- Witamina B6 pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek.
- Witamina B6 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
- Witamina B6 przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia.
- Witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej.
Warunkiem stosowania powyższych oświadczeń jest zawartość witaminy w produkcie zapewniająca co najmniej znaczącą ilość zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia 1169/2011 (15% RWS na wskazaną porcję). Powyższa lista stanowi pełny zakres dozwolonych komunikatów, poza nią nie formułuje się innych twierdzeń o działaniu.
To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.
Stosowanie
Wartości referencyjne i zakresy
Referencyjna wartość spożycia (RWS) witaminy B6 w Unii Europejskiej wynosi 1,4 mg na dzień i służy jako punkt odniesienia przy znakowaniu suplementów. Zapotrzebowanie zależy m.in. od podaży białka w diecie.
- Zalecane spożycie (PRI według EFSA) wynosi dla dorosłych kobiet 1,6 mg na dobę, w ciąży 1,8 mg, a podczas karmienia piersią 1,7 mg (w USA 1,3 mg).
- W suplementach dla kobiet w kontekście cyklu stosuje się zwykle dawki kilku do kilkudziesięciu mg, przy czym należy mieć na uwadze górny tolerowany poziom spożycia.
- Górny tolerowany poziom spożycia (UL) ustalony przez EFSA w 2023 roku wynosi 12 mg na dobę dla dorosłych (z diety i suplementów łącznie); w USA UL (IOM) to 100 mg na dobę.
- Forma P-5-P jest postacią aktywną, którą organizm wykorzystuje bezpośrednio, bez dodatkowej przemiany w wątrobie.
Witaminę B6 można przyjmować o dowolnej porze dnia, niezależnie od posiłku. Przy łączeniu kilku preparatów zwróć uwagę na łączną dawkę B6, aby nie przekroczyć tolerowanego poziomu spożycia.
Bezpieczeństwo
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Witamina B6 z diety jest bezpieczna, ponieważ jej nadmiar jest wydalany z moczem. Ryzyko pojawia się dopiero przy przewlekłym przyjmowaniu wysokich dawek z suplementów. Kluczowym działaniem niepożądanym opisanym w literaturze jest neuropatia obwodowa, czyli uszkodzenie nerwów czuciowych objawiające się mrowieniem, drętwieniem dłoni i stóp oraz zaburzeniami czucia.
- Neuropatia obwodowa przy wysokich dawkach: przewlekłe przyjmowanie dużych ilości witaminy B6 może prowadzić do uszkodzenia nerwów czuciowych. Z tego powodu nie należy łączyć wielu preparatów zawierających B6 bez kontroli łącznej dawki.
- Górny tolerowany poziom spożycia (UL): EFSA w opinii z 2023 roku ustaliła UL dla dorosłych na 12 mg na dobę (z całej diety i suplementów), przyjmując neuropatię obwodową jako efekt krytyczny. W USA UL (IOM) wynosi 100 mg na dobę. W UE punktem odniesienia jest wartość EFSA.
- Nadwrażliwość: nie stosować przy nadwrażliwości na którąkolwiek formę witaminy B6 lub składniki preparatu.
- Objawy ostrzegawcze: mrowienie lub drętwienie kończyn w trakcie suplementacji są sygnałem do odstawienia suplementu.
Interakcje
- Lewodopa (bez inhibitora dekarboksylazy): witamina B6 może nasilać obwodowy rozkład lewodopy i osłabiać jej działanie.
- Leki przeciwpadaczkowe (fenytoina, fenobarbital): witamina B6 może obniżać ich stężenie w surowicy.
- Leki obniżające poziom witaminy B6: niektóre leki (m.in. izoniazyd, cykloseryna, hydralazyna, część leków antykoncepcyjnych) mogą zwiększać zapotrzebowanie na B6.
- Amiodaron: łączne stosowanie może nasilać nadwrażliwość skóry na światło.
- Ciąża i karmienie piersią: witamina B6 jest stosowana w tych okresach; górny poziom spożycia EFSA, 12 mg na dobę, dotyczy także kobiet w ciąży i karmiących.
Ostrzeżenia dla kobiet w ciąży i karmiących oraz dla osób przyjmujących leki podaje etykieta produktu.
Łączenie z innymi składnikami
Kontekst łączenia
W szlaku homocysteiny B6 współdziała z innymi witaminami z grupy B, dlatego bywa zestawiana z witaminą B12 oraz folianem. Łączenie składników nie rozszerza autoryzowanego zakresu oświadczeń zdrowotnych opisanego powyżej. Same objawy napięcia przedmiesiączkowego, moment ich pojawiania się i różnicowanie z PMDD opisujemy w osobnym artykule. Zobacz też: objawy napięcia przedmiesiączkowego. objawy napięcia przedmiesiączkowego.
