Leksykon

Mastyks (żywica Pistacia lentiscus)

Pistacia lentiscus L., resina (mastix, Chios mastic gum)

Mastyks to wysuszona żywica pistacji kleistej, w handlu głównie z greckiej wyspy Chios, sprzedawana jako łzy do żucia albo sproszkowana w kapsułkach. Europejska Agencja Leków opisuje go jako tradycyjny produkt leczniczy roślinny, a w unijnym wykazie oświadczeń zdrowotnych nie ma o nim zdań.

Aktualizacja 10.11.2026 · 14 źródeł · 6 min czytania

Pochodzenie
Żywica z pnia i gałęzi pistacji kleistej (Pistacia lentiscus L.), głównie z wyspy Chios
Forma w suplementach
Sproszkowana żywica w kapsułkach; poza suplementami łzy do żucia i olejek
Ilości w badaniach
Najczęściej ok. 1 g dziennie przez 2–8 tygodni
Produkty w sklepie
Wkrótce

Mastyks w skrócie:

  • Co to jest: wysuszona żywica z pnia i gałęzi Pistacia lentiscus, w handlu głównie z greckiej wyspy Chios; w suplementach sproszkowana w kapsułkach.
  • Związki charakterystyczne: kwasy triterpenowe, m.in. kwas masticadienonowy i izomasticadienonowy, polimer cis-1,4-poli-β-mircen i olejek z przewagą α-pinenu.
  • Status w UE: brak oświadczeń zdrowotnych w unijnym wykazie; EMA opisuje sproszkowaną żywicę w monografii tradycyjnego produktu leczniczego roślinnego.

Mechanizm

Żywica z pnia i gałęzi

Mastyks to wysuszona żywica z pnia i gałęzi pistacji kleistej (Pistacia lentiscus L.), wiecznie zielonego krzewu lub drzewa z rodziny nanerczowatych. Farmakopea Europejska (monografia 1876) wymaga w nim co najmniej 10 ml olejku eterycznego na kilogram suchego surowca. Głównym źródłem jest południe greckiej wyspy Chios. Żywica wypływa z naciętej kory, po 15–20 dniach zastyga w łzy o średnicy ok. 3 mm, a jedno dorosłe drzewo daje jej ok. 1 kg rocznie. Od 1997 r. mastyks z Chios ma w UE chronioną nazwę pochodzenia (rozporządzenie 123/97). Wszystkie te dane podaje raport oceniający Europejskiej Agencji Leków (EMA).

Skład

W żywicy opisano ponad 120 związków. Główne grupy to naturalny polimer, triterpeny kwaśne i obojętne oraz lotne składniki olejku (Pachi i wsp. 2020, PubMed). Polimer to nierozpuszczalny cis-1,4-poli-β-mircen. Triterpeny tworzą m.in. kwas masticadienonowy, kwas izomasticadienonowy, kwas oleanolowy i tirukallol. W olejku z żywicy przeważa α-pinen, obok mircenu i β-pinenu (EMA).

Paraschos i wsp. usunęli polimer i rozdzielili resztę żywicy na frakcję kwaśną i obojętną. W probówce najsilniej na 11 szczepów Helicobacter pylori działała frakcja kwaśna, a spośród czystych związków kwas izomasticadienolowy. Myszy zakażone H. pylori, którym przez 3 miesiące podawano ekstrakt bez polimeru, miały w żołądku ok. 30 razy mniej bakterii, ale stan zapalny błony śluzowej się nie zmienił (PubMed). HMPC, komitet EMA ds. produktów roślinnych, nie wskazał jednak żadnego związku jako znacznika aktywności (EMA).

Status w monografii EMA

W 2016 r. HMPC przyjął monografię EMA/HMPC/46758/2015. Sproszkowana żywica ma w niej status tradycyjnego produktu leczniczego roślinnego. Oznacza to, że wskazania opierają się na co najmniej 30 latach stosowania, w tym 15 latach w UE. Badania kliniczne HMPC uznał za zbyt małe i obarczone błędami metodycznymi, by oprzeć na nich wskazanie o ugruntowanym zastosowaniu. Monografia opisuje dwa wskazania: doustnie w łagodnych dolegliwościach dyspeptycznych, czyli niestrawności, oraz na skórę przy drobnych stanach zapalnych i drobnych ranach. Ocenę uzupełniono w 2024 r. (EMA/HMPC/32686/2024); przegląd nie przyniósł nowych danych naukowych, które wymagałyby zmiany monografii (EMA).

