Mangan to pierwiastek sladowy - w organizmie czlowieka jest go zaledwie 10-20 mg, ale bez niego nie pracuje MnSOD, mitochondrialny enzym chroniacy komorki przed wolnymi rodnikami. Rozporzadzenie UE 432/2012 dopuszcza dla manganu cztery oswiadczenia zdrowotne: utrzymanie prawidlowego stanu kosci, prawidlowe tworzenie tkanki lacznej, prawidlowy metabolizm energetyczny oraz ochrona komorek przed stresem oksydacyjnym. Dawka referencyjna spozycia (RWS/NRV) wynosi 2 mg dziennie.
01 Szybkie fakty
- Cecha
- Wartosc
- Nazwa lacinska
- Manganum
- Klasa
- Pierwiastek sladowy (mineral)
- Symbol chemiczny
- Mn
- Zawartosc w organizmie
- ok. 10-20 mg
- Dawka referencyjna (RWS/NRV)
- 2 mg
- Popularne formy
- bisglicynian (chelat aminokwasowy), glukonian, cytrynian, siarczan
- Gorna granica spozycia (UL, IOM)
- 11 mg/dobe
- Kluczowy enzym
- MnSOD (mitochondrialna dysmutaza ponadtlenkowa)
- Status oswiadczen UE
- 4 oswiadczenia autoryzowane (rozp. 432/2012)
02 Jak działa Mangan
Rola biochemiczna
Mangan jest kofaktorem kilku enzymow. Najwazniejszym z nich w kontekscie ochrony komorkowej jest MnSOD (mangano-zalezna dysmutaza ponadtlenkowa) - enzym zlokalizowany w mitochondriach, ktory bierze udzial w neutralizacji anionorodnika ponadtlenkowego powstajacego jako produkt uboczny oddychania komorkowego. Mangan uczestniczy rowniez w funkcjonowaniu enzymow zaangazowanych w metabolizm weglowodanow, aminokwasow i cholesterolu oraz w tworzeniu tkanki lacznej i kostnej.
Aktywne zwiazki i formy chemiczne
Mangan w suplementach wystepuje w kilku formach - najczesciej jako bisglicynian manganu (chelat aminokwasowy), glukonian, cytrynian lub siarczan. Bisglicynian to chelat, w ktorym jon manganu jest zwiazany z dwiema czasteczkami glicyny. Forma chelatowa jest powszechnie wykorzystywana w preparatach zlozonych ze wzgledu na profil tolerancji ze strony przewodu pokarmowego.
Dlaczego dawka okolo 2 mg, a nie wiecej
Zapotrzebowanie organizmu na mangan jest niewielkie, a pierwiastek ten jest szeroko obecny w diecie (pelne ziarna, oreszki, roсliny straczkowe, herbata). Dlatego sensownie zaprojektowany preparat dostarcza okolo 1-3 mg manganu w obrebie kompleksu mineralnego, nie 10-20 mg w preparacie jednoskladnikowym. Amerykanski Institute of Medicine ustalil gorna granice spozycia (UL) na 11 mg/dobe, natomiast europejska metodologia oceny jest bardziej zachowawcza.
Homeostaza manganu
Organizm utrzymuje stezenie manganu w waskim zakresie poprzez regulacje wchlaniania jelitowego i wydalania z zolcia. Wchlanianie manganu jest powiazane z gospodarka zelaza - przy niskim poziomie zelaza wchlanianie manganu moze wzrastac, co moze lekko podnosic jego stezenie we krwi. Jest to jedna z przeslanek, by w preparatach zlozonych pozostawac przy dawce w okolicy 100% RWS, a nie kilkakrotnie wyzszej.
03 Właściwości i korzyści
Zatwierdzone oswiadczenia zdrowotne UE
Dla manganu rozporzadzenie Komisji (UE) nr 432/2012 dopuszcza nastepujace oswiadczenia zdrowotne (przy spelnieniu warunkow stosowania, m.in. minimalnej zawartosci w porcji):
- Mangan przyczynia sie do utrzymania prawidlowego stanu kosci.
- Mangan przyczynia sie do prawidlowego tworzenia tkanki lacznej.
- Mangan przyczynia sie do prawidlowego metabolizmu energetycznego.
