Witamina K2 (MK-7) to długołańcuchowa forma witaminy K. Wyróżnia ją najdłuższy czas półtrwania we krwi spośród wszystkich form witaminy K, dzięki czemu przy dawce raz dziennie utrzymuje stabilne stężenie. Witamina K przyczynia się do utrzymania prawidłowych kości oraz do prawidłowego krzepnięcia krwi (oświadczenia EFSA).
01 Szybkie fakty
- Nazwa chemiczna
- Menachinon-7 (MK-7), witamina K2
- Klasa związku
- Witamina rozpuszczalna w tłuszczach (grupa K, menachinony)
- Pochodzenie
- Fermentacja (klasyczne natto / kultury bakteryjne); naturalnie w produktach fermentowanych
- Forma w suplementach
- Menachinon-7 (MK-7), all-trans; w OVEA forma MK-7
- Cecha wyróżniająca
- Najdłuższy okres półtrwania spośród form witaminy K
- Status EFSA
- Oświadczenia zdrowotne autoryzowane dla witaminy K (Rozp. 432/2012)
- RWS (etykieta UE)
- 75 µg witaminy K na dzień
02 Jak działa Witamina K2 (MK-7)
Mechanizm: witamina K jako kofaktor karboksylacji
Witamina K działa jako kofaktor enzymu gamma-glutamylo-karboksylazy. Enzym ten dołącza grupę karboksylową do reszt kwasu glutaminowego w określonych białkach, dzięki czemu stają się one aktywne. Można to porównać do przekręcenia kluczyka w stacyjce: białko jest gotowe, ale dopiero karboksylacja zależna od witaminy K je uruchamia.
- W wątrobie witamina K aktywuje czynniki krzepnięcia (m.in. II, VII, IX, X), co jest niezbędne do prawidłowego krzepnięcia krwi.
- W tkance kostnej witamina K uczestniczy w aktywacji osteokalcyny, białka wiążącego wapń w macierzy kostnej.
- W naczyniach krwionośnych witamina K bierze udział w aktywacji białka macierzy Gla (MGP).
Dlaczego forma MK-7 jest wyjątkowa
Witamina K występuje w dwóch głównych grupach: K1 (filochinon) z roślin zielonych oraz K2 (menachinony, oznaczane MK-n) z fermentacji i produktów pochodzenia zwierzęcego. MK-7 to długołańcuchowy menachinon. W badaniu porównującym formy K2 (Sato i wsp., 2012) MK-7 był dobrze wchłaniany i osiągał maksymalne stężenie w surowicy po około 6 godzinach od przyjęcia, a przy podawaniu codziennym jego stężenie znacząco rosło u wszystkich uczestniczek. W tych samych warunkach MK-4 (krótkołańcuchowa forma) nie był wykrywalny w surowicy. Długi okres półtrwania MK-7 oznacza w praktyce, że jedna dawka dobowa utrzymuje stabilne zaopatrzenie organizmu.
Co pokazują badania nad MK-7
Większa część badań klinicznych nad MK-7 dotyczy kobiet po menopauzie, czyli grupy szczególnie zainteresowanej kondycją kości. W 3-letnim badaniu Knapen i wsp. (2013) niska dawka 180 µg MK-7 dziennie poprawiała wskaźniki zaopatrzenia w witaminę K i wiązała się z mniejszym, związanym z wiekiem spadkiem gęstości mineralnej kości w odcinku lędźwiowym kręgosłupa i szyjce kości udowej. W badaniu Ronn i wsp. (2016) dawka 375 µg MK-7 przez 12 miesięcy wiązała się z zachowaniem struktury kości beleczkowej piszczeli, podczas gdy w grupie placebo obserwowano jej pogorszenie. Te dane opisują kierunek obserwacji w badaniach i nie stanowią oświadczeń zdrowotnych poza autoryzowanym zakresem EFSA.