Badania

Oświadczenia zdrowotne w UE

W unijnym wykazie dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych (rozporządzenie 432/2012) nie ma zdań o mastyksie. Status w monografii EMA dotyczy produktów leczniczych, nie suplementów diety, więc przy suplemencie nie przypisuje się mastyksowi działania.

Co mówią badania

38 osób2 tygodnie

Wrzód dwunastnicy, placebo

Pacjenci z wrzodem dwunastnicy potwierdzonym w endoskopii przyjmowali 1 g mastyksu dziennie albo 1 g laktozy. Ulgę w objawach odczuło 16 z 20 osób (80%) w grupie mastyksu i 9 z 18 (50%) w grupie placebo. W kontrolnej endoskopii wrzód zagoił się u 14 osób (70%) wobec 4 (22%) (Al-Habbal i wsp. 1984, PubMed). Według raportu EMA do badania włączono 60 osób, a 22 z nich nie zgłosiły się na kontrolną endoskopię. Oceniający EMA uznali, że tak duży ubytek i krótki czas badania nie pozwalają na pewne wnioski (EMA).

148 osób3 tygodnie

Grecja, dyspepsja, placebo

Pacjenci z dyspepsją czynnościową, czyli nawracającymi dolegliwościami w nadbrzuszu bez zmian widocznych w badaniach, przyjmowali 350 mg mastyksu z Chios 3 razy dziennie albo placebo. Wynik w skali objawów Hong Kong po 3 tygodniach wyniósł 14,78 pkt wobec 19,96 pkt w grupie placebo. Wyraźną poprawę zgłosiło 77% osób w grupie mastyksu i 40% w grupie placebo (Dabos i wsp. 2010, PubMed).

52 osoby14 dni

Grecja, H. pylori

Badanie pilotażowe u osób zakażonych H. pylori porównało cztery grupy po 13 osób. Bakterii nie wykryto po kuracji u 4 osób przyjmujących 350 mg mastyksu 3 razy dziennie i u 5 przyjmujących 1,05 g 3 razy dziennie. Standardowa terapia z dwoma antybiotykami dała ten wynik u 10 osób. Mastyks był dobrze tolerowany (Dabos i wsp. 2010, PubMed).

9 osób14 dni

Wielka Brytania, H. pylori

Osoby zakażone H. pylori przyjmowały 1 g mastyksu 4 razy dziennie. U wszystkich 8, które ukończyły badanie, test oddechowy po kuracji i po 5 tygodniach nadal wykrywał bakterie, a jego wynik się nie zmienił (Bebb i wsp. 2003, PubMed).

156 osób8 tygodni

Grecja, cholesterol, placebo

Zdrowi ochotnicy z cholesterolem całkowitym powyżej 200 mg/dl przyjmowali placebo, 1 g surowego mastyksu, 1 g mastyksu bez polimeru albo 2 g mastyksu w proszku dziennie. Tylko w grupie 1 g surowego mastyksu cholesterol całkowity spadł o 11,5 mg/dl, a glukoza na czczo o 4,5 mg/dl. Frakcje LDL i HDL ani trójglicerydy się nie zmieniły (Kartalis i wsp. 2016, PubMed).

To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.

Stosowanie

Formy

Mastyks występuje w postaci łez do żucia, sproszkowanej żywicy w kapsułkach i olejku. Monografia EMA obejmuje tylko sproszkowaną żywicę: doustnie w postaci stałej i na skórę w preparatach półstałych z 9–11% proszku (EMA). W badaniach pojawia się też mastyks bez polimeru, czyli żywica, z której usunięto nierozpuszczalny cis-1,4-poli-β-mircen, żeby poprawić rozpuszczalność pozostałych składników (Paraschos i wsp. 2007, PubMed). To inny surowiec: w badaniu Kartalis i wsp. ta sama ilość, 1 g dziennie, dała inny wynik niż surowa żywica.

Ilości w badaniach i w monografii

Monografia EMA podaje dla dorosłych 0,5–1 g sproszkowanej żywicy 2 razy dziennie, czyli 1–2 g na dobę, i nie zaleca stosowania doustnego poniżej 18. roku życia (EMA). W opisanych badaniach podawano od ok. 1 do 4 g dziennie przez 2–8 tygodni. Mastyks nie ma referencyjnej wartości spożycia (RWS), więc etykiety podają tylko miligramy żywicy w porcji.

