Leksykon

Ostropest plamisty (sylimaryna)

Silybum marianum (L.) Gaertn., fructus; sylimaryna (silymarin)

Ostropest plamisty i sylimaryna: skład owocu, wchłanianie, formy w suplementach, dawki z etykiet i badań klinicznych, przeciwwskazania i interakcje.

Aktualizacja 25.10.2026 · 9 źródeł · 6 min czytania

Ostropest plamisty (sylimaryna)
Pochodzenie
Dojrzałe owoce (potocznie nasiona) ostropestu plamistego, Silybum marianum, z rodziny astrowatych; 1,5–3 % sylimaryny (EMA)
Forma w suplementach
Wyciąg standaryzowany na 80 % sylimaryny (Solgar, Now Foods) lub 80 % flawonoidów (Jarrow) albo mielone nasiona (Swanson)
Dawki w badaniach
140–700 mg sylimaryny 3 razy dziennie, od 7 dni do 48 tygodni
Oświadczenia UE
Brak w wykazie
Produkty w sklepie
4 produkty

Ostropest plamisty (Silybum marianum) to roślina z rodziny astrowatych. Jej dojrzałe owoce, potocznie nazywane nasionami, zawierają według Europejskiej Agencji Leków 1,5–3 % sylimaryny, czyli mieszaniny flawonolignanów. W suplementach występuje jako wyciąg standaryzowany (na etykietach w OVEA: 80 % sylimaryny lub 80 % flawonoidów) albo jako mielone nasiona.

Mechanizm

Co to jest i jak się wchłania

Surowcem są dojrzałe owoce ostropestu bez puchu kielichowego: spłaszczone niełupki długości 6–8 mm, w handlu nazywane nasionami. Farmakopea Europejska wymaga, by zawierały co najmniej 1,5 % sylimaryny w przeliczeniu na sylibinę. Owoc w 20–30 % składa się z oleju, w którym przeważają kwas linolowy i oleinowy. Obok flawonolignanów są w nim flawonoidy, m.in. taksyfolina i kwercetyna, oraz 0,2–0,6 % fitosteroli (raport oceniający EMA).

Sylimaryna nie jest jedną substancją. Sylibina A i B stanowią 50–60 % mieszaniny, sylichrystyna około 20 %, sylidianina około 10 %, a izosylibina A i B około 5 %. Te związki słabo rozpuszczają się w wodzie. Z przewodu pokarmowego wchłania się 23–47 % podanej sylibiny (raport EMA).

Wchłonięta sylibina szybko łączy się z kwasem glukuronowym i siarczanami. U ochotników płci męskiej po jednorazowej dawce 100–360 mg sylibiny najwyższe stężenie w osoczu pojawiało się po około 2 godzinach. Około 75 % krążącej sylibiny miało postać sprzężoną. Z żółcią organizm wydala 20–40 % dawki, z moczem 2–5 %, a resztę z kałem w postaci niewchłoniętej. Część związków wydzielonych z żółcią wraca z jelita do krwi (krążenie jelitowo-wątrobowe). Stężenie w żółci jest kilkakrotnie wyższe niż w surowicy. Okres półtrwania sylimaryny wynosi 6–8 godzin (EMA).

Ekspozycja rośnie szybciej niż dawka. W badaniu z dawkami 140–700 mg co 8 godzin pięciokrotne zwiększenie dawki podniosło ekspozycję na sylibinę A 11-krotnie, a na sylibinę B 38-krotnie [PubMed]. Po 14 dniach przyjmowania standaryzowanego wyciągu w osoczu przeważały sylibina A, sylibina B i izosylibina B [PubMed].

Badania

Co mówią badania

Unijny rejestr oświadczeń zdrowotnych nie zawiera żadnego dopuszczonego zdania o ostropeście ani o sylimarynie (rejestr UE).

154 osoby24 tygodnie

JAMA 2012

W badaniu w 4 ośrodkach w USA wzięli udział dorośli z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu C, u których leczenie interferonem nie przyniosło efektu. Losowo dostawali 420 mg albo 700 mg sylimaryny 3 razy dziennie lub placebo. Głównym punktem końcowym była aktywność ALT najwyżej 45 U/l albo poniżej 65 U/l przy spadku o co najmniej 50 % od wartości wyjściowej. W każdej grupie osiągnęły go 2 osoby: 4,0 % przy 420 mg, 3,8 % przy 700 mg i 3,8 % przy placebo. Średni spadek ALT i miano RNA wirusa nie różniły się między grupami [PubMed].