Witamina K2 MK-7 vs MK-4 vs K1
| OVEA (MK-7) | Tańsze / inne formy (MK-4, K1) | |
|---|---|---|
| Typ cząsteczki | Menachinon-7 (MK-7), długołańcuchowa forma witaminy K2 (all-trans) | MK-4 to krótkołańcuchowy menachinon K2; K1 (filochinon) to forma roślinna z grupy witamin K |
| Okres półtrwania | Najdłuższy spośród form witaminy K, stabilne stężenie w surowicy utrzymuje się po jednej dawce dobowej | MK-4 i K1 mają znacznie krótszy czas utrzymywania się w surowicy, co przy MK-4 wymaga częstszego, wielokrotnego dawkowania w ciągu dnia |
| Wchłanianie i obecność w surowicy | W badaniu Sato i wsp. (2012) MK-7 był dobrze wchłaniany i znacząco podnosił stężenie w surowicy u wszystkich uczestniczek | W tym samym badaniu MK-4 podawany w analogiczny sposób nie był wykrywalny w surowicy uczestniczek |
| Dystrybucja do tkanek | Długi czas obecności we krwi sprzyja dotarciu do tkanek pozawątrobowych (kości, naczynia), gdzie aktywowane są osteokalcyna i białko MGP | K1 jest wykorzystywany głównie w wątrobie (czynniki krzepnięcia); MK-4 ze względu na krótki czas działania ma ograniczoną stabilną obecność w surowicy |
| Wygoda stosowania | Jedna dawka dziennie z posiłkiem zawierającym tłuszcz, wygodny schemat dla codziennej rutyny | Krótszy czas działania form MK-4/K1 oznacza mniej stabilne zaopatrzenie przy pojedynczej dawce dobowej |
| Cena vs wartość | MK-7 z fermentacji bywa droższy, ale długi okres półtrwania i stabilne stężenie czynią go standardową formą K2 w nowoczesnej suplementacji | MK-4 i K1 bywają tańsze w przeliczeniu na dawkę, lecz krótszy czas działania może wymagać wielokrotnego dawkowania lub dawać mniej stabilny status witaminy K |
03 Właściwości i korzyści
Zatwierdzone oświadczenia EFSA
Dla witaminy K autoryzowano w Unii Europejskiej (Rozporządzenie Komisji UE nr 432/2012) następujące oświadczenia zdrowotne:
- Witamina K przyczynia się do utrzymania prawidłowych kości.
- Witamina K przyczynia się do prawidłowego krzepnięcia krwi.
Warunkiem stosowania powyższych oświadczeń jest zawartość witaminy w produkcie zapewniająca co najmniej znaczącą ilość zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia 1169/2011 (15% RWS na wskazaną porcję). Oświadczenia te dotyczą witaminy K jako składnika odżywczego; menachinon-7 (MK-7) jest jedną z form witaminy K wnoszących wkład w jej spożycie. Powyższa lista stanowi pełny zakres dozwolonych komunikatów o działaniu, poza nią nie formułuje się innych twierdzeń.
04 Łączenie i bezpieczeństwo
Kontekst łączenia
Witamina K2 (MK-7) jako związek rozpuszczalny w tłuszczach wchłania się lepiej w obecności tłuszczu w posiłku. W praktyce suplementacyjnej bywa zestawiana ze składnikami uczestniczącymi w gospodarce wapniowej i kostnej, takimi jak wapń oraz witamina D3, ponieważ obie witaminy odgrywają rolę w utrzymaniu prawidłowych kości. Często towarzyszy jej również magnez jako składnik wspierający układ kostny. MK-7 występuje w wieloskładnikowych preparatach codziennej rutyny, na przykład kompleksie Daily Ritual. Dobór formy i kontekstu spożycia nie zmienia autoryzowanego zakresu oświadczeń zdrowotnych opisanego powyżej.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Witamina K przyjmowana z żywnością i suplementami ma niską toksyczność, a dla osób zdrowych nie ustalono górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL). Istnieją jednak sytuacje wymagające szczególnej ostrożności.
- Leczenie przeciwzakrzepowe (najważniejsza flaga): osoby przyjmujące doustne antykoagulanty będące antagonistami witaminy K (np. warfaryna, acenokumarol) nie powinny rozpoczynać suplementacji witaminy K bez konsultacji z lekarzem. Witamina K działa przeciwstawnie do tych leków i może zaburzyć kontrolę krzepnięcia (parametr INR).