- Mangan przyczynia sie do ochrony komorek przed stresem oksydacyjnym.
Sa to jedyne oficjalnie autoryzowane oswiadczenia zdrowotne dla manganu. Pozostale opisy w tym materiale maja charakter wylacznie informacyjny i dotycza biochemii pierwiastka, nie stanowiac oswiadczen zdrowotnych w rozumieniu przepisow.
04 Łączenie i bezpieczeństwo
Wspoldzialanie skladnikowe
W obrebie kompleksu mineralnego mangan bywa zestawiany ze skladnikami wspierajacymi te same struktury fizjologiczne. W kontekscie tkanki kostnej i lacznej rozpatruje sie go obok wapnia, magnezu, witaminy D oraz witaminy K, ktore wspoluczestnicza w prawidlowym funkcjonowaniu ukladu kostnego (zgodnie z odrebnymi, autoryzowanymi oswiadczeniami dla tych skladnikow). W kontekscie ochrony komorek przed stresem oksydacyjnym mangan, jako kofaktor MnSOD, opisywany jest w ramach komorkowej sieci enzymatycznej obok cynku, miedzi i selenu (rowniez posiadajacych wlasne autoryzowane oswiadczenia w tym zakresie).
Bezpieczenstwo i przeciwwskazania
- Gorna granica spozycia: Institute of Medicine okreslil UL dla doroslych na poziomie 11 mg/dobe (lacznie z dieta). Standardowa suplementacja w okolicy 2 mg pozostaje znaczaco ponizej tej wartosci.
- Nadmierna ekspozycja: Glownym zrodlem ryzyka zwiazanego z manganem jest ekspozycja wziewna (np. srodowisko zawodowe), nie standardowa suplementacja doustna. Przewlekly nadmiar manganu moze wplywac na uklad nerwowy.
- Choroby watroby: Mangan jest wydalany glownie z zolcia. Osoby z zaburzeniami funkcji watroby lub cholestaza powinny stosowac preparaty z manganem wylacznie po konsultacji z lekarzem, ze wzgledu na ograniczona zdolnosc eliminacji.
- Niedobor zelaza: Przy niedoborze zelaza wchlanianie manganu moze byc zwiekszone - warto uwzglednic to przy laczeniu preparatow.
- Ciaza i karmienie piersia: Stosowanie wylacznie po konsultacji z lekarzem.
- Dzieci: Preparaty przeznaczone dla doroslych nie sa wskazane dla dzieci bez zalecenia specjalisty.
05 Dawkowanie
Jak i kiedy przyjmować
Dawka ogolna
W preparatach dla doroslych mangan stosuje sie zwykle w dawce 1-3 mg dziennie w obrebie kompleksu witaminowo-mineralnego. Dawka 2 mg odpowiada 100% referencyjnej wartosci spozycia (RWS/NRV) i pokrywa dzienne zapotrzebowanie bez ryzyka kumulacji.
Forma i przyjmowanie
Mangan w preparatach zlozonych wystepuje najczesciej w formie chelatu (bisglicynian) lub soli (glukonian, cytrynian, siarczan). Preparaty wieloskladnikowe przyjmuje sie zgodnie z zaleceniami producenta, zazwyczaj w trakcie posilku. Nie nalezy przekraczac zalecanej do spozycia dziennej porcji.
06 Najczęstsze pytania
Ile manganu zawiera organizm czlowieka?
Jaka jest dzienna dawka referencyjna manganu?
Czy mangan ma autoryzowane oswiadczenia zdrowotne UE?
Czym jest MnSOD?
Jakie sa najczestsze formy manganu w suplementach?
Czy mangan mozna przedawkowac?
07 Źródła naukowe
- Spinal bone loss in postmenopausal women supplemented with calcium and trace minerals
- Manganese superoxide dismutase and oxidative stress modulation
- Manganese homeostasis in the nervous system
- DNA methylation changes in the placenta are associated with fetal manganese exposure
- Dose-dependent progression of parkinsonism in manganese-exposed welders
- Brain manganese and the balance between essential roles and neurotoxicity
- Blood manganese level and gestational diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis
- Scientific opinion on the tolerable upper intake level for manganese (Safe Level of Intake 8 mg/day for adults)
