Leksykon

Bakterie probiotyczne

Lactobacillus spp., Bifidobacterium spp. (bakterie kwasu mlekowego i bifidobakterie)

Żywe bakterie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium w kapsułkach: jak czytać szczep i CFU, dawki z badań i etykiet, bezpieczeństwo.

Aktualizacja 25.10.2026 · 9 źródeł · 7 min czytania

Bakterie probiotyczne
Pochodzenie
Szczepy bakterii kwasu mlekowego i bifidobakterii namnażane w procesie fermentacji, potem suszone
Forma w suplementach
Kapsułki z jednym szczepem albo mieszanką 8–25 szczepów lub gatunków; liczba komórek w CFU
Dawki w badaniach
1,8 i 17,2 mld CFU dziennie przez 14 dni (B. lactis HN019); 10 mld CFU z posiłkiem (L. plantarum 299v)
Oświadczenia UE
Brak w wykazie
Produkty w sklepie
5 produktów

Bakterie probiotyczne to żywe bakterie, głównie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium, przyjmowane w liczbie komórek podanej na etykiecie. Producenci namnażają szczepy przez fermentację, suszą je i zamykają w kapsułkach jako jeden szczep albo mieszankę. Etykieta podaje liczbę komórek w CFU, czyli jednostkach tworzących kolonie: w pięciu produktach OVEA od 3 do 30 mld CFU w porcji dziennej.

Mechanizm

Jakie bakterie są w suplementach

W suplementach dominują dwie grupy bakterii. Pałeczki kwasu mlekowego (dawny rodzaj Lactobacillus) fermentują cukry, a głównym produktem tej przemiany jest kwas mlekowy. Bifidobakterie (Bifidobacterium) żyją naturalnie w jelicie grubym człowieka. Mieszanki uzupełniają je Lactococcus lactis i Streptococcus thermophilus, bakterie używane w produkcji serów i jogurtu. Część mieszanek, np. Epic Pro 25, zawiera też drożdże Saccharomyces boulardii, które nie są bakteriami.

Rodzaj, gatunek i szczep

Pełna nazwa ma trzy człony: rodzaj, gatunek i oznaczenie szczepu, np. Lactobacillus reuteri DSM 17648. Oznaczenie wskazuje konkretną linię bakterii zdeponowaną w kolekcji kultur. Amerykański NCCIH zaznacza, że wynik badania z jednym szczepem nie przenosi się automatycznie na inny szczep (NCCIH).

W 2020 r. taksonomowie podzielili rodzaj Lactobacillus na 25 rodzajów (Zheng i wsp., 2020). L. rhamnosus nazywa się dziś Lacticaseibacillus rhamnosus, L. reuteri to Limosilactobacillus reuteri, a L. plantarum to Lactiplantibacillus plantarum. L. acidophilus pozostał w rodzaju Lactobacillus. Etykiety często podają stare nazwy, więc ten sam gatunek występuje pod dwiema nazwami.

Liczba komórek i droga przez przewód pokarmowy

CFU (ang. colony forming units) to liczba komórek, które w laboratorium wyrastają w kolonie na pożywce, czyli bakterii zdolnych do namnażania. Dla bakterii nie ustalono referencyjnej wartości spożycia, dlatego tabele składu podają CFU bez % RWS. Po połknięciu bakterie przechodzą przez kwaśne środowisko żołądka i dwunastnicę. W laboratoryjnym modelu tego odcinka ich przeżywalność zależała od pory podania względem posiłku i od rodzaju posiłku (Tompkins i wsp., 2011).

Fermentacja w jelicie grubym

W jelicie grubym bakterie fermentują węglowodany, których człowiek sam nie trawi. Należą do nich fruktooligosacharydy (FOS), dodawane do części mieszanek. Produktami tej fermentacji są kwasy organiczne, m.in. mlekowy i octowy.

