Cholina to składnik odżywczy, z którego w organizmie powstają fosfolipidy, głównie fosfatydylocholina, a także betaina i acetylocholina. Część choliny wytwarza wątroba, resztę dostarcza dieta: najwięcej mają jaja, wątroba, mięso, ryby i mleko. W suplementach występuje jako dwuwinian choliny, fosfatydylocholina z lecytyny albo cytykolina (CDP-cholina).
Mechanizm
Co to jest i co się z nią dzieje w organizmie
Cholina to rozpuszczalny w wodzie związek azotowy z trzema grupami metylowymi. W jedzeniu występuje głównie jako fosfatydylocholina, fosfolipid, w którym cholina stanowi około 13 % masy. W komórkach cholina trafia na trzy główne szlaki: do fosfolipidów, do betainy i do acetylocholiny (LPI).
Komórki wbudowują cholinę w fosfatydylocholinę i sfingomielinę, fosfolipidy błon komórkowych. Enzym acetylotransferaza cholinowa łączy cholinę z grupą acetylową w acetylocholinę. W wątrobie i nerkach część choliny utlenia się do betainy. Betaina oddaje grupę metylową homocysteinie i zamienia ją z powrotem w metioninę, a reakcję prowadzi enzym BHMT (Evans i wsp. 2002). Wątroba potrzebuje też fosfatydylocholiny do składania lipoprotein VLDL, w których tłuszcz i cholesterol opuszczają ten narząd (LPI).
Część choliny organizm wytwarza sam. Wątroba buduje fosfatydylocholinę od podstaw przy udziale enzymu PEMT, a estrogen zwiększa aktywność tej drogi (Fischer i wsp. 2007). Dlatego zapotrzebowanie zależy od płci i etapu życia. W badaniu z dietą prawie bez choliny kobiety przed menopauzą reagowały inaczej niż kobiety po menopauzie i mężczyźni. Liczby podajemy w części „Co mówią badania”. Własna synteza nie pokrywa potrzeb, więc cholina musi pochodzić także z diety.
EFSA (2016) ustaliła wystarczające spożycie choliny na 400 mg dziennie dla dorosłych, 480 mg w ciąży i 520 mg w okresie karmienia piersią (EFSA). Dorośli w krajach europejskich jedzą średnio 291–468 mg choliny dziennie. Kobiety jedzą jej mniej niż mężczyźni, głównie dlatego, że w ogóle jedzą mniej (Vennemann i wsp. 2015). Dla choliny nie ustalono referencyjnej wartości spożycia (RWS), więc tabele składu nie podają przy niej % RWS.
Badania
Co mówią badania
Wykaz oświadczeń zdrowotnych UE (rozporządzenie 432/2012) ma dla choliny trzy zdania. Wolno ich użyć, gdy porcja dostarcza co najmniej 82,5 mg choliny (rejestr UE):
- Cholina pomaga w prawidłowym metabolizmie homocysteiny.
- Cholina pomaga w prawidłowym metabolizmie tłuszczów.
- Cholina pomaga w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania wątroby.
Poniżej cztery badania: dwa z dietą w całości kontrolowaną przez badaczy, jedno naprzemienne z placebo i jedno z randomizacją i placebo.
Dieta prawie bez choliny
Fischer i wsp. (2007) karmili 57 zdrowych dorosłych: 26 mężczyzn, 16 kobiet przed menopauzą i 15 po menopauzie. Przez 10 dni dieta dawała 550 mg choliny na 70 kg masy ciała dziennie, potem przez maksymalnie 42 dni mniej niż 50 mg. Badacze mierzyli tłuszcz w wątrobie rezonansem magnetycznym, a krew i mocz badali pod kątem toksyczności i metabolitów. Stłuszczenie wątroby albo uszkodzenie mięśni pojawiło się u 77 % mężczyzn, 80 % kobiet po menopauzie i 44 % kobiet przed menopauzą. Sześciu mężczyzn miało te zmiany już przy 550 mg na 70 kg masy ciała dziennie. Po stopniowym dodaniu choliny do diety funkcja narządów wracała do normy. Losowo przydzielony kwas foliowy (400 µg dziennie) nie zmienił wyników (PubMed 17490963).
