Kwercetyna to flawonol, czyli roślinny związek z grupy flawonoidów, obecny w cebuli, jabłkach, owocach jagodowych i herbacie. W roślinach występuje głównie w połączeniu z cukrem, a w suplementach najczęściej jako wolny aglikon, w porcjach do 1000 mg dziennie. Pokrewną substancją jest dihydrokwercetyna, czyli taksyfolina, pozyskiwana z modrzewia dahurskiego.
Mechanizm
Co to jest
Kwercetyna należy do flawonoli, jednej z grup flawonoidów. Jej cząsteczka ma pięć grup hydroksylowych, stąd nazwa chemiczna 3,3′,4′,5,7-pentahydroksyflawon. W żywności rzadko występuje w postaci wolnej. Cebula zawiera głównie glukozydy kwercetyny, a herbata jej rutynozyd, znany jako rutyna (Hollman i wsp., 1995). Inne źródła w diecie to jabłka i owoce jagodowe.
Ile się wchłania
Zespół Hollmana zmierzył wchłanianie u 9 zdrowych osób z ileostomią, czyli wyprowadzonym na zewnątrz jelitem krętym. Dzięki temu dało się zebrać wszystko, czego jelito cienkie nie wchłonęło. Z porcji smażonej cebuli odpowiadającej 89 mg kwercetyny wchłonęło się 52 ± 15 %. Ze 100 mg czystego aglikonu wchłonęło się 24 ± 9 %, a z rutynozydu 17 ± 15 %. Z moczem wydaliło się średnio 0,5 % wchłoniętej ilości. W badaniu z dawką 150 mg dziennie stężenie kwercetyny w osoczu na czczo wzrosło po 6 tygodniach z 71 do 269 nmol/l (Egert i wsp., 2009).
Wiązanie metali i transport leków
Kwercetyna wiąże jony metali. Żelazo przyłącza między grupą 3-hydroksylową a 4-karbonylową. U szczurów i w komórkach jelita Caco-2 obniżała też ekspresję ferroportyny, białka, które przenosi żelazo z jelita do krwi (Lesjak i wsp., 2014). Druga właściwość dotyczy transportu leków. Po tygodniu przyjmowania kwercetyny stężenie feksofenadyny we krwi wzrosło. Autorzy badania przypisują to hamowaniu P-glikoproteiny, białka, które wypompowuje leki z komórek jelita (Kim i wsp., 2009). Szczegóły są w sekcji o bezpieczeństwie.
Taksyfolina, czyli dihydrokwercetyna
Taksyfolina różni się od kwercetyny jednym wiązaniem. W jej cząsteczce nie ma podwójnego wiązania między węglami 2 i 3, stąd druga nazwa: 2,3-dihydrokwercetyna. Surowiec oceniony przez EFSA w 2017 roku to wodno-etanolowy ekstrakt z drewna modrzewia dahurskiego (Larix gmelinii), zawierający co najmniej 90 % taksyfoliny. EFSA odnotowała, że badania wchłaniania nie dotyczyły tego surowca, a u szczurów dawały bardzo różne wyniki (EFSA, 2017).
Badania
Co mówią badania
Unijny wykaz oświadczeń zdrowotnych nie zawiera żadnego zdania o kwercetynie ani o taksyfolinie. Dlatego opisujemy same badania: kto w nich uczestniczył, jaką dawkę dostał, jak długo i co zmierzono.
84 kobiety
W randomizowanym badaniu z Teheranu kobiety z zespołem policystycznych jajników (PCOS) przyjmowały 2 kapsułki po 500 mg kwercetyny albo placebo. Stężenie adiponektyny wzrosło o 5,56 % w porównaniu z grupą placebo. Wskaźnik HOMA-IR, liczony z glukozy i insuliny na czczo, wyniósł na koniec 1,84 wobec 2,21 w grupie placebo. Stężenie LH wyniosło 8,42 wobec 8,68 IU/l (Rezvan i wsp., 2017).
93 dorosłych
W niemieckim badaniu krzyżowym z placebo uczestniczyły osoby w wieku 25–65 lat z nadwagą lub otyłością i cechami zespołu metabolicznego. Ciśnienie skurczowe spadło o 2,6 mmHg w całej grupie i o 3,7 mmHg w podgrupie 25–50 lat. Obniżyło się stężenie utlenionego LDL w osoczu, ale spadł też cholesterol HDL. TNF-α i CRP pozostały bez zmian (Egert i wsp., 2009).