Badania

Co mówią badania

Wykaz oświadczeń zdrowotnych UE nie zawiera oświadczeń dla bakterii probiotycznych w kapsułkach (rejestr UE). Jedyny wpis o żywych kulturach bakterii dotyczy jogurtu i mleka fermentowanego.

Mikroflora pochwy u zdrowych kobiet. W badaniu z randomizacją 64 zdrowe kobiety przez 60 dni przyjmowały codziennie doustne kapsułki z Lactobacillus rhamnosus GR-1 i Lactobacillus fermentum RC-14 albo kapsułki placebo. Badacze oceniali wymazy z pochwy pod mikroskopem i w posiewach. Część kobiet miała na starcie bezobjawowo mikroflorę typową dla bakteryjnej waginozy. Przejście do mikroflory z przewagą pałeczek kwasu mlekowego badacze odnotowali u 37% kobiet z grupy szczepów i u 13% z grupy placebo (p = 0,02). Nie zgłoszono działań niepożądanych (Reid i wsp., 2003).

Osoby przyjmujące antybiotyk. Metaanaliza opublikowana w JAMA zebrała 82 badania z randomizacją, w których bakterie lub drożdże probiotyczne podawano osobom leczonym antybiotykiem. Wspólny wynik autorzy policzyli dla 63 badań z udziałem 11 811 osób. Sprawdzali, u ilu z nich wystąpiła biegunka związana z antybiotykiem. Ryzyko względne w grupach z probiotykiem wyniosło 0,58 (95% CI 0,50–0,68), a liczba osób potrzebna, by uniknąć jednego przypadku (NNT), 13 osób. Większość badań dotyczyła preparatów z Lactobacillus, a szczepy były w nich słabo opisane (Hempel i wsp., 2012).

Czas pasażu jelitowego u dorosłych. W badaniu z randomizacją wzięło udział 100 dorosłych (średni wiek 44 lata, 64% kobiet) z czynnościowymi dolegliwościami przewodu pokarmowego. Przez 14 dni przyjmowali codziennie Bifidobacterium lactis HN019 w dawce 17,2 mld CFU lub 1,8 mld CFU albo placebo. Badacze mierzyli czas pasażu na zdjęciu RTG po 6 dniach połykania znaczników. W grupie większej dawki średni czas spadł z 49 do 21 godzin, a w grupie mniejszej z 60 do 41 godzin. W grupie placebo wynosił 43 godziny na początku i 44 godziny na końcu. W żadnej grupie nie zgłoszono działań niepożądanych (Waller i wsp., 2011).

Wchłanianie żelaza u młodych kobiet. W dwóch badaniach zdrowe miesiączkujące kobiety jadły lekkie śniadanie z kapsułkami zawierającymi 1010 CFU liofilizowanego szczepu Lactobacillus plantarum 299v albo bez nich. Badacze mierzyli wchłanianie żelaza niehemowego z posiłku metodą dwóch izotopów żelaza. W pierwszym badaniu (14 kobiet) wyniosło 17,4% bez szczepu i 22,4% ze szczepem, w drugim (28 kobiet) 20,9% i 24,5%. Autorzy zgłosili konflikt interesów: jedna osoba z zespołu pracuje w Probi AB, firmie oferującej ten szczep (Hoppe i wsp., 2017).

To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.

Stosowanie

Formy i dawki na etykietach

Wszystkie produkty z bakteriami w OVEA to kapsułki z otoczką z hydroksypropylometylocelulozy. Różnią się liczbą szczepów i liczbą komórek w porcji dziennej:

