Leksykon

Melatonina

Melatoninum (N-acetylo-5-metoksytryptamina)

Hormon szyszynki wytwarzany po zmroku. Wykaz UE: zdania o zasypianiu (1 mg) i o zmianie strefy czasowej (od 0,5 mg). Dawki z badań, pora, interakcje.

Aktualizacja 25.10.2026 · 9 źródeł · 6 min czytania

Melatonina
Pochodzenie
Hormon szyszynki wytwarzany z serotoniny po zmroku; w suplementach zwykle otrzymywany syntetycznie
Forma w suplementach
Tabletki i kapsułki o natychmiastowym lub przedłużonym uwalnianiu, krople, żelki
Dawki w badaniach
0,1–5 mg krótko przed snem, w podróży także wyższe; wykaz UE: 1 mg (zasypianie), od 0,5 mg (zmiana strefy czasowej)
Oświadczenia UE
Brak w wykazie
Produkty w sklepie
Wkrótce

Melatonina to hormon, który szyszynka wytwarza z serotoniny po zmroku; światło w nocy hamuje jej produkcję. W suplementach diety jest zwykle syntetyczna i ma postać tabletek, kapsułek, kropli lub żelków. Wykaz oświadczeń UE ma dla niej dwa zdania: o czasie zasypiania przy 1 mg i o zmianie strefy czasowej przy co najmniej 0,5 mg.

Mechanizm

Co to jest i skąd się bierze

Melatonina (N-acetylo-5-metoksytryptamina) to hormon wytwarzany głównie w szyszynce, małym gruczole położonym w głębi mózgu. Organizm buduje ją z aminokwasu tryptofanu w czterech krokach: tryptofan przechodzi w 5-hydroksytryptofan, ten w serotoninę, serotonina w N-acetyloserotoninę, a ta w melatoninę.

Światło i zegar biologiczny

Mózg wytwarza melatoninę w odpowiedzi na ciemność, a światło w nocy blokuje jej produkcję (NIH, NCCIH). Informacja o świetle biegnie z siatkówki do jądra nadskrzyżowaniowego podwzgórza, czyli wewnętrznego zegara, a stamtąd do szyszynki. Z wiekiem nocne stężenie spada. W badaniu Zhdanovej i wsp. niskie nocne stężenie melatoniny w osoczu miały osoby po 50. roku życia, zarówno ze snem prawidłowym, jak i z obniżoną efektywnością snu (PubMed 11600532).

Co się dzieje z melatoniną z suplementu

Przegląd 22 badań farmakokinetycznych (Harpsøe i wsp., 2015) podaje, że po postaci o natychmiastowym uwalnianiu szczyt stężenia w osoczu przypada ok. 50 min po połknięciu. Okres półtrwania wynosi 45 min, a biodostępność ok. 15% (w poszczególnych badaniach 9–33%). Na farmakokinetykę wpływały wiek, kofeina, palenie tytoniu, doustna antykoncepcja, przyjęcie z posiłkiem lub na czczo oraz fluwoksamina (PubMed 26008214). Melatonina w suplementach to zwykle cząsteczka otrzymana syntetycznie, o tej samej budowie co hormon z szyszynki.

Badania

Co mówią badania

Wykaz oświadczeń zdrowotnych UE (rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012) dopuszcza dla melatoniny dwa zdania, każde z warunkiem dawki:

  • „Melatonina pomaga w skróceniu czasu potrzebnego na zaśnięcie”. Warunek: porcja z 1 mg melatoniny, przyjęta krótko przed pójściem spać.
  • „Melatonina pomaga w łagodzeniu subiektywnego odczucia zespołu nagłej zmiany strefy czasowej”. Warunek: porcja z co najmniej 0,5 mg melatoniny, przyjmowana krótko przed pójściem spać pierwszego dnia podróży i przez kolejne kilka dni po przybyciu do celu podróży.

Oba zdania opierają się na opiniach panelu EFSA z 2010 i 2011 roku. Poniżej pięć badań, które mierzyły sen po melatoninie.

1 683 osoby

Metaanaliza 19 badań

Ferracioli-Oda i wsp. (2013) zebrali badania z placebo u dzieci i dorosłych z rozpoznanymi pierwotnymi zaburzeniami snu. W grupach z melatoniną zasypianie trwało średnio o 7,06 min krócej, a łączny czas snu był o 8,25 min dłuższy niż po placebo. Badania dłuższe i z wyższą dawką dawały większą różnicę w obu parametrach (PubMed 23691095).

