Mangan to pierwiastek śladowy, kofaktor MnSOD (zależnej od manganu dysmutazy ponadtlenkowej w mitochondriach). Mangan przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego. Mangan pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. To oświadczenia zdrowotne z unijnego wykazu.
Mechanizm
Rola biochemiczna
Mangan jest kofaktorem kilku enzymów. Najważniejszym z nich w kontekście ochrony komórkowej jest MnSOD (zależna od manganu dysmutaza ponadtlenkowa), enzym zlokalizowany w mitochondriach, który bierze udział w neutralizacji anionorodnika ponadtlenkowego powstającego jako produkt uboczny oddychania komórkowego. Mangan uczestniczy również w funkcjonowaniu enzymów zaangażowanych w metabolizm węglowodanów, aminokwasów i cholesterolu oraz w tworzeniu tkanki łącznej i kostnej.
Aktywne związki i formy chemiczne
Mangan w suplementach występuje w kilku formach, najczęściej jako bisglicynian manganu (chelat aminokwasowy), glukonian, cytrynian lub siarczan. Bisglicynian to chelat, w którym jon manganu jest związany z dwiema cząsteczkami glicyny. Forma chelatowa jest powszechnie wykorzystywana w preparatach złożonych ze względu na profil tolerancji ze strony przewodu pokarmowego.
Ile manganu potrzebujemy
Zapotrzebowanie organizmu na mangan jest niewielkie, a pierwiastek ten jest szeroko obecny w diecie (pełne ziarna, orzechy, rośliny strączkowe, herbata). Amerykański Institute of Medicine ustalił górny tolerowany poziom spożycia (UL) na 11 mg na dobę. W Unii Europejskiej takiego poziomu nie ustalono; EFSA przyjęła dla dorosłych wystarczające spożycie 3 mg na dobę.
Homeostaza manganu
Organizm utrzymuje stężenie manganu w wąskim zakresie poprzez regulację wchłaniania jelitowego i wydalania z żółcią. Wchłanianie manganu jest powiązane z gospodarką żelaza: przy niskim poziomie żelaza wchłanianie manganu może wzrastać, co może lekko podnosić jego stężenie we krwi.
Badania
Zatwierdzone oświadczenia zdrowotne UE
Dla manganu rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 dopuszcza następujące oświadczenia zdrowotne (przy spełnieniu warunków stosowania, m.in. minimalnej zawartości w porcji):
- Mangan przyczynia się do utrzymania zdrowych kości.
- Mangan pomaga w prawidłowym tworzeniu tkanek łącznych.
- Mangan przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego.
- Mangan pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym.
Są to jedyne oficjalnie autoryzowane oświadczenia zdrowotne dla manganu. Pozostałe opisy w tym materiale mają charakter wyłącznie informacyjny i dotyczą biochemii pierwiastka, nie stanowiąc oświadczeń zdrowotnych w rozumieniu przepisów.
To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.
Stosowanie
Wartości referencyjne
Referencyjna wartość spożycia (RWS) manganu to 2 mg dziennie. EFSA przyjęła dla dorosłych wystarczające spożycie 3 mg na dobę z całej diety; w preparatach wieloskładnikowych mangan występuje zwykle w ilości 1–3 mg w porcji dziennej.
Forma i przyjmowanie
Mangan w preparatach złożonych występuje najczęściej w formie chelatu (bisglicynian) lub soli (glukonian, cytrynian, siarczan). Preparaty wieloskładnikowe przyjmuje się zgodnie z zaleceniami producenta, zazwyczaj w trakcie posiłku. Nie należy przekraczać zalecanej do spożycia dziennej porcji.
Bezpieczeństwo
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
- Górna granica spożycia: Institute of Medicine określił UL dla dorosłych na poziomie 11 mg/dobę (łącznie z dietą). Standardowa suplementacja w okolicy 2 mg pozostaje znacząco poniżej tej wartości.
- Nadmierna ekspozycja: Głównym źródłem ryzyka związanego z manganem jest ekspozycja wziewna (np. środowisko zawodowe), nie standardowa suplementacja doustna. Przewlekły nadmiar manganu może wpływać na układ nerwowy.
- Choroby wątroby: Mangan jest wydalany głównie z żółcią. Osoby z zaburzeniami funkcji wątroby lub cholestazą powinny stosować preparaty z manganem wyłącznie po konsultacji z lekarzem, ze względu na ograniczoną zdolność eliminacji.