- Stabilność podaży u osób na antykoagulantach: u pacjentów już leczonych warfaryną kluczowe jest utrzymanie stałej, niezmiennej podaży witaminy K, a nie jej nagłe zwiększanie lub zmniejszanie. Każda zmiana powinna być uzgodniona z prowadzącym lekarzem.
- Nadwrażliwość: nie stosować przy nadwrażliwości na składniki preparatu.
- Choroby wątroby i zaburzenia wchłaniania tłuszczów: przy schorzeniach wątroby, dróg żółciowych lub zespołach złego wchłaniania zaopatrzenie i metabolizm witaminy K mogą być zmienione, wskazana konsultacja.
Interakcje
- Antagoniści witaminy K (warfaryna, acenokumarol): witamina K osłabia ich działanie przeciwzakrzepowe, co może zmniejszać skuteczność i bezpieczeństwo terapii. Bezwzględna konsultacja z lekarzem.
- Antybiotyki (zwłaszcza długotrwałe): mogą wpływać na florę jelitową wytwarzającą menachinony i pośrednio na status witaminy K.
- Leki wiążące tłuszcze i zmniejszające wchłanianie (cholestyramina, orlistat, oleje mineralne): mogą ograniczać wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, w tym witaminy K.
- Ciąża i karmienie piersią: suplementację należy prowadzić zgodnie z zaleceniami dotyczącymi tych okresów, po konsultacji.
W przypadku przyjmowania leków (szczególnie przeciwzakrzepowych), chorób przewlekłych, ciąży lub karmienia piersią przed rozpoczęciem suplementacji wskazana jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą.
05 Dawkowanie
Jak i kiedy przyjmować
Wartości referencyjne i zakresy
Referencyjna wartość spożycia (RWS) witaminy K na etykietach w Unii Europejskiej wynosi 75 µg na dzień i służy jako punkt odniesienia przy znakowaniu. Należy ją odróżnić od zaleceń naukowych: EFSA w 2017 r. ustaliła wystarczające spożycie (AI) na poziomie 70 µg na dobę dla dorosłych (1 µg na kg masy ciała), a amerykański Instytut Medycyny określa AI na 90 µg dla kobiet i 120 µg dla mężczyzn.
- Dawki MK-7 stosowane w badaniach klinicznych dotyczących kości u kobiet po menopauzie mieściły się zwykle w zakresie ok. 180 µg na dobę (Knapen i wsp., 2013), a w niektórych badaniach do 375 µg (Ronn i wsp., 2016).
- Dzięki długiemu okresowi półtrwania MK-7 wystarczy zwykle przyjmować raz dziennie.
- Witaminę K2 najlepiej przyjmować z posiłkiem zawierającym tłuszcz, co poprawia jej wchłanianie.
- Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe nie powinny stosować suplementów witaminy K bez konsultacji z lekarzem (patrz: bezpieczeństwo).
Dawkowanie poza ogólnym zakresem profilaktycznym powinno być dobierane indywidualnie, a u osób z chorobami przewlekłymi lub przyjmujących leki, ustalone z lekarzem.
06 Najczęstsze pytania
Czym różni się witamina K2 od witaminy K1?
Czym różni się MK-7 od MK-4?
Dlaczego MK-7 wystarczy przyjmować raz dziennie?
Czy witaminę K2 lepiej łączyć z witaminą D?
Czy mogę przyjmować witaminę K2, jeśli biorę leki na rozrzedzenie krwi?
Z czego pozyskuje się MK-7 w suplementach?
Jak przyjmować witaminę K2, żeby lepiej się wchłaniała?
07 Źródła naukowe
- Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women
- Comparison of menaquinone-4 and menaquinone-7 bioavailability in healthy women
- Vitamin K2 (menaquinone-7) prevents age-related deterioration of trabecular bone microarchitecture at the tibia in postmenopausal women
- Menaquinone-7 supplementation improves arterial stiffness in healthy postmenopausal women. A double-blind randomised clinical trial
