Melatonina: skutki uboczne, interakcje i jak długo można ją brać

Kobieta odpoczywa wieczorem na sofie z kubkiem w dłoniach, ilustracja do tekstu o melatoninie, zdjęcie z pomocą AI

Najczęstsze skutki uboczne melatoniny to senność w ciągu dnia, ból głowy i zawroty głowy. W przeglądzie 37 badań z placebo senność za dnia zgłosiło 1,66 % uczestników, a ból głowy i zawroty głowy po 0,74 %; większość objawów mijała sama w ciągu kilku dni albo zaraz po odstawieniu (PMID 31722088). Większe ryzyko niż sama melatonina niosą jej połączenia z niektórymi lekami, a w ciąży, przy staraniach o dziecko i w czasie karmienia piersią melatoniny się nie stosuje.

Czym jest melatonina, skąd się bierze w organizmie i co pokazały badania nad zasypianiem, opisuje hasło melatonina w Leksykonie. Ten tekst zbiera to, co trzeba wiedzieć przed pierwszą tabletką: działania niepożądane, interakcje, przeciwwskazania i czas stosowania.

Jakie skutki uboczne ma melatonina: tabela z badań

Działanie niepożądane to objaw, który pojawił się u osoby przyjmującej preparat w badaniu. W badaniach z placebo porównuje się, jak często występuje po melatoninie, a jak często po tabletce bez substancji czynnej. Tabela łączy dwa źródła. Pierwsze to przegląd 37 badań z losowym przydziałem do grup i placebo (Besag i wsp. 2019): dawki od 0,15 do 12 mg dziennie, obserwacja do 29 tygodni, większość badań trwała 4 tygodnie lub krócej. Drugie to Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) Circadin, czyli urzędowy opis leku z 2 mg melatoniny o przedłużonym uwalnianiu, zatwierdzony w UE. W ChPL „niezbyt często” oznacza 1–10 osób na 1 000, a „rzadko” 1–10 osób na 10 000.

Działanie niepożądaneJak często w badaniachŹródło
Senność w ciągu dnia1,66 % uczestników 37 badań z placebo; najczęstszy zgłaszany objawBesag 2019, PMID 31722088
Ból głowy0,74 % uczestników; w ChPL niezbyt częstoPMID 31722088; ChPL Circadin
Zawroty głowy0,74 % uczestników; w ChPL niezbyt częstoPMID 31722088; ChPL Circadin
Obniżenie temperatury ciała0,62 % uczestnikówPMID 31722088
Nudnościwśród łagodnych objawów w krótkich badaniach; w ChPL niezbyt częstoNIH (NCCIH); ChPL Circadin
Nietypowe sny, koszmary senne, drażliwość, niepokójw ChPL niezbyt często; koszmary i wahania nastroju są wśród nielicznych objawów, które przegląd uznał za istotneChPL Circadin; PMID 31722088
Kołatanie sercaw ChPL rzadko; w przeglądzie pojedyncze zgłoszeniaChPL Circadin; PMID 31722088
Reakcja uczuleniowa, obrzęk twarzy lub językapojedyncze zgłoszenia po wprowadzeniu leku do obrotu, częstość nieznanaChPL Circadin; NIH (NCCIH)
Wyższe ciśnienie krwi i tętno u osób przyjmujących nifedypinę47 osób, 5 mg melatoniny wieczorem przez 4 tygodnie: ciśnienie skurczowe wyższe o 6,5 mmHg, rozkurczowe o 4,9 mmHg, tętno o 3,9 uderzenia na minutęLusardi 2000, PMID 10792199
Gorsza tolerancja glukozy21 zdrowych kobiet, 5 mg melatoniny przed testem obciążenia glukozą: przyrost glukozy we krwi większy o 186 % rano i o 54 % wieczoremRubio-Sastre 2014, PMID 25197811

W badaniach leku Circadin objawy wymienione w tabeli ChPL wystąpiły u 9,5 % osób przyjmujących melatoninę i u 7,4 % osób z grupy placebo. Najczęściej zgłaszane w tych badaniach były ból głowy, ból pleców i ból stawów, ale pojawiały się często w obu grupach (ChPL Circadin, pkt 4.8). Przegląd 50 publikacji z badań z grupą kontrolną (Foley i Steel 2019) ocenił działania niepożądane melatoniny jako zwykle drobne i krótkotrwałe. Najczęściej dotyczyły zmęczenia, nastroju i sprawności psychoruchowej, czyli szybkości reakcji i koordynacji ruchów. Pojedyncze badania opisały zmiany ciśnienia krwi, tętna i gospodarki cukrowej, zależne od dawki, pory przyjęcia i leków na ciśnienie (PMID 30670284).