41 dorosłych
Badanie krzyżowe z Utah objęło 19 osób ze stanem przednadciśnieniowym i 22 osoby z nadciśnieniem tętniczym 1. stopnia. W drugiej grupie ciśnienie skurczowe spadło o 7 ± 2 mmHg, a rozkurczowe o 5 ± 2 mmHg. W pierwszej grupie ciśnienie się nie zmieniło. Markery stresu oksydacyjnego w osoczu i moczu również pozostały bez zmian (Edwards i wsp., 2007).
1002 dorosłych
Uczestnicy w wieku 18–85 lat codziennie zapisywali objawy w kwestionariuszu WURSS. W całej grupie częstość i nasilenie infekcji górnych dróg oddechowych nie różniły się od grupy placebo. Osobno przeanalizowano 325 osób w wieku 40 lat i starszych, które w samoocenie sprawności fizycznej znalazły się w górnej połowie grupy. W tej podgrupie przy dawce 1000 mg nasilenie objawów było o 36 % niższe niż w grupie placebo. Liczba dni choroby była o 31 % mniejsza (Heinz i wsp., 2010).
941 dorosłych
W badaniu tego samego zespołu (D. Nieman) kobiety stanowiły 60 % uczestników, a kwercetynę podawano razem z witaminą C i niacyną. Stężenie kwercetyny w osoczu rosło wraz z dawką. Masa ciała i skład ciała nie różniły się od grupy placebo (Knab i wsp., 2011).
To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.
Stosowanie
Formy
- Aglikon, czyli wolna kwercetyna bez cząsteczki cukru. To najczęstsza forma w suplementach; porcje sięgają 1000 mg dziennie, czyli więcej, niż dostarcza zwykła dieta (przegląd BfR, 2018).
- Glikozydy, np. rutyna, to formy obecne w żywności. W badaniu Hollmana z rutynozydu wchłonęło się 17 %, a z glukozydów cebuli 52 %.
- Fitosom, czyli kwercetyna związana z lecytyną. U 12 zdrowych osób w wieku 18–50 lat pojedyncza dawka dała stężenia w osoczu do 20 razy wyższe niż po zwykłej kwercetynie. Badanie wykonali pracownicy producenta tego surowca (Riva i wsp., 2019).
- Taksyfolina (dihydrokwercetyna) to osobna substancja. Wyników badań kwercetyny nie przenosi się na nią.
Dawki w badaniach
W badaniach z placebo opisanych wyżej dawki wynosiły od 150 mg dziennie przez 6 tygodni do 1000 mg dziennie przez 12 tygodni. W badaniu interakcji z feksofenadyną podawano 1500 mg dziennie przez 7 dni. W badaniu z Teheranu dawkę 1000 mg podawano jako 2 kapsułki po 500 mg. Dla taksyfoliny EFSA oceniła porcję 100 mg dziennie z suplementów, przeznaczoną dla osób od 14. roku życia.
Etykiety produktów w OVEA
Jarrow Formulas Kwercetyna 500 mg: porcja dzienna to 1 kapsułka roślinna z 500 mg kwercetyny, przyjmowana podczas posiłku. 100 kapsułek wystarcza na 100 dni.
Kenay Dihydrokwercetyna (taksyfolina): porcja dzienna to 2 kapsułki, czyli 100 mg surowca opisanego jako Taxifolin 92 %, po 1 kapsułce dwa razy dziennie. 60 kapsułek wystarcza na 30 dni.
Żadna z tych substancji nie ma referencyjnej wartości spożycia, dlatego w tabelach składu w kolumnie % RWS widnieje „nie ustalono”.
Z czym łączyć, a z czym nie
W dużym badaniu z 941 osobami kwercetynę podawano razem z witaminą C. Żelaza nie łączymy z kwercetyną w jednej porcji, bo kwercetyna je wiąże. Opis obu połączeń jest w sekcji o łączeniu składników.
Bezpieczeństwo
Tolerancja
Niemiecki Federalny Instytut Oceny Ryzyka (BfR) przejrzał badania z kwercetyną jako jedynym składnikiem suplementu. W badaniach na ludziach działania niepożądane zgłaszano rzadko i były łagodne. Brakuje danych o dawkach 1000 mg i wyższych stosowanych dłużej niż 12 tygodni (Andres i wsp., 2018). W 6-tygodniowym badaniu z dawką 150 mg dziennie wyniki krwi (funkcja wątroby i nerek, morfologia, elektrolity) nie wykazały działań niepożądanych (Egert i wsp., 2009).
