Leksykon · Metabolizm

Mangan

Manganum (Mn): w suplementach najczęściej bisglicynian lub glukonian manganu

Mangan to pierwiastek śladowy: w organizmie człowieka jest go zaledwie 10–20 mg, ale bez niego nie pracuje MnSOD, mitochondrialny enzym chroniący komórki przed wolnymi rodnikami. Unijny wykaz oświadczeń zdrowotnych (rozporządzenie (UE) nr 432/2012) dopuszcza dla manganu cztery oświadczenia: o kościach, tkankach łącznych, metabolizmie energetycznym i ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. Referencyjna wartość spożycia (RWS) wynosi 2 mg dziennie.

Aktualizacja 25.10.2026 · 14 źródeł · 3 min czytania

Mangan
Cecha
Wartosc
Nazwa lacinska
Manganum
Klasa
Pierwiastek sladowy (mineral)
Oświadczenia UE
Są w wykazie
Produkty w sklepie
2 produkty

Mangan to pierwiastek śladowy, kofaktor MnSOD (zależnej od manganu dysmutazy ponadtlenkowej w mitochondriach). Mangan przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego. Mangan pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. To oświadczenia zdrowotne z unijnego wykazu.

Mechanizm

Rola biochemiczna

Mangan jest kofaktorem kilku enzymów. Najważniejszym z nich w kontekście ochrony komórkowej jest MnSOD (zależna od manganu dysmutaza ponadtlenkowa), enzym zlokalizowany w mitochondriach, który bierze udział w neutralizacji anionorodnika ponadtlenkowego powstającego jako produkt uboczny oddychania komórkowego. Mangan uczestniczy również w funkcjonowaniu enzymów zaangażowanych w metabolizm węglowodanów, aminokwasów i cholesterolu oraz w tworzeniu tkanki łącznej i kostnej.

Aktywne związki i formy chemiczne

Mangan w suplementach występuje w kilku formach, najczęściej jako bisglicynian manganu (chelat aminokwasowy), glukonian, cytrynian lub siarczan. Bisglicynian to chelat, w którym jon manganu jest związany z dwiema cząsteczkami glicyny. Forma chelatowa jest powszechnie wykorzystywana w preparatach złożonych ze względu na profil tolerancji ze strony przewodu pokarmowego.

Ile manganu potrzebujemy

Zapotrzebowanie organizmu na mangan jest niewielkie, a pierwiastek ten jest szeroko obecny w diecie (pełne ziarna, orzechy, rośliny strączkowe, herbata). Amerykański Institute of Medicine ustalił górny tolerowany poziom spożycia (UL) na 11 mg na dobę. W Unii Europejskiej takiego poziomu nie ustalono; EFSA przyjęła dla dorosłych wystarczające spożycie 3 mg na dobę.

Homeostaza manganu

Organizm utrzymuje stężenie manganu w wąskim zakresie poprzez regulację wchłaniania jelitowego i wydalania z żółcią. Wchłanianie manganu jest powiązane z gospodarką żelaza: przy niskim poziomie żelaza wchłanianie manganu może wzrastać, co może lekko podnosić jego stężenie we krwi.

Badania

Zatwierdzone oświadczenia zdrowotne UE

Dla manganu rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 dopuszcza następujące oświadczenia zdrowotne (przy spełnieniu warunków stosowania, m.in. minimalnej zawartości w porcji):

  • Mangan przyczynia się do utrzymania zdrowych kości.
  • Mangan pomaga w prawidłowym tworzeniu tkanek łącznych.
  • Mangan przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego.
  • Mangan pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym.

Są to jedyne oficjalnie autoryzowane oświadczenia zdrowotne dla manganu. Pozostałe opisy w tym materiale mają charakter wyłącznie informacyjny i dotyczą biochemii pierwiastka, nie stanowiąc oświadczeń zdrowotnych w rozumieniu przepisów.

To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.

Stosowanie

Wartości referencyjne

Referencyjna wartość spożycia (RWS) manganu to 2 mg dziennie. EFSA przyjęła dla dorosłych wystarczające spożycie 3 mg na dobę z całej diety; w preparatach wieloskładnikowych mangan występuje zwykle w ilości 1–3 mg w porcji dziennej.

Forma i przyjmowanie

Mangan w preparatach złożonych występuje najczęściej w formie chelatu (bisglicynian) lub soli (glukonian, cytrynian, siarczan). Preparaty wieloskładnikowe przyjmuje się zgodnie z zaleceniami producenta, zazwyczaj w trakcie posiłku. Nie należy przekraczać zalecanej do spożycia dziennej porcji.