Badanie z glukozą przeprowadzono na zdrowych kobietach w wieku ok. 24 lat. Melatonina w dawce 5 mg podana 15 minut przed wypiciem roztworu glukozy rano zmniejszała wydzielanie insuliny, a wieczorem wrażliwość na nią. Autorzy wskazują, że przy ryzyku nieprawidłowej tolerancji glukozy liczy się odstęp między melatoniną a posiłkiem (PMID 25197811).

Senność następnego dnia i prowadzenie samochodu

Melatonina z tabletki o natychmiastowym uwalnianiu osiąga najwyższe stężenie we krwi ok. 50 minut po połknięciu. Jej okres półtrwania, czyli czas, po którym we krwi zostaje połowa, wynosi ok. 45 minut (Harpsøe i wsp. 2015, PMID 26008214). U osób starszych melatonina może dłużej pozostawać aktywna i dawać senność w ciągu dnia (NIH, NCCIH).

Pora ma znaczenie. Przegląd Cochrane badań z udziałem podróżnych opisuje, że melatonina przyjęta za wcześnie, w ciągu dnia, wywołuje senność i opóźnia przestawienie się na czas lokalny (PMID 12076414). ChPL Circadin określa wpływ melatoniny na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn jako umiarkowany, bo wywołuje ona senność (pkt 4.7). Jeśli rano po melatoninie czujesz senność, nie siadaj za kierownicą, dopóki nie minie.

Przy wysokich dawkach te same objawy zdarzają się częściej niż po placebo. Przegląd 79 badań z dawkami co najmniej 10 mg (3 861 osób) objął w metaanalizie tylko 4 badania o niskim ryzyku błędu systematycznego, czyli dobrze zaprojektowane. W nich melatonina nie zwiększyła liczby poważnych działań niepożądanych, ale senność, ból głowy i zawroty głowy zdarzały się o ok. 40 % częściej niż po placebo (Menczel Schrire i wsp. 2022, PMID 34923676).

Interakcje melatoniny z lekami, kawą i alkoholem

Melatoninę rozkładają w wątrobie głównie enzymy z grupy CYP1A, przede wszystkim CYP1A2. Enzymy to białka, które przekształcają leki i inne substancje tak, by organizm mógł je usunąć. Co hamuje CYP1A2, podnosi stężenie melatoniny we krwi; co go pobudza, obniża je (ChPL Circadin, pkt 4.5).

  • Fluwoksamina (lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI). U 5 zdrowych mężczyzn 50 mg fluwoksaminy podanej z 5 mg melatoniny zwiększyło pole pod krzywą stężenia melatoniny, czyli łączną ilość melatoniny we krwi w czasie, średnio 17-krotnie, a jej najwyższe stężenie 12-krotnie (Härtter i wsp. 2000, PMID 10668847). ChPL Circadin zaleca unikać łączenia tych substancji.
  • Estrogeny: tabletki antykoncepcyjne i hormonalna terapia menopauzalna. Estrogeny spowalniają rozkład melatoniny przez enzymy CYP1A1 i CYP1A2 i podnoszą jej stężenie (ChPL Circadin); doustną antykoncepcję wśród czynników, które zmieniają wchłanianie i rozkład melatoniny, wymienia też przegląd Harpsøe (PMID 26008214). U kobiety, która przyjmuje estrogeny, ta sama porcja melatoniny daje więc wyższe stężenie.
  • Kofeina. U 12 osób 3 porcje po 200 mg kofeiny podane z 6 mg melatoniny podniosły jej najwyższe stężenie średnio o 142 %, a łączną ilość we krwi o 120 %. Efekt był silniejszy u osób niepalących (Härtter i wsp. 2003, PMID 14616429).
  • Palenie tytoniu pobudza CYP1A2 i może obniżać stężenie melatoniny. Tak samo mogą działać karbamazepina i ryfampicyna (ChPL Circadin).
  • Inne leki podnoszące stężenie melatoniny: cymetydyna (lek zmniejszający wydzielanie kwasu żołądkowego), antybiotyki z grupy chinolonów oraz 5- i 8-metoksypsoralen, substancje uwrażliwiające skórę na światło, stosowane w fototerapii (ChPL Circadin).
  • Leki nasenne i uspokajające. Melatonina może nasilać działanie uspokajające benzodiazepin oraz zaleplonu, zolpidemu i zopiklonu. W badaniu klinicznym połączenie leku Circadin z zolpidemem dało wyraźniej zaburzoną uwagę, pamięć i koordynację niż sam zolpidem (ChPL Circadin).
  • Alkohol osłabia działanie melatoniny na sen, dlatego ChPL Circadin wskazuje, by go przy niej nie pić.
  • Warfaryna i inne leki przeciwzakrzepowe. Przegląd Cochrane opisuje pojedyncze doniesienia o szkodach u osób przyjmujących warfarynę (PMID 12076414), a NIH (NCCIH) wyłącza osoby na lekach przeciwzakrzepowych z samodzielnego stosowania melatoniny.
  • Nifedypina (lek obniżający ciśnienie z grupy blokerów kanału wapniowego). U 47 osób z dobrze kontrolowanym nadciśnieniem 5 mg melatoniny wieczorem przez 4 tygodnie podniosło ciśnienie i tętno w ciągu całej doby (PMID 10792199).