Homocysteina
Olthof i wsp. (2005) podawali 26 zdrowym mężczyznom z lekko podwyższoną homocysteiną około 2,6 g choliny dziennie w postaci fosfatydylocholiny albo olej placebo. Każdy uczestnik przeszedł oba warianty po 2 tygodnie, w losowej kolejności. Po 2 tygodniach fosfatydylocholiny homocysteina na czczo była średnio o 18 % niższa niż po placebo (−3,0 µmol/l; 95 % CI od −3,9 do −2,1). Wzrost homocysteiny po obciążeniu metioniną był mniejszy o 29 % (−9,2 µmol/l) (PubMed 16002808). Dawka 2,6 g to około trzech czwartych górnej granicy 3 500 mg dziennie ustalonej w USA (LPI).
Ciąża
Caudill i wsp. (2018) przydzielili losowo 26 kobiet wchodzących w III trymestr do dwóch grup po 13 osób. Jedna grupa dostawała 480 mg, druga 930 mg choliny dziennie aż do porodu. Badacze kontrolowali całą dietę uczestniczek. W wieku 4, 7, 10 i 13 miesięcy mierzyli u 24 niemowląt szybkość przetwarzania informacji i pamięć wzrokowo-przestrzenną. Średni czas reakcji z czterech pomiarów był istotnie krótszy u dzieci matek z grupy 930 mg. W grupie 480 mg czas reakcji był krótszy u dzieci, których matki dłużej przyjmowały tę dawkę przed porodem. Badanie częściowo finansowały m.in. Egg Nutrition Center i The Beef Checkoff (PubMed 29217669).
Cytykolina i pamięć
Nakazaki i wsp. (2021) objęli badaniem 100 zdrowych kobiet i mężczyzn w wieku 50–85 lat z osłabieniem pamięci związanym z wiekiem. Losowo przydzielili ich do grupy 500 mg cytykoliny dziennie (49 osób) albo placebo (51 osób). Pamięć sprawdzali testami komputerowymi Cambridge Brain Sciences na początku i po 12 tygodniach. Wynik testu pamięci epizodycznej (Paired Associate) wzrósł średnio o 0,15 punktu w grupie cytykoliny i o 0,06 punktu w grupie placebo (p = 0,0025). Złożony wskaźnik z czterech testów pamięci wzrósł o 3,78 punktu wobec 0,72 punktu (p = 0,0052). Badanie ukończyło 99 ze 100 osób. Trzech z pięciu autorów pracuje w firmie Kyowa Hakko, producencie badanej cytykoliny (PubMed 33978188).
To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.
Stosowanie
Formy w suplementach
- Dwuwinian choliny (winian choliny, ang. choline bitartrate): sól choliny z kwasem winowym.
- Fosfatydylocholina: główna forma choliny w jedzeniu i główny składnik lecytyny, mieszaniny fosfolipidów, np. ze słonecznika lub soi. Cholina to około 13 % masy fosfatydylocholiny, a lecytyny handlowe zawierają 20–90 % fosfatydylocholiny (LPI).
- Cytykolina (CDP-cholina): związek choliny z cytydyną, który komórki same wytwarzają podczas syntezy fosfatydylocholiny. W UE ma status nowej żywności: w suplementach do 500 mg dziennie, bez stosowania w żywności dla dzieci (decyzja wykonawcza 2014/423/UE).
Dawki w badaniach
W badaniu z ciążą kobiety dostawały 480 albo 930 mg choliny dziennie w III trymestrze, przy diecie kontrolowanej przez badaczy. W badaniu z homocysteiną dawka wynosiła około 2,6 g choliny dziennie z fosfatydylocholiny przez 2 tygodnie. W badaniu z cytykoliną uczestnicy przyjmowali 500 mg dziennie przez 12 tygodni. Dla porównania EFSA przyjmuje dla dorosłych 400 mg choliny dziennie jako wystarczające spożycie z całej diety.
Porcje w produktach OVEA
- Solgar Cholina 350 mg: 350 mg choliny z dwuwinianu choliny w 1 kapsułce dziennie, najlepiej w trakcie posiłku; opakowanie na 100 dni.
- Now Foods Lecytyna słonecznikowa 1200 mg: 2 kapsułki dziennie z posiłkiem, czyli 2 400 mg lecytyny i 420 mg fosfatydylocholiny. Przy 13 % choliny w fosfatydylocholinie to około 55 mg choliny.
- Jarrow Formulas Cytykolina 250 mg: 1 kapsułka 1–2 razy dziennie z posiłkiem, czyli 250–500 mg cytykoliny (surowiec Cognizin).
- Now Foods B-50: 25 mg choliny z dwuwinianu choliny w 1 kapsułce dziennie przy posiłku, razem z ośmioma witaminami z grupy B, PABA i inozytolem.