  • Jarrow Formulas Jarro-Dophilus EPS: osiem gatunków (L. rhamnosus, Pediococcus acidilactici, B. longum, B. breve, L. helveticus, L. casei, L. plantarum, Lactococcus lactis), 20 mld żywych komórek w 4 kapsułkach. Etykieta: 1 kapsułka 1–4 razy dziennie, z wodą lub sokiem, najlepiej na pusty żołądek.
  • Kenay Lactobacillus reuteri Pylopass: jeden szczep, L. reuteri DSM 17648, 230 mg, czyli 2,3 × 1010 CFU (23 mld CFU) w kapsułce. Etykieta: 1 kapsułka dziennie po śniadaniu.
  • Swanson Epic Pro 25: 24 szczepy bakterii i drożdże S. boulardii, razem 30 mld CFU według sumy wierszy tabeli składu. Najwięcej jest L. acidophilus UALa01 (7 mld CFU), do tego 100 mg FOS.
  • Swanson Lactobacillus gasseri: jeden gatunek, 15 mg, czyli 3 mld CFU w kapsułce.
  • Swanson Ultimate 16 Strain Probiotic z FOS: 16 szczepów po 90–430 mln CFU, najwięcej B. longum i L. acidophilus (po 430 mln CFU), do tego 50 mg FOS.

Trzy produkty Swansona mają na etykiecie tę samą porcję: 1 kapsułkę dziennie.

Dawki w badaniach

W badaniu z B. lactis HN019 porównano 1,8 i 17,2 mld CFU dziennie przez 14 dni. Czas pasażu skrócił się w obu grupach, bardziej przy większej dawce (Waller i wsp., 2011). W badaniu wchłaniania żelaza kapsułka zawierała 1010 CFU, czyli 10 mld CFU (Hoppe i wsp., 2017). Liczby z badań dotyczą konkretnych szczepów, więc porównuj je z etykietą tylko dla tego samego szczepu.

Pora i posiłek

Gdy etykieta podaje porę, trzymaj się jej: Kenay zaleca kapsułkę po śniadaniu, Jarrow na pusty żołądek. Gdy etykieta jej nie podaje, zostaje wynik z laboratoryjnego modelu żołądka i dwunastnicy. Bakterie z kapsułki bez otoczki dojelitowej przeżywały w nim najlepiej, gdy podano je razem z posiłkiem albo 30 minut przed nim. Po podaniu 30 minut po posiłku przeżywało ich niewiele. W mleku z 1% tłuszczu i w owsiance na mleku przeżywało ich istotnie więcej niż w soku jabłkowym i wodzie źródlanej (Tompkins i wsp., 2011).

Przechowywanie

Według producentów Jarro-Dophilus EPS i Kenay Pylopass nie wymagają lodówki. Epic Pro 25 i Lactobacillus gasseri Swansona przechowuje się w suchym, chłodnym miejscu, a Ultimate 16 Strain w temperaturze pokojowej.

Bezpieczeństwo

Tolerancja w badaniach

W badaniu z udziałem 64 zdrowych kobiet, które przez 60 dni przyjmowały dwa szczepy albo placebo, badacze nie odnotowali działań niepożądanych (Reid i wsp., 2003). Tak samo było w 14-dniowym badaniu ze 100 dorosłymi, którzy przyjmowali B. lactis HN019 w jednej z dwóch dawek albo placebo (Waller i wsp., 2011). NCCIH opisuje probiotyki jako stosowane od dawna, głównie przez zdrowe osoby.

Kto ma większe ryzyko

Ryzyko szkodliwych skutków jest większe u osób z ciężkimi chorobami i z osłabioną odpornością. U wcześniaków, którym podawano probiotyki, opisano ciężkie, także śmiertelne zakażenia (NCCIH).

EFSA w ocenie z 2020 r. przejrzała literaturę o 37 gatunkach Lactobacillus z listy QPS, czyli mikroorganizmów z domniemaniem bezpieczeństwa. Wybrała z niej 31 opisów zakażeń u ludzi. Dotyczyły pojedynczych pacjentów z ciężkimi chorobami współistniejącymi albo z obniżoną odpornością, m.in. wcześniaków i osób po przeszczepie szpiku. Część opisów miała też niepewną identyfikację szczepu. EFSA nie zmieniła statusu QPS tych gatunków i tak samo oceniła opisy dotyczące bifidobakterii (EFSA, 2020).