Pełną listę interakcji swojego leku znajdziesz w jego ulotce albo charakterystyce w Rejestrze Produktów Leczniczych.

Dla kogo melatonina nie jest

  • Ciąża, starania o dziecko i karmienie piersią. Danych klinicznych o melatoninie w ciąży brak, dlatego ChPL Circadin nie zaleca jej kobietom w ciąży ani kobietom, które zamierzają zajść w ciążę. Melatonina z organizmu matki prawdopodobnie przechodzi do mleka, więc ChPL nie zaleca karmienia piersią w czasie jej przyjmowania. NIH (NCCIH) również podaje, że bezpieczeństwa melatoniny u kobiet w ciąży i karmiących nie zbadano. W tych okresach melatoniny nie bierz.
  • Choroby autoimmunologiczne, czyli takie, w których układ odpornościowy atakuje własne tkanki. ChPL Circadin nie zaleca melatoniny w tej grupie, bo brakuje danych klinicznych.
  • Zaburzenia czynności wątroby. Wątroba wolniej usuwa wtedy melatoninę, a jej stężenie w ciągu dnia jest znacznie wyższe; ChPL Circadin nie zaleca jej stosowania.
  • Padaczka i leki przeciwzakrzepowe. Przegląd Cochrane opisuje pojedyncze doniesienia o szkodach w obu grupach (PMID 12076414); NIH (NCCIH) wyłącza te osoby z samodzielnego stosowania melatoniny.
  • Otępienie. Amerykańska Akademia Medycyny Snu w wytycznych z 2015 r. nie zaleca melatoniny osobom z otępieniem (za NIH, NCCIH).
  • Nadwrażliwość na melatoninę lub na inny składnik preparatu to jedyne przeciwwskazanie wymienione w ChPL Circadin (pkt 4.3).
  • Dzieci. Melatonina to hormon, a jej wpływu na dojrzewanie i cykle miesiączkowe u dzieci nie zbadano (NIH, NCCIH). Preparaty dla dorosłych, zwłaszcza w postaci żelek, trzymaj poza zasięgiem dzieci; dane o zatruciach są niżej.

Jak długo można brać melatoninę

Krótkotrwałe stosowanie melatoniny NIH (NCCIH) ocenia jako bezpieczne dla większości osób; danych o bezpieczeństwie stosowania przez wiele miesięcy i lat jest mało. Przegląd Besag i wsp. zwraca uwagę, że najdłuższe badania z placebo trwały 29 tygodni, a brak długich badań ogranicza wnioski o stosowaniu ciągłym (PMID 31722088).

Dane z kilku miesięcy stosowania i grupą placebo daje badanie Wade i wsp. 2010: 791 osób w wieku 18–80 lat z bezsennością przyjmowało co noc melatoninę o przedłużonym uwalnianiu albo placebo, łącznie do ok. 6 miesięcy. Działania niepożądane były w większości łagodne i nie różniły się istotnie od placebo. Nie pojawiła się tolerancja, czyli słabnięcie działania przy dłuższym stosowaniu (PMID 20712869). Według ChPL Circadin lek z 2 mg melatoniny przyjmuje się do 13 tygodni, a w badaniach klinicznych dawka 5 mg dziennie przez 12 miesięcy nie zmieniła istotnie rodzaju zgłaszanych działań niepożądanych (pkt 4.2 i 4.9).

