Miedź to niezbędny dla człowieka pierwiastek śladowy, który w organizmie działa jako kofaktor wielu enzymów (oksydaz miedziozależnych). W suplementach diety występuje m.in. jako glukonian, cytrynian, diglicynian albo siarczan miedzi, często razem z cynkiem. Miedź pomaga w prawidłowym transporcie żelaza w organizmie. Miedź pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Miedź pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. Miedź pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym.
Mechanizm
Kofaktor enzymatyczny
Miedź stanowi centrum aktywne wielu metaloenzymów. Jony miedzi przechodzą cyklicznie między stanami Cu(I) i Cu(II), dzięki czemu mogą uczestniczyć w przenoszeniu elektronów. To właśnie ta zdolność sprawia, że miedź bierze udział w kluczowych szlakach biochemicznych komórki.
- Oksydaza cytochromu c: końcowy enzym łańcucha oddechowego w mitochondriach, związany z wytwarzaniem energii.
- Dysmutaza ponadtlenkowa (Cu/Zn-SOD): enzym antyoksydacyjny neutralizujący rodniki ponadtlenkowe.
- Ceruloplazmina (ferroksydaza): utlenia żelazo Fe(II) do Fe(III), umożliwiając jego wiązanie z transferyną i transport w organizmie.
- Oksydaza lizylowa: katalizuje sieciowanie kolagenu i elastyny, co warunkuje wytrzymałość tkanki łącznej.
- Tyrozynaza: enzym szlaku syntezy melaniny, barwnika skóry i włosów.
- Beta-hydroksylaza dopaminy uczestniczy w przemianach neuroprzekaźników w układzie nerwowym.
Wchłanianie i homeostaza
Miedź wchłaniana jest głównie w jelicie cienkim, transportowana do wątroby i tam wbudowywana w ceruloplazminę lub wydalana z żółcią. Organizm ściśle reguluje pulę miedzi. Przy wyższej podaży wchłanianie maleje, co chroni przed nadmiarem. Glukonian, jako sól organiczna, ulega dysocjacji w przewodzie pokarmowym, uwalniając jony miedzi do puli wchłanianej.
Badania
Jak miedź wspiera organizm
Zgodnie z autoryzowanymi przez Komisję Europejską oświadczeniami zdrowotnymi (rozporządzenie (UE) nr 432/2012) miedź:
- pomaga w prawidłowym transporcie żelaza w organizmie,
- pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego,
- pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego,
- pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym,
- przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego,
- pomaga w utrzymaniu prawidłowego stanu tkanek łącznych,
- pomaga w utrzymaniu prawidłowej pigmentacji włosów,
- pomaga w utrzymaniu prawidłowej pigmentacji skóry.
Powyższe brzmienia odnoszą się do składnika „miedź” jako takiego, niezależnie od zastosowanej formy chemicznej (w tym glukonianu). W OVEA przytaczamy wyłącznie oświadczenia znajdujące się na unijnej liście dozwolonych oświadczeń zdrowotnych.
To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.
Stosowanie
Referencyjna wartość spożycia
Referencyjna wartość spożycia (RWS) miedzi dla osób dorosłych w Unii Europejskiej wynosi 1 mg na dobę. To punkt odniesienia dla oznakowania procentowego na etykietach suplementów i żywności.
Typowe ilości w suplementach
- Dawki w suplementach diety mieszczą się zwykle w zakresie odpowiadającym części do całości RWS.
- Na etykiecie deklarowana jest zawartość miedzi elementarnej (pierwiastka), a nie masa glukonianu, dlatego ilość miedzi zależy od zastosowanej formy soli.
- Preparat najlepiej przyjmować zgodnie z zaleceniem podanym na opakowaniu, popijając wodą.
Bezpieczeństwo
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
- Choroba Wilsona i inne zaburzenia metabolizmu miedzi: bezwzględne przeciwwskazanie do suplementacji miedzi; w tych stanach pierwiastek gromadzi się w tkankach. Suplementacja wyłącznie pod nadzorem lekarza.
- Nie przekraczaj zalecanej porcji: miedź jest bezpieczna w zakresie zwykłej suplementacji, jednak spożycie znacznie powyżej zapotrzebowania może powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, bóle brzucha, biegunka), a w skrajnych przypadkach przeciążenie wątroby. Trzymaj się dawki podanej na opakowaniu.
- Interakcja z cynkiem: wysokie dawki cynku przyjmowane przewlekle mogą obniżać status miedzi; przy długotrwałej suplementacji cynku warto kontrolować podaż miedzi.
- Interakcja z żelazem i molibdenem: bardzo wysokie dawki tych pierwiastków oraz duże ilości wapnia mogą wpływać na wchłanianie miedzi.
- Ciąża, karmienie, leki i schorzenia: kobiety w ciąży i karmiące, dzieci, osoby z chorobami wątroby oraz przyjmujące leki przewlekle powinny skonsultować suplementację z lekarzem lub farmaceutą.
- Suplement diety jest żywnością, a nie lekiem. Nie zastępuje zróżnicowanej diety i nie należy przekraczać zalecanej porcji dziennej.