Pora i posiłek
Wszystkie cztery etykiety zalecają przyjmowanie z posiłkiem. Kapsułki Jarrow i Now Lecytyna mają otoczkę z żelatyny, a w Now jest to żelatyna bydlęca. Dla porównania cholina z jedzenia: 1 duże jajko to około 151 mg, a 85 g smażonej wątroby wołowej 355 mg. Porcja 85 g łososia z puszki daje 75 mg, szklanka (240 ml) mleka 1 % tłuszczu 43 mg (LPI).
Bezpieczeństwo
Tolerancja i górna granica spożycia
Amerykańska Food and Nutrition Board ustaliła górną granicę spożycia choliny na 3 500 mg dziennie dla dorosłych. Podstawą był przede wszystkim spadek ciśnienia tętniczego, w drugiej kolejności rybi zapach ciała. Dawki 10 000–16 000 mg dziennie wiązały się z rybim zapachem ciała, wymiotami, ślinotokiem i nasilonym poceniem. Dawka 7 500 mg dziennie lekko obniżała ciśnienie. Zapach pochodzi od trimetyloaminy, metabolitu choliny (LPI). Porcje produktów w OVEA to 25–350 mg choliny albo 250–500 mg cytykoliny.
Ciąża i karmienie piersią
EFSA podaje dla ciąży wystarczające spożycie 480 mg, a dla karmienia piersią 520 mg choliny dziennie, z całej diety (EFSA). Karty wszystkich czterech produktów z choliną w OVEA mają zapis: „Produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących piersią”. Etykieta lecytyny Now ma dodatkowo zapis „Tylko dla dorosłych”, a cytykoliny nie wolno stosować w żywności przeznaczonej dla dzieci (decyzja 2014/423/UE).
Interakcje z lekami
Metotreksat ogranicza dostępność grup metylowych z pochodnych folianów, więc osoby przyjmujące ten lek mogą mieć większe zapotrzebowanie na cholinę. Stosowanie fibratów (pochodnych kwasu fibrynowego) wiązało się w badaniach ze zwiększonym wydalaniem z moczem betainy, metabolitu choliny (LPI).
Suplement diety nie jest lekiem.
Łączenie z innymi składnikami
Witamina B6. Homocysteina ma w organizmie dwie drogi: wraca do metioniny albo przechodzi przez cystationinę w cysteinę. Cholina, przez betainę, zasila pierwszą z nich. Drugą otwiera syntaza β-cystationiny, enzym, który potrzebuje fosforanu pirydoksalu, czyli aktywnej formy witaminy B6. Zdania z wykazu UE dla witaminy B6 są w jej haśle.
Kwas foliowy i witamina B12. Prowadzą drugi, równoległy powrót homocysteiny do metioniny: grupę metylową oddaje wtedy metylofolian, a enzym potrzebuje witaminy B12. W badaniu Fischer i wsp. (2007) dodatek 400 µg kwasu foliowego dziennie nie zmienił reakcji organizmu na dietę z mniej niż 50 mg choliny (PubMed 17490963).
Cholina (dwuwinian, fosfatydylocholina) a cytykolina
| Cholina: dwuwinian choliny, fosfatydylocholina | Cytykolina (CDP-cholina) | |
|---|---|---|
| Czym jest | Sól choliny z kwasem winowym albo fosfolipid z lecytyny, w którym cholina to ok. 13 % masy (LPI) | Związek choliny z cytydyną, etap syntezy fosfatydylocholiny w komórkach |
| Status w UE | Trzy oświadczenia zdrowotne w wykazie UE, próg 82,5 mg choliny w porcji | Nowa żywność: w suplementach do 500 mg dziennie, nie w żywności dla dzieci (decyzja 2014/423/UE) |
| Porcja dzienna w OVEA | 350 mg (Solgar), 25 mg (Now B-50), ok. 55 mg z 420 mg fosfatydylocholiny (Now Lecytyna) | 250–500 mg cytykoliny (Jarrow, 1–2 kapsułki) |
| Dawki w badaniach | 480 lub 930 mg dziennie w III trymestrze (Caudill 2018); ok. 2,6 g choliny z fosfatydylocholiny przez 2 tygodnie (Olthof 2005) | 500 mg dziennie przez 12 tygodni (Nakazaki 2021) |
| Co mierzono | Czas reakcji niemowląt; homocysteinę na czczo i po obciążeniu metioniną | Pamięć epizodyczną i złożony wskaźnik pamięci w testach komputerowych |
Pytania
Czy organizm wytwarza cholinę sam?