Co z tego wynika dla Ciebie

Porównując produkty, patrz na ilość żywicy w porcji dziennej, nie w jednej kapsułce, i na to, czy to sproszkowana żywica, czy ekstrakt. Nazwa Chios na etykiecie oznacza żywicę z greckiej wyspy, z której pochodzi surowiec opisany w większości badań. Przyjmuj porcję podaną na etykiecie.

Bezpieczeństwo

Tolerancja

Monografia EMA nie wymienia znanych działań niepożądanych przy stosowaniu doustnym (EMA). W badaniu Al-Habbal i wsp. mastyks był dobrze tolerowany i nie wywołał działań niepożądanych (PubMed). Wśród 156 osób w badaniu Kartalis i wsp. nie odnotowano działań niepożądanych dotyczących przewodu pokarmowego, wątroby ani nerek (PubMed). Raport EMA zaznacza, że danych o toksyczności jest mało. W 13-tygodniowym badaniu na szczurach nie stwierdzono szkodliwych skutków przy mastyksie stanowiącym 0,67% paszy, a brak badań genotoksyczności nie pozwolił wpisać mastyksu na unijną listę substancji roślinnych (EMA).

Uczulenie

Przeciwwskazaniem w monografii jest nadwrażliwość na mastyks. Raport EMA opisuje dwa przypadki kontaktowego zapalenia skóry po medycznych plastrach z klejem zawierającym mastyks (EMA). W klinice dermatologicznej w San Diego 13 z 18 osób uczulonych na klej chirurgiczny z mastyksem (72%) miało dodatni test płatkowy na sam mastyks. Wśród 250 osób bez takiej historii dodatni wynik miała 1 osoba (0,4%) (Shaw 2021, PubMed).

Interakcje

Według EMA w badaniach klinicznych i opisach przypadków nie zgłoszono interakcji mastyksu z lekami (EMA). Wynik badania, w którym mastyks podawano razem z pantoprazolem, opisujemy w sekcji o łączeniu.

Ciąża i karmienie piersią

Bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w okresie karmienia nie ustalono, dlatego monografia EMA nie zaleca w tych okresach mastyksu jako produktu leczniczego. Nie ma też danych o wpływie na płodność (EMA). Stosowanie konkretnego produktu określa etykieta.

Suplement diety nie jest lekiem. Nie przekraczaj porcji do spożycia w ciągu dnia podanej na etykiecie.

Łączenie z innymi składnikami

Mastyks nie ma oświadczeń w unijnym wykazie. Dwa badania sprawdzały go razem z lekami stosowanymi przy zakażeniu H. pylori.

Mastyks i pantoprazol. W badaniu Dabos i wsp. 13 osób przyjmowało 350 mg mastyksu 3 razy dziennie z pantoprazolem, lekiem zmniejszającym wydzielanie kwasu żołądkowego. U żadnej z nich bakterie nie zniknęły, a przy samym mastyksie stało się tak u 4 z 13 osób (PubMed). Raport EMA łączy to z wyższym pH żołądka, które może osłabiać kwaśne składniki żywicy (EMA).

Mastyks i terapia poczwórna z bizmutem. W indyjskim badaniu pilotażowym 64 dorosłych przez 2 tygodnie przyjmowało standardową terapię poczwórną z bizmutem, a połowa z nich dodatkowo mastyks. Bakterie zniknęły u 85% osób w grupie z mastyksem i u 67% w grupie bez niego, ale różnica nie była istotna statystycznie (p = 0,19). Objawy dyspeptyczne zmniejszyły się bardziej w grupie z mastyksem, a działań niepożądanych nie przybyło (Tulsian i wsp. 2026, PubMed).

Sproszkowaną żywicę mastyksową z Chios w kapsułkach znajdziesz w kategorii Mastyks i kora wiązu.

Sproszkowana żywica czy mastyks bez polimeru

Sproszkowana żywicaMastyks bez polimeru
Co to jestCała żywica zmielona na proszekŻywica po usunięciu nierozpuszczalnego polimeru cis-1,4-poli-β-mircenu (Paraschos i wsp. 2007)
Opis w monografii EMATak, doustnie 1–2 g na dobę u dorosłychNie
Wynik w badaniu Kartalis i wsp. 2016 (1 g dziennie, 8 tygodni)Cholesterol całkowity niższy o 11,5 mg/dlBez istotnej zmiany

Pytania

Co to jest mastyks?