Antybiotyki i inne leki

Według NCCIH łączenie probiotyków z antybiotykami nie budzi zastrzeżeń poza pacjentami bardzo osłabionymi i z upośledzoną odpornością. Osoby przyjmujące leki immunosupresyjne, czyli hamujące odpowiedź odpornościową, należą do grupy większego ryzyka opisanej wyżej.

Ciąża, karmienie, dzieci, alergeny

Karty wszystkich pięciu produktów w OVEA podają, że produkty nie są przeznaczone dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Etykieta Kenay Pylopass wyklucza stosowanie u dzieci poniżej 3. roku życia. Jarro-Dophilus EPS zawiera śladowe ilości mleka i soi. Suplement diety nie jest lekiem.

Łączenie z innymi składnikami

Żelazo: badanie jednego szczepu. W badaniu Hoppe i wsp. kobiety przyjmowały szczep Lactobacillus plantarum 299v (1010 CFU w kapsułce) z lekkim śniadaniem, a badacze mierzyli wchłanianie żelaza z tego posiłku. Wchłanianie wyniosło 22,4% ze szczepem wobec 17,4% bez niego w pierwszym badaniu oraz 24,5% wobec 20,9% w drugim (Hoppe i wsp., 2017). Wynik dotyczy tego szczepu, a żaden z pięciu produktów OVEA nie deklaruje szczepu 299v. O samym pierwiastku: hasło żelazo.

Z witaminą C. Jarro-Dophilus EPS ma witaminę C w wykazie składników, ale tabela składu nie podaje jej ilości, więc tej kapsułki nie da się traktować jako źródła witaminy C. O samej witaminie: hasło witamina C.

Z FOS. Dwie mieszanki w OVEA łączą bakterie z fruktooligosacharydami: Epic Pro 25 ma 100 mg FOS w kapsułce, a Ultimate 16 Strain 50 mg. FOS to węglowodan, którego człowiek nie trawi, a bakterie jelitowe go fermentują.

Jeden szczep czy mieszanka: produkty w OVEA

Produkt jednoszczepowyMieszanka szczepów
ProduktyKenay Lactobacillus reuteri Pylopass, Swanson Lactobacillus gasseriJarro-Dophilus EPS, Swanson Epic Pro 25, Swanson Ultimate 16 Strain
Liczba szczepów lub gatunków18–25
CFU w porcji dziennej3 mld (L. gasseri), 23 mld (L. reuteri DSM 17648)3,3 mld (Ultimate 16 Strain), 20 mld (Jarro-Dophilus EPS, 4 kapsułki), 30 mld (Epic Pro 25)
Kod szczepu na etykieciePylopass: DSM 17648; L. gasseri: bez koduEpic Pro 25: przy większości szczepów; Jarro-Dophilus EPS i Ultimate 16 Strain: tylko gatunki
DodatkibrakFOS w Epic Pro 25 (100 mg) i Ultimate 16 Strain (50 mg); witamina C w Jarro-Dophilus EPS

Pytania

Co oznacza CFU na etykiecie probiotyku?

CFU to jednostki tworzące kolonie, czyli liczba komórek bakterii, które w laboratorium wyrastają w kolonie i są zdolne do namnażania. Producent podaje ją na porcję dzienną. W produktach OVEA porcja zawiera od 3 mld CFU (Swanson Lactobacillus gasseri) do 30 mld CFU (Swanson Epic Pro 25, suma 25 szczepów). Tabela składu nie podaje przy CFU % RWS, bo referencyjnej wartości spożycia dla bakterii nikt nie ustalił.

Probiotyk przed jedzeniem czy po jedzeniu?

Najpierw sprawdź etykietę: Kenay Pylopass zaleca kapsułkę po śniadaniu, Jarro-Dophilus EPS najlepiej na pusty żołądek. Bez wskazówki na etykiecie zostaje laboratoryjny model żołądka i dwunastnicy. Bakterie z kapsułki bez otoczki dojelitowej przeżywały w nim najlepiej, gdy trafiały tam z posiłkiem albo 30 minut przed nim. Najsłabiej przeżywały podane 30 minut po posiłku (Tompkins i wsp., 2011).