- Niedobór żelaza: Przy niedoborze żelaza wchłanianie manganu może być zwiększone, co warto uwzględnić to przy łączeniu preparatów.
- Ciąża i karmienie piersią: Stosowanie wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
- Dzieci: Preparaty przeznaczone dla dorosłych nie są wskazane dla dzieci bez zalecenia specjalisty.
Łączenie z innymi składnikami
Łączenie z innymi składnikami
W obrębie kompleksu mineralnego mangan bywa zestawiany ze składnikami wspierającymi te same struktury fizjologiczne. W kontekście tkanki kostnej i łącznej rozpatruje się go obok wapnia, magnezu, witaminy D oraz witaminy K, które współuczestniczą w prawidłowym funkcjonowaniu układu kostnego (zgodnie z odrębnymi, autoryzowanymi oświadczeniami dla tych składników). W kontekście ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym mangan, jako kofaktor MnSOD, opisywany jest w ramach komórkowej sieci enzymatycznej obok cynku, miedzi i selenu (również posiadających własne autoryzowane oświadczenia w tym zakresie).
Pytania
Ile manganu zawiera organizm człowieka?
Całkowitą zawartość manganu w organizmie dorosłego człowieka szacuje się na około 10–20 mg, zgromadzonych głównie w kościach, wątrobie i nerkach.
Jaka jest referencyjna wartość spożycia manganu?
Referencyjna wartość spożycia (RWS) manganu wynosi 2 mg dziennie. EFSA przyjęła dla dorosłych wystarczające spożycie 3 mg na dobę z całej diety.
Czy mangan ma oświadczenia zdrowotne z unijnego wykazu?
Tak. Rozporządzenie (UE) nr 432/2012 dopuszcza dla manganu cztery oświadczenia. Mangan przyczynia się do utrzymania zdrowych kości. Mangan pomaga w prawidłowym tworzeniu tkanek łącznych. Mangan przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego. Mangan pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym.
Czym jest MnSOD?
MnSOD (zależna od manganu dysmutaza ponadtlenkowa) to mitochondrialny enzym, dla którego mangan jest kofaktorem. Uczestniczy w neutralizacji wolnych rodników powstających w komórce.
Jakie są najczęstsze formy manganu w suplementach?
Najczęściej spotyka się bisglicynian manganu (chelat aminokwasowy), glukonian, cytrynian oraz siarczan.
Czy mangan można przedawkować?
Amerykański Institute of Medicine określił górny tolerowany poziom spożycia na 11 mg na dobę; w Unii Europejskiej takiego poziomu nie ustalono. Głównym źródłem ryzyka jest ekspozycja wziewna, np. zawodowa, a nie suplementacja doustna w porcjach z etykiety.
Źródła
- Spinal bone loss in postmenopausal women supplemented with calcium and trace minerals Strause L, Saltman P, Smith KT, Bracker M, Andon MB, J Nutr, 1994
- Manganese superoxide dismutase and oxidative stress modulation Bresciani G, da Cruz IBM, González-Gallego J, Adv Clin Chem, 2015
- Manganese homeostasis in the nervous system Chen P, Chakraborty S, Mukhopadhyay S, Lee E, Paoliello MMB, Bowman AB, Aschner M, J Neurochem, 2015
- DNA methylation changes in the placenta are associated with fetal manganese exposure Maccani JZJ, Koestler DC, Lester B, Houseman EA, Armstrong DA, Kelsey KT, Marsit CJ, Reprod Toxicol, 2015
- Dose-dependent progression of parkinsonism in manganese-exposed welders Racette BA, Searles Nielsen S, Criswell SR, Sheppard L, Seixas N, Warden MN, Checkoway H, Neurology, 2017
- Brain manganese and the balance between essential roles and neurotoxicity Balachandran RC, Mukhopadhyay S, McBride D, Veevers J, Harrison FE, Aschner M, Haynes EN, Bowman AB, J Biol Chem, 2020
Pokaż wszystkie źródła (14)
- Blood manganese level and gestational diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis Sun Y, Wang Y, Yuan S, Wen J, Li W, Wang L, J Obstet Gynaecol, 2023
- Scientific opinion on the tolerable upper intake level for manganese (Safe Level of Intake 8 mg/day for adults) EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), EFSA Journal, 2023
- https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/8413
- https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register
- https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A02011R1169-20180101
- https://ods.od.nih.gov/factsheets/Manganese-HealthProfessional/
- https://www.who.int/publications/i/item/9789240045064
- https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/view/GP.2020.0159