To wysuszona żywica z pnia i gałęzi pistacji kleistej (Pistacia lentiscus L.). Zastyga w łzy o średnicy ok. 3 mm; większość surowca opisanego w badaniach pochodzi z greckiej wyspy Chios, gdzie mastyks ma w UE chronioną nazwę pochodzenia od 1997 r.

Jakie związki zawiera mastyks?

W żywicy opisano ponad 120 związków: naturalny polimer cis-1,4-poli-β-mircen, kwasy triterpenowe, m.in. masticadienonowy i izomasticadienonowy, oraz olejek z przewagą α-pinenu. HMPC nie wskazał żadnego z nich jako znacznika aktywności.

Czy mastyks ma oświadczenia zdrowotne dopuszczone w UE?

Nie. Wykaz oświadczeń z rozporządzenia 432/2012 nie zawiera zdań o mastyksie. Monografia EMA dotyczy produktów leczniczych, nie suplementów diety.

Ile mastyksu podawano w badaniach?

Najczęściej ok. 1 g dziennie: 1 g przez 2 i przez 8 tygodni albo 350 mg 3 razy dziennie przez 3 tygodnie. Monografia EMA podaje dla dorosłych 1–2 g sproszkowanej żywicy na dobę.

Czy mastyks może uczulać?

Monografia EMA wymienia nadwrażliwość na mastyks jako przeciwwskazanie. Opisano kontaktowe zapalenie skóry po medycznych plastrach z klejem zawierającym mastyks; w San Diego 13 z 18 osób uczulonych na taki klej reagowało na sam mastyks.

Źródła

  1. Traditional uses, phytochemistry and pharmacology of Chios mastic gum (Pistacia lentiscus var. Chia, Anacardiaceae): A review Pachi VK, Mikropoulou EV, Gkiouvetidis P, Siafakas K, Argyropoulou A, Angelis A i wsp., Journal of Ethnopharmacology, 2020
  2. In vitro and in vivo activities of Chios mastic gum extracts and constituents against Helicobacter pylori Paraschos S, Magiatis P, Mitakou S, Petraki K, Kalliaropoulos A, Maragkoudakis P i wsp., Antimicrobial Agents and Chemotherapy, 2007
  3. A double-blind controlled clinical trial of mastic and placebo in the treatment of duodenal ulcer Al-Habbal MJ, Al-Habbal Z, Huwez FU, Clinical and Experimental Pharmacology & Physiology, 1984
  4. Is Chios mastic gum effective in the treatment of functional dyspepsia? A prospective randomised double-blind placebo controlled trial Dabos KJ, Sfika E, Vlatta LJ, Frantzi D, Amygdalos GI, Giannikopoulos G, Journal of Ethnopharmacology, 2010
  5. The effect of mastic gum on Helicobacter pylori: a randomized pilot study Dabos KJ, Sfika E, Vlatta LJ, Giannikopoulos G, Phytomedicine, 2010
  6. Mastic gum has no effect on Helicobacter pylori load in vivo Bebb JR, Bailey-Flitter N, Ala'Aldeen D, Atherton JC, Journal of Antimicrobial Chemotherapy, 2003
Pokaż wszystkie źródła (14)
  1. Effects of Chios mastic gum on cholesterol and glucose levels of healthy volunteers: A prospective, randomized, placebo-controlled, pilot study (CHIOS-MASTIHA) Kartalis A, Didagelos M, Georgiadis I, Benetos G, Smyrnioudis N, Marmaras H i wsp., European Journal of Preventive Cardiology, 2016
  2. Mastic gum as an adjunct therapy to standard bismuth quadruple therapy for Helicobacter pylori eradication: A randomized single-blind pilot study Tulsian V, Kant R, Patnaik I, Khapre M, Meena K, Routhu B, Indian Journal of Gastroenterology, 2026
  3. Contact Dermatitis From Gum Mastic (Pistacia lentiscus) and Gum Storax (Liquidambar styraciflua) in Mastisol-Allergic Patients Shaw DW, Dermatitis, 2021
  4. EMA: Mastic (Pistaciae lentisci resina), strona produktu roślinnego z monografią, raportem i addendum EMA/HMPC/32686/2024 EMA
  5. EMA/HMPC: Final European Union herbal monograph on Pistacia lentiscus L., resin (mastic), EMA/HMPC/46758/2015 (PDF) EMA
  6. EMA/HMPC: Assessment report on Pistacia lentiscus L., resin (mastic), EMA/HMPC/46756/2015 (PDF) EMA
  7. Komisja Europejska: unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych Komisja Europejska
  8. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych EUR-Lex