284 osoby

Metaanaliza 17 badań

Brzezinski i wsp. (2005) mierzyli czas zasypiania, efektywność snu i jego długość. Po melatoninie zasypianie było krótsze o 4,0 min, efektywność snu wyższa o 2,2%, a sen dłuższy o 12,8 min niż po placebo. W 15 z 17 badań uczestniczyły osoby zdrowe albo osoby z bezsennością bez innych schorzeń (PubMed 15649737).

Trzy dawki u osób po 50. roku życia

Zhdanova i wsp. (2001) objęli badaniem 30 osób: 15 ze snem prawidłowym i 15 z obniżoną efektywnością snu potwierdzoną aktygrafią. Każda osoba przyjmowała w losowej kolejności placebo oraz 0,1 mg, 0,3 mg i 3,0 mg melatoniny 30 min przed snem, każdą dawkę przez tydzień. U osób z obniżoną efektywnością snu dawka 0,3 mg przywróciła efektywność snu mierzoną polisomnografią i podniosła nocne stężenie melatoniny w osoczu do wartości prawidłowych. Dawki 0,1 mg i 3,0 mg także dały lepszy sen niż placebo, ale po 3,0 mg wystąpił spadek temperatury ciała, a stężenie melatoniny pozostało podwyższone za dnia. U osób ze snem prawidłowym żadna dawka nie zmieniła snu (PubMed 11600532).

10 badań w podróży

Przegląd Cochrane

Herxheimer i Petrie (2002) przeanalizowali badania z udziałem pasażerów, personelu linii lotniczych i wojskowych. W 9 z 10 badań melatonina przyjmowana blisko docelowej pory snu w miejscu przylotu (22:00–24:00) zmniejszała objawy jet lagu po lotach przez 5 lub więcej stref czasowych. Dawki 0,5–5 mg dawały podobny wynik, ale po 5 mg uczestnicy szybciej zasypiali i lepiej spali niż po 0,5 mg. Dawki powyżej 5 mg nie dawały więcej (PubMed 12076414).

43 osoby

Melatonina z magnezem i cynkiem

Rondanelli i wsp. (2011) badali mieszkańców domu opieki długoterminowej w Pawii (średni wiek 78,3 roku) z bezsennością pierwotną. Przez 8 tygodni grupa badana dostawała godzinę przed snem 5 mg melatoniny, 225 mg magnezu i 11,25 mg cynku w 100 g musu z gruszki. Grupa kontrolna dostawała sam mus. Wynik kwestionariusza jakości snu PSQI zmienił się na korzyść grupy badanej o 6,8 punktu w porównaniu z placebo. Łączny czas snu, mierzony czujnikiem na ramieniu, także się wydłużył (PubMed 21226679).

To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.

Stosowanie

Formy

Melatonina jest dostępna w tabletkach i kapsułkach o natychmiastowym uwalnianiu, w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu, w kroplach i w żelkach. W przeglądzie Cochrane badań z udziałem podróżnych postać o powolnym uwalnianiu w dawce 2 mg wypadła relatywnie słabo. Autorzy wiążą ten wynik z brakiem krótkiego, wysokiego szczytu stężenia (PubMed 12076414).

Dawki

Warunki wykazu UE to 1 mg w porcji dla zdania o zasypianiu i co najmniej 0,5 mg dla zdania o zmianie strefy czasowej. W opisanych badaniach podawano 0,1–3,0 mg u osób po 50. roku życia (Zhdanova), 0,5–5 mg i więcej w podróży (Cochrane) oraz 5 mg w mieszance z magnezem i cynkiem (Rondanelli). Dawki powyżej 5 mg nie dawały w podróży lepszego wyniku niż 5 mg (Cochrane).

Pora

Krótko przed snem: w badaniach 30 min (Zhdanova) albo 1 godzinę (Rondanelli) przed pójściem spać. Szczyt stężenia przypada ok. 50 min po połknięciu postaci o natychmiastowym uwalnianiu (Harpsøe). W podróży liczy się docelowa pora snu w miejscu przylotu, czyli 22:00–24:00 czasu lokalnego, pierwszego dnia i przez kilka kolejnych dni. Przyjęta za wcześnie, w ciągu dnia, melatonina wywołuje senność i opóźnia przestawienie się na czas lokalny (Cochrane).

Z czym

Wieczorem przy przyciemnionym świetle, bo światło w nocy blokuje wytwarzanie melatoniny (NIH, NCCIH). Wśród czynników, które zmieniają jej farmakokinetykę, przegląd Harpsøe wymienia kofeinę, palenie tytoniu i posiłek.