Czym różni się szczep od gatunku bakterii?

Gatunek to np. Lactobacillus reuteri. Szczep to konkretna linia bakterii w obrębie gatunku, oznaczona kodem, np. DSM 17648. Wyniki badań dotyczą szczepu, który w nich podawano, więc wynik dla Lactobacillus plantarum 299v nie dotyczy innych szczepów L. plantarum. Pełną nazwę z kodem mają w OVEA m.in. Kenay Pylopass i większość szczepów w Swanson Epic Pro 25.

Dlaczego etykieta podaje Lactobacillus, a badania Lacticaseibacillus?

W 2020 r. rodzaj Lactobacillus podzielono na 25 rodzajów (Zheng i wsp., 2020). L. rhamnosus to dziś Lacticaseibacillus rhamnosus, L. reuteri to Limosilactobacillus reuteri, a L. plantarum to Lactiplantibacillus plantarum. To te same gatunki pod nowymi nazwami. Nowsze publikacje używają nowych nazw, a etykiety często zostają przy starych.

Czy probiotyk trzeba trzymać w lodówce?

Zależy od produktu, a odpowiedź jest na etykiecie. Jarrow Formulas i Kenay piszą, że ich produkty nie wymagają lodówki. Swanson zaleca suche, chłodne miejsce dla Epic Pro 25 i Lactobacillus gasseri, a temperaturę pokojową dla Ultimate 16 Strain. Opakowanie trzymaj zamknięte, z dala od wilgoci.

Kto nie powinien przyjmować probiotyków?

Według NCCIH ryzyko szkodliwych skutków jest większe u osób z ciężkimi chorobami i z osłabioną odpornością, a u wcześniaków opisano ciężkie zakażenia. Według kart wszystkich pięciu produktów w OVEA nie są one przeznaczone dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Kenay Pylopass nie jest przeznaczony dla dzieci poniżej 3. roku życia.

Źródła

  1. A taxonomic note on the genus Lactobacillus: Description of 23 novel genera, emended description of the genus Lactobacillus Beijerinck 1901, and union of Lactobacillaceae and Leuconostocaceae Zheng J, Wittouck S, Salvetti E i wsp., International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology, 2020
  2. Oral use of Lactobacillus rhamnosus GR-1 and L. fermentum RC-14 significantly alters vaginal flora: randomized, placebo-controlled trial in 64 healthy women Reid G, Charbonneau D, Erb J i wsp., FEMS Immunology and Medical Microbiology, 2003
  3. Probiotics for the prevention and treatment of antibiotic-associated diarrhea: a systematic review and meta-analysis Hempel S, Newberry SJ, Maher AR i wsp., JAMA, 2012
  4. Dose-response effect of Bifidobacterium lactis HN019 on whole gut transit time and functional gastrointestinal symptoms in adults Waller PA, Gopal PK, Leyer GJ i wsp., Scandinavian Journal of Gastroenterology, 2011
  5. Freeze-dried Lactobacillus plantarum 299v increases iron absorption in young females: double isotope sequential single-blind studies in menstruating women Hoppe M, Önning G, Hulthén L, PLoS One, 2017
  6. The impact of meals on a probiotic during transit through a model of the human upper gastrointestinal tract Tompkins TA, Mainville I, Arcand Y, Beneficial Microbes, 2011
Pokaż wszystkie źródła (9)
  1. Scientific Opinion on the update of the list of QPS-recommended biological agents intentionally added to food or feed as notified to EFSA (2017–2019) EFSA, Panel BIOHAZ
  2. Probiotics: Usefulness and Safety NIH NCCIH
  3. Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych UE (EU Register of nutrition and health claims) Komisja Europejska

Produkty z tym składnikiem: Bakterie probiotyczne

Marki z polskiej dystrybucji, bakterie probiotyczne w tabeli składu; dawkę w porcji dziennej sprawdzisz na karcie.