Bezpieczeństwo

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

  • Górna granica spożycia: Institute of Medicine określił UL dla dorosłych na poziomie 11 mg/dobę (łącznie z dietą). Standardowa suplementacja w okolicy 2 mg pozostaje znacząco poniżej tej wartości.
  • Nadmierna ekspozycja: Głównym źródłem ryzyka związanego z manganem jest ekspozycja wziewna (np. środowisko zawodowe), nie standardowa suplementacja doustna. Przewlekły nadmiar manganu może wpływać na układ nerwowy.
  • Choroby wątroby: Mangan jest wydalany głównie z żółcią. Osoby z zaburzeniami funkcji wątroby lub cholestazą powinny stosować preparaty z manganem wyłącznie po konsultacji z lekarzem, ze względu na ograniczoną zdolność eliminacji.
  • Niedobór żelaza: Przy niedoborze żelaza wchłanianie manganu może być zwiększone, co warto uwzględnić to przy łączeniu preparatów.
  • Ciąża i karmienie piersią: Stosowanie wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
  • Dzieci: Preparaty przeznaczone dla dorosłych nie są wskazane dla dzieci bez zalecenia specjalisty.

Łączenie z innymi składnikami

Łączenie z innymi składnikami

W obrębie kompleksu mineralnego mangan bywa zestawiany ze składnikami wspierającymi te same struktury fizjologiczne. W kontekście tkanki kostnej i łącznej rozpatruje się go obok wapnia, magnezu, witaminy D oraz witaminy K, które współuczestniczą w prawidłowym funkcjonowaniu układu kostnego (zgodnie z odrębnymi, autoryzowanymi oświadczeniami dla tych składników). W kontekście ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym mangan, jako kofaktor MnSOD, opisywany jest w ramach komórkowej sieci enzymatycznej obok cynku, miedzi i selenu (również posiadających własne autoryzowane oświadczenia w tym zakresie).

Pytania

Ile manganu zawiera organizm człowieka?

Całkowitą zawartość manganu w organizmie dorosłego człowieka szacuje się na około 10–20 mg, zgromadzonych głównie w kościach, wątrobie i nerkach.

Jaka jest referencyjna wartość spożycia manganu?

Referencyjna wartość spożycia (RWS) manganu wynosi 2 mg dziennie. EFSA przyjęła dla dorosłych wystarczające spożycie 3 mg na dobę z całej diety.

Czy mangan ma oświadczenia zdrowotne z unijnego wykazu?

Tak. Rozporządzenie (UE) nr 432/2012 dopuszcza dla manganu cztery oświadczenia. Mangan przyczynia się do utrzymania zdrowych kości. Mangan pomaga w prawidłowym tworzeniu tkanek łącznych. Mangan przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego. Mangan pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym.

Czym jest MnSOD?

MnSOD (zależna od manganu dysmutaza ponadtlenkowa) to mitochondrialny enzym, dla którego mangan jest kofaktorem. Uczestniczy w neutralizacji wolnych rodników powstających w komórce.

Jakie są najczęstsze formy manganu w suplementach?

Najczęściej spotyka się bisglicynian manganu (chelat aminokwasowy), glukonian, cytrynian oraz siarczan.

Czy mangan można przedawkować?

Amerykański Institute of Medicine określił górny tolerowany poziom spożycia na 11 mg na dobę; w Unii Europejskiej takiego poziomu nie ustalono. Głównym źródłem ryzyka jest ekspozycja wziewna, np. zawodowa, a nie suplementacja doustna w porcjach z etykiety.

Źródła

  1. Spinal bone loss in postmenopausal women supplemented with calcium and trace minerals Strause L, Saltman P, Smith KT, Bracker M, Andon MB, J Nutr, 1994
  2. Manganese superoxide dismutase and oxidative stress modulation Bresciani G, da Cruz IBM, González-Gallego J, Adv Clin Chem, 2015
  3. Manganese homeostasis in the nervous system Chen P, Chakraborty S, Mukhopadhyay S, Lee E, Paoliello MMB, Bowman AB, Aschner M, J Neurochem, 2015
  4. DNA methylation changes in the placenta are associated with fetal manganese exposure Maccani JZJ, Koestler DC, Lester B, Houseman EA, Armstrong DA, Kelsey KT, Marsit CJ, Reprod Toxicol, 2015
  5. Dose-dependent progression of parkinsonism in manganese-exposed welders Racette BA, Searles Nielsen S, Criswell SR, Sheppard L, Seixas N, Warden MN, Checkoway H, Neurology, 2017
  6. Brain manganese and the balance between essential roles and neurotoxicity Balachandran RC, Mukhopadhyay S, McBride D, Veevers J, Harrison FE, Aschner M, Haynes EN, Bowman AB, J Biol Chem, 2020
Pokaż wszystkie źródła (14)
  1. Blood manganese level and gestational diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis Sun Y, Wang Y, Yuan S, Wen J, Li W, Wang L, J Obstet Gynaecol, 2023
  2. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for manganese (Safe Level of Intake 8 mg/day for adults) EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), EFSA Journal, 2023
  3. https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/8413
  4. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register
  5. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A02011R1169-20180101
  6. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Manganese-HealthProfessional/
  7. https://www.who.int/publications/i/item/9789240045064
  8. https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/view/GP.2020.0159

Produkty z tym składnikiem: Mangan

Marki z polskiej dystrybucji, mangan w tabeli składu; dawkę w porcji dziennej sprawdzisz na karcie.