Odstawienie było w badaniach bezproblemowe. U 170 osób po 55. roku życia, które przez 3 tygodnie przyjmowały 2 mg melatoniny o przedłużonym uwalnianiu, po zakończeniu nie wystąpiły objawy odstawienia ani bezsenność z odbicia, czyli sen gorszy niż przed rozpoczęciem (Lemoine i wsp. 2007, PMID 18036082).

Unijny wykaz oświadczeń zdrowotnych (rozporządzenie 432/2012) dopuszcza dla melatoniny dwa zdania i oba wiąże z krótkim, określonym w czasie użyciem. „Melatonina pomaga w skróceniu czasu potrzebnego na zaśnięcie” dotyczy spożycia 1 mg melatoniny krótko przed pójściem spać. „Melatonina pomaga w łagodzeniu subiektywnego odczucia zespołu nagłej zmiany strefy czasowej” dotyczy co najmniej 0,5 mg przyjmowanych krótko przed pójściem spać pierwszego dnia podróży i przez kolejne kilka dni po przybyciu do celu podróży.

Czy można przedawkować melatoninę

U dorosłych przedawkowanie objawia się przede wszystkim sennością. ChPL Circadin opisuje kilka przypadków przedawkowania po wprowadzeniu leku do obrotu, w większości o nasileniu łagodnym do umiarkowanego, oraz doniesienia o dawkach do 300 mg dziennie bez klinicznie istotnych działań niepożądanych. Organizm usuwa melatoninę w ciągu 12 godzin od spożycia (pkt 4.9).

Inaczej wygląda to u dzieci. W USA w latach 2012–2021 ośrodki toksykologiczne odnotowały 260 435 przypadków połknięcia melatoniny przez osoby do 19. roku życia, a roczna liczba zgłoszeń wzrosła o 530 %. Pięcioro dzieci wymagało wentylacji mechanicznej, dwoje zmarło (Lelak i wsp. 2022, PMID 35653284). Według NIH (NCCIH) 94,3 % zgłoszeń dotyczyło dzieci do 5. roku życia, które przypadkiem połknęły preparat w domu, 82,8 % osób nie miało żadnych objawów, a dane nie pozwoliły ustalić, czy dwa zgony spowodowała melatonina.

Co z tego wynika dla Ciebie

Jeśli bierzesz melatoninę, żeby szybciej zasypiać:

  1. Przed pierwszą porcją porównaj listę swoich leków z sekcją o interakcjach. Fluwoksamina, tabletki antykoncepcyjne, hormonalna terapia menopauzalna, leki nasenne, przeciwzakrzepowe i nifedypina zmieniają działanie melatoniny albo ona zmienia ich działanie; ulotki leków są w Rejestrze Produktów Leczniczych.
  2. Bierz ją krótko przed snem, nigdy w ciągu dnia, i bez alkoholu. Kawa wypita w tym samym czasie podnosi stężenie melatoniny, a jasne światło wieczorem hamuje jej własne wytwarzanie (więcej w haśle melatonina). Rano oceń, czy nie czujesz senności, zanim usiądziesz za kierownicą.
  3. Gdy starasz się o dziecko, jesteś w ciąży albo karmisz piersią, odstaw melatoninę. Opakowanie trzymaj poza zasięgiem dzieci.

Porę przyjmowania magnezu opisuje wpis Kiedy brać magnez: rano czy wieczorem, a ashwagandhę tekst Ashwagandha dla kobiet.

Kategoria Sen i stres w sklepie OVEA

Preparatów z melatoniną w sklepie na razie nie ma. W kategorii Sen i stres są m.in. magnez w kilku formach (cytrynian, diglicynian, L-treonian), ashwagandha, apigenina i tauryna, każdy z pełnym składem z etykiety.

Stosowanie konkretnego produktu w ciąży i w czasie karmienia określa jego etykieta.

Najczęstsze pytania

Czy melatonina uzależnia?

W badaniach nie. Po 3 tygodniach przyjmowania 2 mg melatoniny o przedłużonym uwalnianiu i odstawieniu nie wystąpiły objawy odstawienia ani bezsenność z odbicia (PMID 18036082), a w badaniu trwającym ok. 6 miesięcy nie pojawiła się tolerancja, czyli słabnięcie działania (PMID 20712869).

Czy po melatoninie można prowadzić samochód?

ChPL leku Circadin określa wpływ melatoniny na prowadzenie pojazdów jako umiarkowany, bo wywołuje senność. Senność w ciągu dnia była najczęstszym działaniem niepożądanym w przeglądzie 37 badań (1,66 %, PMID 31722088). Jeśli rano czujesz senność, nie prowadź, dopóki nie minie.