99 osób48 tygodni

Clinical Gastroenterology and Hepatology 2017

W Kuala Lumpur dorośli z potwierdzonym biopsją niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniem wątroby (NASH) przyjmowali 700 mg sylimaryny 3 razy dziennie albo placebo. Głównym celem był spadek wskaźnika aktywności NAS o co najmniej 30 % w biopsji kontrolnej. Osiągnęło go 32,7 % osób w grupie sylimaryny i 26,0 % w grupie placebo (p = 0,467). Wśród punktów drugorzędowych zwłóknienie zmniejszyło się o co najmniej 1 stopień u 22,4 % wobec 6,0 % osób (p = 0,023). Spadek sztywności wątroby o co najmniej 30 % wystąpił u 24,2 % wobec 2,3 % (p = 0,002). Autorzy uznali, że wynik dotyczący zwłóknienia trzeba potwierdzić w większym badaniu. Liczba działań niepożądanych nie różniła się między grupami [PubMed].

51 osób4 miesiące

Phytotherapy Research 2006

Osoby z cukrzycą typu 2, leczone standardowo, dostawały dodatkowo 200 mg sylimaryny 3 razy dziennie albo placebo. Uczestnicy przychodzili na wizyty co miesiąc. Badacze oznaczyli HbA1c, glukozę na czczo, insulinę, lipidy i aminotransferazy na początku i na końcu badania. Po 4 miesiącach HbA1c i glukoza na czczo w grupie sylimaryny były istotnie niższe niż w grupie placebo i niż na początku badania [PubMed].

metaanaliza 5 badań270 osób

Journal of Diabetes Research 2016

Rumuński zespół zebrał randomizowane badania z udziałem dorosłych z cukrzycą typu 2. Glukoza na czczo była niższa niż w grupach kontrolnych średnio o 26,86 mg/dl (95 % CI od 18,30 do 35,42 mg/dl). HbA1c była niższa o 1,07 punktu procentowego (95 % CI od 0,40 do 1,73 punktu procentowego). Profil lipidowy się nie zmienił. Autorzy ocenili jakość danych jako niską, a zróżnicowanie badań jako wysokie, i nie sformułowali zaleceń [PubMed].

32 osoby7 dni

Journal of Clinical Pharmacology 2010

W badaniu fazy I wzięły udział 4 grupy po 8 dorosłych z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu C bez marskości. Uczestnicy dostawali 140, 280, 560 albo 700 mg sylimaryny co 8 godzin lub placebo (losowanie 3:1). Dawki do 2,1 g na dobę nie wywołały działań niepożądanych związanych z sylimaryną. Aktywność aminotransferaz i miano RNA wirusa nie spadły w klinicznie istotnym stopniu [PubMed].

To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.

Stosowanie

Formy w suplementach

Wyciąg standaryzowany zagęszcza flawonolignany. Jarrow podaje proporcję 30:1 i 80 % flawonoidów ogółem, a Solgar i Now Foods 80 % sylimaryny. Mielone nasiona (Swanson Full Spectrum) to cały rozdrobniony owoc z olejem, a etykieta nie podaje ilości sylimaryny. Przy zawartości 1,5–3 % w owocu (EMA) 3000 mg nasion odpowiada około 45–90 mg sylimaryny.

Dawki na etykietach produktów w OVEA

  • Solgar Ostropest plamisty 450 mg: 450 mg wyciągu, w tym 360 mg sylimaryny w kapsułce; 1–3 kapsułki dziennie, czyli 360–1080 mg sylimaryny.
  • Jarrow Formulas Ostropest plamisty 150 mg: 150 mg wyciągu 30:1 (80 % flawonoidów) w kapsułce; 1–3 kapsułki dziennie, czyli 150–450 mg wyciągu.
  • Swanson Ostropest plamisty Full Spectrum 500 mg: 500 mg mielonych nasion w kapsułce; 2 kapsułki 2–3 razy dziennie, czyli 2000–3000 mg.
  • Now Foods Glutation 500 mg: 100 mg wyciągu, w tym 80 mg sylimaryny, obok 500 mg glutationu i 50 mg kwasu alfa-liponowego; 1 kapsułka dziennie.

Dawki w badaniach i w monografii EMA

Badania kliniczne opisane wyżej podawały 140–700 mg sylimaryny 3 razy dziennie, od 7 dni do 48 tygodni. Monografia EMA dla tradycyjnych produktów roślinnych podaje dla sproszkowanego owocu 300–600 mg 2–3 razy dziennie, do 1800 mg na dobę. Dla suchych wyciągów pojedyncza porcja wynosi 70–250 mg, zależnie od rozpuszczalnika i proporcji wyciągu.

Pora i sposób przyjmowania

Solgar zaleca kapsułkę między posiłkami, Now Foods na pusty żołądek, a monografia EMA przed posiłkami. W badaniach klinicznych uczestnicy przyjmowali dzienną ilość w 3 porcjach co 8 godzin. Kapsułkę popija się wodą.