Łączenie z innymi składnikami
Z czym łączy się miedź
Gospodarka miedzi pozostaje w ścisłej zależności z innymi pierwiastkami śladowymi. Miedź i cynk konkurują o ten sam mechanizm wchłaniania w jelicie. Długotrwała, wysoka podaż cynku może obniżać przyswajanie miedzi, dlatego w preparatach wieloskładnikowych proporcje obu pierwiastków są dobierane z uwzględnieniem tej zależności. Zobacz też: wysoka podaż cynku. Miedź współdziała również z żelazem na poziomie ceruloplazminy, która warunkuje włączanie żelaza do transferyny. Biorąc udział w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym (Cu/Zn-SOD), miedź fizjologicznie łączy się z innymi elementami układu antyoksydacyjnego, takimi jak cynk, mangan i selen.
Glukonian miedzi (OVEA) vs tlenek miedzi (tanie zamienniki)
| OVEA: glukonian miedzi(II) | Tani standard: tlenek miedzi | |
|---|---|---|
| Forma chemiczna | Organiczna sól miedzi(II) z kwasem glukonowym (C12H22CuO14). Rozpuszczalna w wodzie, fizjologicznie zbieżna z naturalnymi formami transportowymi miedzi w przewodzie pokarmowym. | Nieorganiczny tlenek miedzi (CuO / Cu2O). Słabo rozpuszczalny w wodzie, wymaga silnie kwaśnego środowiska żołądkowego do jonizacji. |
| Przyswajalność | Dobra absorpcja jelitowa przy fizjologicznym pH posiłku. | Niższa przyswajalność: część dawki nie zostaje wchłonięta. |
| Tolerancja żołądkowa | Łagodna dla błony śluzowej, bez typowego metalicznego posmaku. | Częstszy metaliczny posmak i podrażnienie śluzówki, szczególnie u osób wrażliwych. |
| Deklaracja na etykiecie | Przewidywalny przelicznik na zawartość miedzi elementarnej. | Wysoka liczba na etykiecie nie zawsze przekłada się na realną przyswajalność. |
| Zastosowanie | Wybierany w suplementach premium ze względu na powtarzalną jakość i dobrą tolerancję w łączonych formułach Zn+Cu. | Wybierany w tanich multiwitaminach masowych ze względów ekonomicznych. |
Pytania
Czym jest glukonian miedzi?
To organiczna sól miedzi(II) i kwasu glukonowego, stosowana w suplementach diety jako dobrze rozpuszczalne w wodzie i przyswajalne źródło pierwiastka. Glukonian miedzi znajduje się na unijnej liście związków dopuszczonych do produkcji suplementów diety.
W czym pomaga miedź?
Miedź pomaga w prawidłowym transporcie żelaza w organizmie. Miedź pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Miedź pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. Miedź pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. To oświadczenia zdrowotne z unijnego wykazu. Wspiera też prawidłowy metabolizm energetyczny i utrzymanie prawidłowej tkanki łącznej.
Ile miedzi potrzeba dziennie?
Referencyjna wartość spożycia (RWS) dla dorosłych w UE wynosi 1 mg na dobę. Dobrze zbilansowana dieta zawierająca m.in. orzechy, nasiona, kakao, podroby i owoce morza zwykle pokrywa to zapotrzebowanie.
Czy miedź można łączyć z cynkiem?
Oba pierwiastki konkurują o wchłanianie w jelicie. Przy długotrwałej, wysokiej podaży cynku może dochodzić do obniżenia statusu miedzi, dlatego w preparatach wieloskładnikowych ich proporcje są dobierane z uwzględnieniem tej zależności.
Jakie są naturalne źródła miedzi w diecie?
Bogatym źródłem są wątroba i inne podroby, skorupiaki i owoce morza, kakao i gorzka czekolada, orzechy (zwłaszcza nerkowce), nasiona, rośliny strączkowe oraz pełnoziarniste produkty zbożowe.
Kto powinien zachować ostrożność?
Suplementacja miedzi jest przeciwwskazana w chorobie Wilsona i innych zaburzeniach metabolizmu miedzi. Ostrożność powinny zachować również osoby z chorobami wątroby, kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby przyjmujące przewlekle wysokie dawki cynku. W razie wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Czy oświadczenia zdrowotne o miedzi są oficjalnie zatwierdzone?
Tak. Miedź należy do składników, dla których Komisja Europejska autoryzowała oświadczenia zdrowotne na mocy rozporządzenia (UE) nr 432/2012. Ich dokładne brzmienia przytaczamy w sekcji o korzyściach.
Źródła
- Hematological manifestations of copper deficiency: a retrospective review Halfdanarson TR, Kumar N, Li CY, Phyliky RL, Hogan WJ, European Journal of Haematology, 2008
- Copper deficiency myelopathy Jaiser SR, Winston GP, Journal of Neurology, 2010
- Copper as Dietary Supplement for Bone Metabolism: A Review Rondanelli M, Faliva MA, Infantino V, Gasparri C, Iannello G, Perna S, Riva A, Petrangolini G, Tartara A, Peroni G, Nutrients, 2021
- Spinal bone loss in postmenopausal women supplemented with calcium and trace minerals Strause L, Saltman P, Smith KT, Bracker M, Andon MB, Journal of Nutrition, 1994
- Reported zinc, but not copper, intakes influence whole-body bone density, mineral content and T score responses to zinc and copper supplementation in healthy postmenopausal women Nielsen FH, Lukaski HC, Johnson LK, Roughead ZK, British Journal of Nutrition, 2011
- Relationship between Trace Elements and Premature Hair Graying El-Sheikh AM, Elfar NN, Mourad HA, Hewedy ES, International Journal of Trichology, 2018
Pokaż wszystkie źródła (7)
- Manganese superoxide dismutase and oxidative stress modulation Bresciani G, da Cruz IBM, González-Gallego J, Advances in Clinical Chemistry, 2015