Tak, ale za mało. Za syntezę w wątrobie odpowiada enzym PEMT, którego aktywność zwiększa estrogen. W badaniu Fischer i wsp. (2007) dorośli jedli dietę z mniej niż 50 mg choliny dziennie. Oznaki dysfunkcji narządów pojawiły się u 44 % kobiet przed menopauzą, 80 % kobiet po menopauzie i 77 % mężczyzn. Zmiany ustępowały, gdy badacze przywracali cholinę do diety.
Ile choliny potrzeba dziennie?
Wystarczające spożycie według EFSA (2016) wynosi 400 mg dziennie dla dorosłych, 480 mg w ciąży i 520 mg w okresie karmienia piersią. To wartości dla całej diety. Średnie spożycie dorosłych w krajach europejskich to 291–468 mg dziennie (Vennemann i wsp. 2015). Referencyjnej wartości spożycia (RWS) dla choliny nie ma, dlatego etykiety nie podają przy niej % RWS.
Gdzie jest najwięcej choliny w jedzeniu?
Według tabeli Linus Pauling Institute 85 g smażonej wątroby wołowej daje 355 mg choliny, a 1 duże jajko 151 mg. Porcja 85 g przegrzebków gotowanych na parze to 94 mg, 85 g łososia z puszki 75 mg. Szklanka gotowanych brokułów daje 62 mg, szklanka mleka 1 % tłuszczu 43 mg. W Europie najwięcej choliny dostarczają mięso, mleko, produkty zbożowe, jaja, dania złożone i ryby (Vennemann i wsp. 2015).
Czym różnią się dwuwinian choliny, lecytyna i cytykolina?
Dwuwinian to sól choliny z kwasem winowym. Lecytyna to mieszanina fosfolipidów, a jej główny składnik, fosfatydylocholina, zawiera około 13 % choliny: 420 mg fosfatydylocholiny daje więc około 55 mg choliny. Cytykolina (CDP-cholina) to związek choliny z cytydyną. W UE wolno ją dodawać do suplementów w ilości do 500 mg dziennie.
Jakie oświadczenia o cholinie dopuszcza UE?
Trzy: „Cholina pomaga w prawidłowym metabolizmie homocysteiny”, „Cholina pomaga w prawidłowym metabolizmie tłuszczów” i „Cholina pomaga w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania wątroby”. Warunek: porcja produktu dostarcza co najmniej 82,5 mg choliny.
Czy produkty z choliną w OVEA są dla kobiet w ciąży?
Nie. Karty wszystkich czterech produktów mają zapis: „Produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących piersią”. Zapotrzebowanie w tym czasie rośnie do 480 mg choliny dziennie w ciąży i 520 mg w okresie karmienia (EFSA, cała dieta). Najwięcej choliny dają jaja, wątroba, mięso, ryby i mleko; 1 duże jajko to około 151 mg.
Źródła
- Sex and menopausal status influence human dietary requirements for the nutrient choline Fischer LM, daCosta KA, Kwock L, Stewart PW, Lu TS, Stabler SP, Allen RH, Zeisel SH, American Journal of Clinical Nutrition, 2007
- Choline supplemented as phosphatidylcholine decreases fasting and postmethionine-loading plasma homocysteine concentrations in healthy men Olthof MR, Brink EJ, Katan MB, Verhoef P, American Journal of Clinical Nutrition, 2005
- Maternal choline supplementation during the third trimester of pregnancy improves infant information processing speed: a randomized, double-blind, controlled feeding study Caudill MA, Strupp BJ, Muscalu L, Nevins JEH, Canfield RL, FASEB Journal, 2018
- Citicoline and Memory Function in Healthy Older Adults: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Clinical Trial Nakazaki E, Mah E, Sanoshy K, Citrolo D, Watanabe F, Journal of Nutrition, 2021
- Dietary intake and food sources of choline in European populations Vennemann FB, Ioannidou S, Valsta LM et al., British Journal of Nutrition, 2015
- Betaine-homocysteine methyltransferase: zinc in a distorted barrel Evans JC, Huddler DP, Jiracek J, Castro C, Millian NS, Garrow TA, Ludwig ML, Structure, 2002
Pokaż wszystkie źródła (9)
- EFSA (2016): Dietary Reference Values for choline EFSA
- Unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych (EU Register of nutrition and health claims) Komisja Europejska
- Micronutrient Information Center: Choline Linus Pauling Institute, Oregon State University