Witamina B6: P-5-P (forma aktywna) vs chlorowodorek pirydoksyny
| OVEA (P-5-P, forma aktywna) | Tańsze zamienniki (chlorowodorek pirydoksyny) | |
|---|---|---|
| Postać biochemiczna | Pirydoksalo-5-fosforan (P-5-P), czyli forma już aktywna, którą organizm wykorzystuje bezpośrednio jako koenzym | Chlorowodorek pirydoksyny, forma nieaktywna, którą organizm musi najpierw przekształcić enzymatycznie do P-5-P |
| Etap przemiany w organizmie | Pomija etap przemiany w wątrobie, dostarczając formę gotową do działania w reakcjach enzymatycznych | Wymaga fosforylacji w wątrobie zanim stanie się aktywnym koenzymem, co u części osób z zaburzeniami tej przemiany bywa mniej efektywne |
| Pozycja na etykiecie | Deklarowana jako pirydoksalo-5-fosforan (P-5-P), często komunikowana jako forma premium | Najczęściej stosowana, standardowa i tańsza forma w masowych suplementach z grupy B |
| Cena vs wartość | Wyższa cena jednostkowa rekompensowana dostarczaniem formy aktywnej bez dodatkowego etapu konwersji | Niższa cena; dla osób zdrowych obie formy dostarczają witaminę B6, różnica dotyczy głównie etapu przemiany |
Pytania
Czym jest forma P-5-P i czym różni się od zwykłej witaminy B6?
P-5-P to pirydoksalo-5-fosforan, czyli aktywna biologicznie forma witaminy B6, którą organizm wykorzystuje bezpośrednio. Chlorowodorek pirydoksyny to forma, którą organizm musi najpierw przekształcić w wątrobie do P-5-P. Obie formy dostarczają witaminę B6, P-5-P jest postacią już aktywną.
Dlaczego witamina B6 pojawia się w preparatach dla kobiet na cykl i PMS?
Witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej. Witamina B6 pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych. Witamina B6 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. To oświadczenia zdrowotne z unijnego wykazu. Z tego powodu często towarzyszy formułom kierowanym do kobiet w kontekście cyklu i okresu przedmiesiączkowego.
Czy witaminę B6 trzeba przyjmować z posiłkiem?
Nie, witamina B6 jest rozpuszczalna w wodzie i można ją przyjmować niezależnie od posiłku, o dowolnej porze dnia.
Czy można przedawkować witaminę B6?
Witamina B6 z diety jest bezpieczna, bo nadmiar jest wydalany z moczem. Przewlekłe przyjmowanie wysokich dawek z suplementów może natomiast prowadzić do neuropatii obwodowej. EFSA w 2023 roku ustaliła górny tolerowany poziom spożycia dla dorosłych na 12 mg na dobę; w USA limit (IOM) to 100 mg na dobę. Mrowienie lub drętwienie kończyn to sygnał, by odstawić suplement.
Jakie produkty są dobrym źródłem witaminy B6?
Dobrym źródłem witaminy B6 są mięso i ryby, ziemniaki, banany, rośliny strączkowe oraz produkty pełnoziarniste. U osób na zróżnicowanej diecie niedobór występuje rzadko.
Czy witaminę B6 można łączyć z witaminą B12 i folianem?
Tak, te trzy witaminy z grupy B współdziałają w szlaku przemiany homocysteiny i bywają zestawiane w preparatach wieloskładnikowych. Łączenie składników nie rozszerza jednak autoryzowanego zakresu oświadczeń zdrowotnych.
Ile witaminy B6 dziennie potrzebuje dorosła kobieta?
Referencyjna wartość spożycia (RWS) na etykietach UE wynosi 1,4 mg na dzień, a zalecane spożycie dla dorosłych kobiet według EFSA to 1,6 mg na dobę (w USA 1,3 mg). Zapotrzebowanie rośnie m.in. przy diecie wysokobiałkowej.
Źródła
- Efficacy of vitamin B-6 in the treatment of premenstrual syndrome: systematic review Wyatt KM, Dimmock PW, Jones PW, O'Brien PMS, BMJ, 1999
- Pyridoxine (vitamin B6) and the premenstrual syndrome: a randomized crossover trial Doll H, Brown S, Thurston A, Vessey M, J R Coll Gen Pract, 1989
- Lowering blood homocysteine with folic acid based supplements: meta-analysis of randomised trials. Homocysteine Lowering Trialists' Collaboration Homocysteine Lowering Trialists' Collaboration, BMJ, 1998
- Vitamin B6 is effective therapy for nausea and vomiting of pregnancy: a randomized, double-blind placebo-controlled study Sahakian V, Rouse D, Sipes S, Rose N, Niebyl J, Obstet Gynecol, 1991
- https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB6-HealthProfessional/
- https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2023.8006