Bezpieczeństwo

Tolerancja

W 24-tygodniowym badaniu ze 154 dorosłymi, którzy dostawali 420 albo 700 mg sylimaryny 3 razy dziennie lub placebo, profil działań niepożądanych sylimaryny był podobny do profilu placebo [PubMed]. W 7-dniowym badaniu z dawkami do 2,1 g na dobę badacze nie przypisali sylimarynie żadnego działania niepożądanego [PubMed]. Monografia EMA wymienia łagodne objawy żołądkowo-jelitowe: suchość w ustach, nudności, podrażnienie żołądka i biegunkę. Wymienia też ból głowy i reakcje alergiczne: zapalenie skóry, pokrzywkę, wysypkę, świąd, anafilaksję i astmę. Ich częstość nie jest znana. Amerykański NCCIH jako najczęstsze podaje wzdęcia, nudności i gazy.

Przeciwwskazania

  • Nadwrażliwość na ostropest i inne rośliny astrowate (EMA), np. ambrozję, chryzantemy, nagietek i stokrotki (NCCIH).
  • Ciąża i karmienie piersią: EMA nie zaleca stosowania, bo brakuje danych o bezpieczeństwie. Etykiety wszystkich 4 produktów z sylimaryną w OVEA podają, że produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.
  • Osoby poniżej 18 lat: EMA nie zaleca stosowania z tego samego powodu. Produkty w OVEA są przeznaczone dla dorosłych.

Interakcje z lekami

W badaniach laboratoryjnych sylibina hamuje enzymy CYP3A4 i CYP2C9 oraz UGT1A1, enzym sprzęgający m.in. estradiol (raport EMA). U 9 zdrowych ochotników, którzy przez 14 dni przyjmowali standaryzowany wyciąg 3 razy dziennie, aktywność CYP1A2, CYP2C9, CYP2D6 i CYP3A4/5 nie zmieniła się istotnie [PubMed]. Monografia EMA w punkcie o interakcjach (4.5) nie odnotowuje żadnej.

Suplement diety nie jest lekiem.

Łączenie z innymi składnikami

Sylimaryna nie ma zdań w unijnym wykazie oświadczeń. Gdy produkt łączy ją ze składnikiem z wykazu, dopuszczone oświadczenie dotyczy wyłącznie tego składnika. Warunkiem jest co najmniej 15 % referencyjnej wartości spożycia (RWS) w porcji dziennej (RWS według rozporządzenia 1169/2011, zał. XIII).

  • Witamina C: od 12 mg w porcji (15 % z 80 mg). Zdanie z wykazu: „Witamina C pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym”.
  • Selen: od 8,25 µg w porcji (15 % z 55 µg). Zdanie z wykazu: „Selen pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym”.
  • Cynk: od 1,5 mg w porcji (15 % z 10 mg). Zdanie z wykazu: „Cynk pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym”.

Żaden z 4 produktów z sylimaryną w OVEA nie zawiera tych trzech składników. Now Foods Glutation łączy 80 mg sylimaryny z 500 mg glutationu i 50 mg kwasu alfa-liponowego; glutation i kwas alfa-liponowy nie mają zdań w wykazie.

Wyciąg standaryzowany czy mielone nasiona

Wyciąg standaryzowanyMielone nasiona
Co jest w kapsułceWyciąg zagęszczony 30:1 (Jarrow) albo standaryzowany na 80 % sylimaryny (Solgar, Now Foods)Rozdrobniony cały owoc, w tym 20–30 % oleju (EMA)
Sylimaryna na etykieciePodana: 360 mg w kapsułce Solgar, 80 mg w kapsułce Now Foods; Jarrow podaje 80 % flawonoidów ogółemNiepodana; przy 1,5–3 % w owocu (EMA) 3000 mg nasion to około 45–90 mg
Porcja dzienna z etykiety1 kapsułka (Now Foods), 1–3 kapsułki (Jarrow, Solgar)2 kapsułki po 500 mg 2–3 razy dziennie, czyli 2000–3000 mg (Swanson)
Dawki w źródłachBadania kliniczne: 140–700 mg sylimaryny 3 razy dziennieMonografia EMA: 300–600 mg sproszkowanego owocu 2–3 razy dziennie, do 1800 mg na dobę
Produkty w OVEA31

Pytania

Czym różni się ostropest od sylimaryny?