Co z tego wynika dla Ciebie

Jeśli zasypianie zajmuje Ci dużo czasu:

  1. Wybierz porcję z 1 mg melatoniny, bo tej dawki dotyczy oświadczenie z wykazu UE.
  2. Przyjmij ją 30–60 minut przed planowaną porą snu i od tej chwili ogranicz jasne światło.
  3. Nie przyjmuj jej w ciąży, podczas karmienia piersią ani razem z fluwoksaminą; pozostałe interakcje opisuje sekcja o bezpieczeństwie.

O składnikach łączonych z melatoniną przeczytasz w hasłach magnez i witamina B6. Suplement diety nie jest lekiem.

Bezpieczeństwo

Tolerancja

NIH (NCCIH) ocenia krótkotrwałe stosowanie melatoniny jako bezpieczne dla większości osób; w badaniach krótkoterminowych zgłaszano tylko łagodne działania niepożądane. Danych o bezpieczeństwie długotrwałego przyjmowania brakuje (NIH, NCCIH). Przegląd Cochrane ocenia częstość działań niepożądanych jako niską i zaznacza, że melatonina przyjęta wcześnie w ciągu dnia wywołuje senność (PubMed 12076414).

Ciąża i karmienie piersią

W ciąży i podczas karmienia piersią melatoniny nie stosuj. NIH (NCCIH) podaje, że brakuje badań nad jej bezpieczeństwem u kobiet w ciąży i karmiących.

Interakcje i przeciwwskazania

  • Fluwoksamina (lek z grupy SSRI) i doustna antykoncepcja zmieniają farmakokinetykę melatoniny (przegląd Harpsøe i wsp., PubMed 26008214).
  • Kofeina i palenie tytoniu również wpływają na jej farmakokinetykę (ten sam przegląd).
  • Warfaryna i inne leki przeciwzakrzepowe: melatoniny z nimi nie łącz. Przegląd Cochrane opisuje pojedyncze doniesienia o szkodach u osób przyjmujących warfarynę, a NIH (NCCIH) wyłącza osoby na tych lekach z samodzielnego stosowania melatoniny.
  • Padaczka: przy padaczce melatoniny nie stosuj. Przegląd Cochrane opisuje pojedyncze doniesienia o szkodach u osób z padaczką, a NIH (NCCIH) wyłącza te osoby z samodzielnego stosowania melatoniny.

Łączenie z innymi składnikami

Magnez. W badaniu Rondanelli i wsp. (opisanym w sekcji o badaniach) 5 mg melatoniny podawano razem z 225 mg magnezu i 11,25 mg cynku. Układ badania nie pozwalał oddzielić udziału poszczególnych składników. Magnez ma w wykazie UE własne zdanie: „Magnez pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego”, przy co najmniej 15% referencyjnej wartości spożycia w porcji (56,25 mg). Więcej w haśle magnez.

Cynk. Trzeci składnik tej samej mieszanki. Wykaz UE przypisuje mu m.in. zdanie „Cynk przyczynia się do utrzymania prawidłowych funkcji poznawczych”, przy co najmniej 15% referencyjnej wartości spożycia w porcji (1,5 mg). Więcej w haśle cynk.

Witamina B6. Według etykiet część preparatów z 1 mg melatoniny zawiera też 1,4 mg witaminy B6 w porcji, czyli 100% referencyjnej wartości spożycia. Żadne z pięciu opisanych tu badań nie oceniało połączenia melatoniny z witaminą B6. Wykaz UE przypisuje jej m.in. zdanie „Witamina B6 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego”, przy co najmniej 15% referencyjnej wartości spożycia w porcji (0,21 mg). Więcej w haśle witamina B6.

Natychmiastowe a przedłużone uwalnianie

Natychmiastowe uwalnianiePrzedłużone uwalnianie
Jak oddaje dawkęCałą od razu; szczyt stężenia w osoczu ok. 50 min po połknięciu (Harpsøe i wsp., 2015)Stopniowo, bez krótkiego, wysokiego szczytu stężenia
Podróż przez strefy czasowe (Cochrane 2002)Autorzy wiążą słabszy wynik postaci o powolnym uwalnianiu z brakiem krótkiego, wysokiego szczytu stężeniaPostać 2 mg o powolnym uwalnianiu wypadła relatywnie słabo
Warunki wykazu UE1 mg w porcji (zasypianie) albo co najmniej 0,5 mg (zmiana strefy czasowej)Te same; wykaz nie rozróżnia postaci

Pytania

Ile melatoniny przyjmować?