Czy melatonina osłabia tabletki antykoncepcyjne?

Opisana zależność działa w drugą stronę: estrogeny z tabletek antykoncepcyjnych i z hormonalnej terapii menopauzalnej spowalniają rozkład melatoniny i podnoszą jej stężenie we krwi. ChPL leku Circadin nie wymienia osłabienia działania antykoncepcji przez melatoninę.

Czy w ciąży można brać melatoninę?

Nie. Danych klinicznych o melatoninie w ciąży brak, dlatego ChPL leku Circadin nie zaleca jej kobietom w ciąży i kobietom, które zamierzają zajść w ciążę, a także w czasie karmienia piersią, bo melatonina prawdopodobnie przechodzi do mleka.

Ile melatoniny to za dużo?

Główny objaw przedawkowania u dorosłych to senność; ChPL leku Circadin opisuje doniesienia o dawkach do 300 mg dziennie bez klinicznie istotnych działań niepożądanych. Przy dawkach co najmniej 10 mg senność, ból głowy i zawroty głowy zdarzały się o ok. 40 % częściej niż po placebo (PMID 34923676). Dla dzieci przypadkowe połknięcie preparatu dla dorosłych bywa groźne (PMID 35653284).

Źródła

  1. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, tekst skonsolidowany z 17.05.2021.
  2. Europejska Agencja Leków. Circadin 2 mg tabletki o przedłużonym uwalnianiu: Charakterystyka Produktu Leczniczego (aneks I EPAR), pkt 4.2–4.9.
  3. NIH, National Center for Complementary and Integrative Health. Melatonin: What You Need To Know. Aktualizacja: maj 2024.
  4. Besag FMC, Vasey MJ, Lao KSJ, Wong ICK. Adverse events associated with melatonin for the treatment of primary or secondary sleep disorders: a systematic review. CNS Drugs. 2019;33(12):1167-1186. PMID 31722088.
  5. Foley HM, Steel AE. Adverse events associated with oral administration of melatonin: a critical systematic review of clinical evidence. Complement Ther Med. 2019;42:65-81. PMID 30670284.
  6. Menczel Schrire Z, Phillips CL, Chapman JL i wsp. Safety of higher doses of melatonin in adults: a systematic review and meta-analysis. J Pineal Res. 2022;72(2):e12782. PMID 34923676.
  7. Herxheimer A, Petrie KJ. Melatonin for the prevention and treatment of jet lag. Cochrane Database Syst Rev. 2002;(2):CD001520. PMID 12076414.
  8. Harpsøe NG, Andersen LP, Gögenur I, Rosenberg J. Clinical pharmacokinetics of melatonin: a systematic review. Eur J Clin Pharmacol. 2015;71(8):901-909. PMID 26008214.
  9. Härtter S, Grözinger M, Weigmann H i wsp. Increased bioavailability of oral melatonin after fluvoxamine coadministration. Clin Pharmacol Ther. 2000;67(1):1-6. PMID 10668847.
  10. Härtter S, Nordmark A, Rose DM i wsp. Effects of caffeine intake on the pharmacokinetics of melatonin, a probe drug for CYP1A2 activity. Br J Clin Pharmacol. 2003;56(6):679-682. PMID 14616429.
  11. Lusardi P, Piazza E, Fogari R. Cardiovascular effects of melatonin in hypertensive patients well controlled by nifedipine: a 24-hour study. Br J Clin Pharmacol. 2000;49(5):423-427. PMID 10792199.
  12. Rubio-Sastre P, Scheer FA, Gómez-Abellán P i wsp. Acute melatonin administration in humans impairs glucose tolerance in both the morning and evening. Sleep. 2014;37(10):1715-1719. PMID 25197811.
  13. Wade AG, Ford I, Crawford G i wsp. Nightly treatment of primary insomnia with prolonged release melatonin for 6 months: a randomized placebo controlled trial on age and endogenous melatonin as predictors of efficacy and safety. BMC Med. 2010;8:51. PMID 20712869.
  14. Lemoine P, Nir T, Laudon M, Zisapel N. Prolonged-release melatonin improves sleep quality and morning alertness in insomnia patients aged 55 years and older and has no withdrawal effects. J Sleep Res. 2007;16(4):372-380. PMID 18036082.
  15. Lelak K, Vohra V, Neuman MI i wsp. Pediatric melatonin ingestions: United States, 2012–2021. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2022;71(22):725-729. PMID 35653284.

Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.