Ostropest plamisty to roślina, a sylimaryna to grupa związków z jej owoców. Owoc zawiera 1,5–3 % sylimaryny i 20–30 % oleju (EMA). Wyciąg standaryzowany zagęszcza sylimarynę: w kapsułce Solgar na 450 mg wyciągu przypada 360 mg sylimaryny. W mielonych nasionach jest cały owoc, a producent nie podaje na etykiecie ilości sylimaryny.

Ile sylimaryny dostarczają produkty w OVEA?

Now Foods Glutation: 80 mg w 1 kapsułce dziennie. Solgar: 360 mg w kapsułce, 1–3 kapsułki dziennie, czyli 360–1080 mg. Jarrow: 150 mg wyciągu 30:1 z 80 % flawonoidów w kapsułce, 1–3 kapsułki dziennie. Swanson: 500 mg mielonych nasion w kapsułce, 4–6 kapsułek dziennie; etykieta nie podaje zawartości sylimaryny.

Czy ostropest ma oświadczenie zdrowotne dopuszczone w UE?

Nie. Ani ostropest, ani sylimaryna nie mają dopuszczonego zdania w unijnym rejestrze oświadczeń zdrowotnych.

Kiedy przyjmować ostropest?

Monografia EMA podaje przyjmowanie przed posiłkami. Na etykietach Now Foods zaleca pusty żołądek, a Solgar porę między posiłkami. W badaniach klinicznych uczestnicy dostawali sylimarynę 3 razy na dobę, co 8 godzin. Sylimaryna ma okres półtrwania 6–8 godzin (EMA).

Czy można stosować ostropest w ciąży i podczas karmienia piersią?

Nie. Europejska Agencja Leków nie zaleca stosowania w ciąży i podczas karmienia, bo brakuje danych o bezpieczeństwie. Wszystkie 4 produkty z sylimaryną w OVEA mają na etykiecie zapis, że nie są przeznaczone dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Czy sylimaryna wchodzi w interakcje z lekami?

Sylibina hamowała enzymy CYP3A4, CYP2C9 i UGT1A1 w badaniach laboratoryjnych. W badaniu z udziałem 9 zdrowych ochotników 14 dni przyjmowania standaryzowanego wyciągu 3 razy dziennie nie zmieniło istotnie aktywności CYP1A2, CYP2C9, CYP2D6 ani CYP3A4/5. Monografia EMA nie odnotowuje interakcji z lekami.

Źródła

  1. Effect of silymarin (milk thistle) on liver disease in patients with chronic hepatitis C unsuccessfully treated with interferon therapy: a randomized controlled trial Fried MW, Navarro VJ, Afdhal N, Belle SH, Wahed AS, Hawke RL, Doo E, Meyers CM, Reddy KR; SyNCH Study Group, JAMA, 2012
  2. A Randomized Trial of Silymarin for the Treatment of Nonalcoholic Steatohepatitis Wah Kheong C, Nik Mustapha NR, Mahadeva S, Clinical Gastroenterology and Hepatology, 2017
  3. The efficacy of Silybum marianum (L.) Gaertn. (silymarin) in the treatment of type II diabetes: a randomized, double-blind, placebo-controlled, clinical trial Huseini HF, Larijani B, Heshmat R, Fakhrzadeh H, Radjabipour B, Toliat T, Raza M, Phytotherapy Research, 2006
  4. Silymarin in Type 2 Diabetes Mellitus: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials Voroneanu L, Nistor I, Dumea R, Apetrii M, Covic A, Journal of Diabetes Research, 2016
  5. Silymarin ascending multiple oral dosing phase I study in noncirrhotic patients with chronic hepatitis C Hawke RL, Schrieber SJ, Soule TA, Wen Z, Smith PC, Reddy KR, Wahed AS, Belle SH, Afdhal NH, Navarro VJ, Berman J, Liu QY, Doo E, Fried MW; SyNCH Trial Group, Journal of Clinical Pharmacology, 2010
  6. The effects of milk thistle (Silybum marianum) on human cytochrome P450 activity Kawaguchi-Suzuki M, Frye RF, Zhu HJ, Brinda BJ, Chavin KD, Bernstein HJ, Markowitz JS, Drug Metabolism and Disposition, 2014
Pokaż wszystkie źródła (9)
  1. EMA: European Union herbal monograph on Silybum marianum (L.) Gaertn., fructus (EMA/HMPC/294187/2013, 2018) Europejska Agencja Leków (EMA), Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych
  2. NIH NCCIH: Milk Thistle National Center for Complementary and Integrative Health (NIH)
  3. Unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych (EU Register of nutrition and health claims) Komisja Europejska

Produkty z tym składnikiem: Ostropest plamisty

Marki z polskiej dystrybucji, ostropest plamisty w tabeli składu; dawkę w porcji dziennej sprawdzisz na karcie.