Sygnały z badań na zwierzętach
Ten sam przegląd BfR wskazuje na podstawie doświadczeń na zwierzętach dwa możliwe zagrożenia. Pierwsze to nasilenie toksycznego działania na nerki, które już są uszkodzone. Drugie to sprzyjanie rozwojowi nowotworów, zwłaszcza zależnych od estrogenów. Na tej podstawie BfR wyznacza grupy ryzyka. Osobom z uszkodzoną funkcją nerek albo po nowotworze zależnym od estrogenów nie proponujemy kwercetyny w kapsułkach.
Interakcje z lekami
W badaniu z 12 zdrowymi osobami uczestnicy przyjmowali 500 mg kwercetyny trzy razy dziennie przez 7 dni. Siódmego dnia dostali jedną dawkę 60 mg feksofenadyny, leku przeciwhistaminowego. Pole pod krzywą stężenia leku wzrosło o 55 %, a stężenie maksymalne o 68 % (Kim i wsp., 2009). Badanie z talinololem, lekiem z grupy beta-blokerów, objęło 10 zdrowych ochotników. Tu efekt był odwrotny: u 5 osób pole pod krzywą spadło o 23,9–60,6 %, choć średnia zmiana nie była istotna statystycznie (Nguyen i wsp., 2014). Kierunek zmiany zależy więc od leku. Przy lekach przyjmowanych na stałe kwercetyna nie jest obojętnym dodatkiem.
Ciąża, karmienie, młodzież
Karty obu produktów w OVEA wykluczają stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią. Ocena EFSA dla taksyfoliny w suplementach dotyczyła osób od 14. roku życia (EFSA, 2017).
Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Łączenie z innymi składnikami
Witamina C. W badaniu z 941 dorosłymi kwercetynę w dawce 500 albo 1000 mg dziennie podawano razem z witaminą C i niacyną (Knab i wsp., 2011). Oświadczenia z unijnego wykazu dotyczą w takim połączeniu wyłącznie witaminy C, np. „Witamina C pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym”, przy co najmniej 12 mg w porcji dziennej (15 % RWS).
Cynk. W mysiej linii komórkowej Hepa 1-6 i w liposomach kwercetyna przenosiła jony cynku przez błonę lipidową. Autorzy opisują to jako aktywność jonoforu cynku (Dabbagh-Bazarbachi i wsp., 2014). To wynik laboratoryjny, nie badanie na ludziach. Oświadczenia z unijnego wykazu ma tu tylko cynk, np. „Cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego”, od 1,5 mg w porcji dziennej (15 % RWS).
Żelazo: osobno. Kwercetyna wiąże żelazo. U szczurów pojedyncza dawka obniżyła po 18 godzinach ekspresję ferroportyny w dwunastnicy, a ten sam efekt wystąpił w komórkach jelita Caco-2 (Lesjak i wsp., 2014). Dlatego żelazo i kwercetynę przyjmuj w osobnych porcjach.
Kwercetyna czy dihydrokwercetyna (taksyfolina)
| Kwercetyna | Dihydrokwercetyna (taksyfolina) | |
|---|---|---|
| Budowa | Flawonol, 3,3′,4′,5,7-pentahydroksyflawon | Flawanonol, 2,3-dihydrokwercetyna: bez podwójnego wiązania między węglami 2 i 3 |
| Źródło | Cebula, jabłka, owoce jagodowe, herbata; w suplementach zwykle wolny aglikon | Wodno-etanolowy ekstrakt z drewna modrzewia dahurskiego, co najmniej 90 % taksyfoliny (surowiec oceniony przez EFSA) |
| Dawki | 150–1000 mg dziennie przez 4–12 tygodni w badaniach z placebo | 100 mg dziennie z suplementów w ocenie EFSA, dla osób od 14 lat |
| Status w UE | Brak oświadczeń zdrowotnych w wykazie UE | Brak oświadczeń zdrowotnych w wykazie UE; ekstrakt oceniony przez EFSA jako nowa żywność (2017) |
| W OVEA | Jarrow Formulas: 500 mg w 1 kapsułce | Kenay: 100 mg w 2 kapsułkach (Taxifolin 92 %) |
Pytania
Czym różni się kwercetyna od dihydrokwercetyny (taksyfoliny)?