Wykaz oświadczeń UE łączy zdanie o skróceniu czasu potrzebnego na zaśnięcie z dawką 1 mg przyjętą krótko przed pójściem spać. Zdanie o zmianie strefy czasowej wymaga co najmniej 0,5 mg. W opisanych badaniach porównywano dawki od 0,1 mg do 5 mg i wyższe; w przeglądzie Cochrane dawki powyżej 5 mg nie dawały w podróży lepszego wyniku niż 5 mg.

Na ile przed snem przyjąć melatoninę?

W badaniach podawano ją 30 minut (Zhdanova, 2001) albo godzinę (Rondanelli, 2011) przed snem. Po postaci o natychmiastowym uwalnianiu szczyt stężenia w osoczu przypada średnio ok. 50 minut po połknięciu, a okres półtrwania wynosi ok. 45 minut (przegląd Harpsøe i wsp., 2015).

Jak przyjmować melatoninę przy zmianie strefy czasowej?

Warunek wykazu UE to co najmniej 0,5 mg krótko przed pójściem spać pierwszego dnia podróży i przez kolejne kilka dni po przybyciu do celu. W przeglądzie Cochrane melatoninę przyjmowano o docelowej porze snu w miejscu przylotu, 22:00–24:00 czasu lokalnego. Przyjęta wcześnie w ciągu dnia wywołuje senność i opóźnia przestawienie się na czas lokalny.

Czym różni się melatonina o natychmiastowym i o przedłużonym uwalnianiu?

Postać o natychmiastowym uwalnianiu daje szczyt stężenia ok. 50 minut po połknięciu (Harpsøe i wsp., 2015). Postać o przedłużonym uwalnianiu oddaje dawkę stopniowo. W przeglądzie Cochrane dotyczącym podróży postać o powolnym uwalnianiu w dawce 2 mg wypadła relatywnie słabo; autorzy wiążą ten wynik z brakiem krótkiego, wysokiego szczytu stężenia.

Czy można przyjmować melatoninę w ciąży i podczas karmienia piersią?

Nie. NIH (NCCIH) podaje, że brakuje badań nad bezpieczeństwem melatoniny u kobiet w ciąży i karmiących piersią, dlatego w tych okresach jej nie stosuj.

Z czym melatonina wchodzi w interakcje?

Przegląd 22 badań farmakokinetycznych (Harpsøe i wsp., 2015) wymienia fluwoksaminę, doustną antykoncepcję, kofeinę i palenie tytoniu jako czynniki, które zmieniają farmakokinetykę melatoniny. Z warfaryną i innymi lekami przeciwzakrzepowymi jej nie łącz. Przegląd Cochrane opisuje pojedyncze doniesienia o szkodach u osób przyjmujących warfarynę.

Źródła

  1. Meta-analysis: melatonin for the treatment of primary sleep disorders Ferracioli-Oda E, Qawasmi A, Bloch MH, PLoS One, 2013
  2. Effects of exogenous melatonin on sleep: a meta-analysis Brzezinski A, Vangel MG, Wurtman RJ, Norrie G, Zhdanova I, Ben-Shushan A, Ford I, Sleep Medicine Reviews, 2005
  3. Melatonin treatment for age-related insomnia Zhdanova IV, Wurtman RJ, Regan MM, Taylor JA, Shi JP, Leclair OU, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2001
  4. Melatonin for the prevention and treatment of jet lag Herxheimer A, Petrie KJ, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2002
  5. The effect of melatonin, magnesium, and zinc on primary insomnia in long-term care facility residents in Italy: a double-blind, placebo-controlled clinical trial Rondanelli M, Opizzi A, Monteferrario F, Antoniello N, Manni R, Klersy C, Journal of the American Geriatrics Society, 2011
  6. Clinical pharmacokinetics of melatonin: a systematic review Harpsøe NG, Andersen LP, Gögenur I, Rosenberg J, European Journal of Clinical Pharmacology, 2015
Pokaż wszystkie źródła (9)
  1. EFSA, Panel NDA (2011): opinia naukowa o melatoninie i skróceniu czasu zasypiania (ID 1698, 1780, 4080) EFSA Journal 2011;9(6):2241
  2. Melatonin: What You Need To Know (aktualizacja: maj 2024) NIH, National Center for Complementary and Integrative Health
  3. Unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych Komisja Europejska