Taksyfolina to 2,3-dihydrokwercetyna: w jej cząsteczce brakuje jednego podwójnego wiązania, które ma kwercetyna. Kwercetynę zawierają cebula, jabłka, owoce jagodowe i herbata. EFSA oceniła wodno-etanolowy ekstrakt z drewna modrzewia dahurskiego z co najmniej 90 % taksyfoliny, w porcji 100 mg dziennie. To dwie osobne substancje i wyników badań jednej nie przenosi się na drugą.
Ile kwercetyny dziennie podawano w badaniach?
Badania z placebo opisane w tym haśle stosowały od 150 mg dziennie przez 6 tygodni do 1000 mg dziennie przez 12 tygodni. Badanie z pomiarem ciśnienia krwi w Utah użyło 730 mg dziennie przez 28 dni. Przegląd BfR zaznacza, że brakuje danych o dawkach 1000 mg i wyższych stosowanych dłużej niż 12 tygodni. Kapsułka Jarrow Formulas w OVEA zawiera 500 mg kwercetyny.
Czy kwercetyna ma oświadczenia zdrowotne dopuszczone w UE?
Nie. Unijny wykaz oświadczeń zdrowotnych nie zawiera żadnego zdania o kwercetynie ani o taksyfolinie. Dlatego w tym haśle podajemy skład, dawki i wyniki konkretnych badań. Wykaz można przejrzeć w rejestrze Komisji Europejskiej.
Czy kwercetynę przyjmować z jedzeniem?
Etykieta Jarrow Formulas zaleca kapsułkę podczas posiłku, a etykieta Kenay dzieli porcję na dwie kapsułki w ciągu dnia. Na wchłanianie wpływa forma: w badaniu z 9 osobami z glukozydów cebuli wchłonęło się 52 %, z czystego aglikonu 24 %, a z rutyny 17 %.
Czy kwercetyna wchodzi w interakcje z lekami?
Tak. U 12 zdrowych osób 1500 mg kwercetyny dziennie przez 7 dni podniosło stężenie feksofenadyny we krwi o 55 % (pole pod krzywą). Przy talinololu u połowy badanych stężenie leku spadło. Kwercetyna zmienia stężenie części leków w obu kierunkach, więc przy lekach przyjmowanych na stałe nie jest obojętnym dodatkiem.
Czy kwercetynę można stosować w ciąży i podczas karmienia?
Oba produkty z kwercetyną i taksyfoliną w OVEA mają na karcie zastrzeżenie, że nie są przeznaczone dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Ocena EFSA dla taksyfoliny w suplementach dotyczyła osób od 14. roku życia.
Źródła
- Effects of Quercetin on Adiponectin-Mediated Insulin Sensitivity in Polycystic Ovary Syndrome: A Randomized Placebo-Controlled Double-Blind Clinical Trial Rezvan N, Moini A, Janani L i wsp., Hormone and Metabolic Research, 2017
- Quercetin reduces systolic blood pressure and plasma oxidised low-density lipoprotein concentrations in overweight subjects with a high-cardiovascular disease risk phenotype: a double-blinded, placebo-controlled cross-over study Egert S, Bosy-Westphal A, Seiberl J i wsp., British Journal of Nutrition, 2009
- Quercetin reduces blood pressure in hypertensive subjects Edwards RL, Lyon T, Litwin SE, Rabovsky A, Symons JD, Jalili T, Journal of Nutrition, 2007
- Quercetin supplementation and upper respiratory tract infection: A randomized community clinical trial Heinz SA, Henson DA, Austin MD, Jin F, Nieman DC, Pharmacological Research, 2010
- Safety Aspects of the Use of Quercetin as a Dietary Supplement Andres S, Pevny S, Ziegenhagen R i wsp., Molecular Nutrition & Food Research, 2018
- Short-term effect of quercetin on the pharmacokinetics of fexofenadine, a substrate of P-glycoprotein, in healthy volunteers Kim KA, Park PW, Park JY, European Journal of Clinical Pharmacology, 2009
Pokaż wszystkie źródła (8)
- EFSA NDA Panel: Scientific Opinion on taxifolin-rich extract from Dahurian Larch (Larix gmelinii) EFSA Journal 2017;15(2):4682
- EU Register of nutrition and health claims made on foods (rejestr oświadczeń UE) Komisja Europejska


