Kobiecie karmiącej piersią polskie zalecenia z 2023 r. wskazują witaminę D: 2000 IU (50 µg) dziennie przez cały okres karmienia, jeśli nie zbadano jej stężenia we krwi (PMID 36771403). EFSA dolicza do zwykłego spożycia omega-3 100–200 mg DHA dziennie, a przy diecie bez produktów zwierzęcych potrzebne są witamina B12 i jod z suplementu. Ilość jodu, choliny, DHA i witaminy B12 w mleku zależy od tego, co jesz; ilość żelaza, wapnia i folianów prawie nie (PMID 29846526).
Co z Twojej diety trafia do mleka, a co nie
Przegląd Dror i Allen opisuje, które składniki mleka zmienia dieta matki i suplement (PMID 29846526). Jod, cholinę, witaminę B12, witaminę A i DHA tak. Żelaza, wapnia i folianów nie: suplement żelaza nie zmienił jego ilości w mleku nawet u matek z niedokrwistością. Te trzy składniki są potrzebne Tobie, nie mleku.
Ile czego potrzebujesz w czasie karmienia: tabela
Wartości EFSA (Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności) dotyczą jedzenia razem z suplementami. Zalecane spożycie (PRI) pokrywa potrzeby niemal wszystkich zdrowych osób; odpowiednie spożycie (AI) EFSA podaje, gdy danych na PRI jest za mało. Górny poziom (UL) to ilość, która przy codziennym spożyciu nie powinna szkodzić.
| Składnik | Ilość zalecana w laktacji | Górny poziom | Źródło |
|---|---|---|---|
| Witamina D | 15 µg (600 IU), AI; polskie zalecenia: suplement 2000 IU (50 µg) | 100 µg (4000 IU) | EFSA; PMID 36771403 |
| DHA | 250 mg EPA i DHA plus 100–200 mg DHA | nie ustalono | EFSA 2017 |
| Jod | 200 µg, AI (tyle samo co w ciąży) | 600 µg | EFSA 2017, EFSA UL 2025 |
| Witamina B12 | 5 µg, AI | nie ustalono | EFSA 2017, EFSA UL 2025 |
| Cholina | 520 mg, AI | nie ustalono | EFSA 2017 |
| Foliany | 500 µg DFE, PRI | 1000 µg (kwas foliowy i 5-MTHF z suplementów) | EFSA 2017, EFSA UL 2025 |
| Żelazo | 16 mg, PRI (jak przed ciążą) | bezpieczny poziom 40 mg | EFSA 2017, EFSA UL 2025 |
| Wapń | 950 mg od 25. roku życia, 1000 mg w wieku 18–24 lat, PRI | 2500 mg | EFSA 2017, EFSA UL 2025 |
| Witamina A | 1300 µg RE, PRI | 3000 µg (retinol) | EFSA 2017, EFSA UL 2025 |
DFE i RE przeliczają różne formy folianów i witaminy A na jedną miarę. 5-MTHF to aktywna forma folianu. Dla żelaza EFSA podaje bezpieczny poziom: powyżej niego brakuje danych o bezpieczeństwie.
Witamina D: osobno dla Ciebie i osobno dla dziecka
EFSA nie podnosi odpowiedniego spożycia witaminy D w czasie karmienia: to 15 µg dziennie, jak u innych dorosłych. Polskie zalecenia z 2023 r. każą do końca karmienia utrzymywać stężenie 25(OH)D, czyli witaminy D mierzonej w badaniu krwi, powyżej 30 do 50 ng/ml, a bez badania przyjmować 2000 IU (50 µg) dziennie (PMID 36771403). Więcej w haśle witamina D3.
Dziecko karmione piersią dostaje własną porcję: te same zalecenia podają niemowlętom do 6. miesiąca 400 IU (10 µg) dziennie od pierwszych dni życia, niezależnie od sposobu karmienia. Według bazy LactMed amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia przy 400–2000 IU u matki mleko nie dostarcza dziecku dość witaminy D (PMID 29999973). W badaniu Hollis i wsp. dzieci bez kropelek miały tyle witaminy D co z kropelkami dopiero przy 6400 IU (160 µg) u matki, ponad górnym poziomem EFSA (PMID 26416936).
DHA i jod: od Twojej diety zależy, ile dostanie dziecko
DHA
DHA (kwas dokozaheksaenowy) to kwas tłuszczowy omega-3 z ryb morskich i oleju z alg. EFSA zaleca dorosłym 250 mg EPA i DHA dziennie, a w czasie karmienia dodaje 100–200 mg samego DHA. W badaniu Bergmann i wsp. ze 144 kobietami 200 mg DHA dziennie od połowy ciąży do końca karmienia dało dwa razy więcej DHA w mleku niż w grupach bez DHA: 0,50 % wobec 0,25 % kwasów tłuszczowych (PMID 18446020). U Fidler i wsp. efekt był widoczny po 2 tygodniach (PMID 10974044).
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 440/2011 dopuszcza oświadczenie „Spożywanie kwasu dokozaheksaenowego (DHA) przez matkę wspomaga prawidłowy rozwój mózgu u płodu i niemowląt karmionych piersią”. Korzystne działanie występuje w przypadku spożywania 200 mg DHA dziennie ponad zalecane dzienne spożycie kwasów tłuszczowych omega-3 dla dorosłych, tj.: 250 mg DHA i EPA. Olej rybi i algowy porównuje wpis Omega-3 dla kobiet: DHA a EPA, algi a ryby, a sam kwas hasło DHA.
Jod
EFSA ustaliła dla karmiących odpowiednie spożycie 200 µg jodu dziennie i górny poziom 600 µg. Według LactMed mleko matek na diecie wegańskiej i wegetariańskiej ma mniej jodu, więc takie matki powinny brać go w suplemencie. Nadmiar, np. z zupy z wodorostów, wywoływał u karmionych dzieci przejściową niedoczynność tarczycy (PMID 30000537).
Witamina B12 i cholina
EFSA podnosi odpowiednie spożycie witaminy B12 w czasie karmienia do 5 µg dziennie. Według LactMed najbardziej narażone na niedobór są niemowlęta karmione wyłącznie piersią przez matki, które nie jedzą produktów zwierzęcych; skutkiem bywa m.in. niedokrwistość i opóźnienie rozwoju. Przy niedoborze u matki LactMed podaje 50–250 µg dziennie, a dziecku zaleca B12 także bezpośrednio (PMID 30489717). Więcej w haśle witamina B12.
Cholina to składnik błon komórkowych, potrzebny do rozwoju mózgu dziecka. EFSA podaje karmiącym odpowiednie spożycie 520 mg dziennie, doliczając cholinę przechodzącą do mleka. Cholina w mleku rośnie razem z jej ilością w diecie matki (PMID 29846526).
Żelazo, wapń i foliany: ważne dla Ciebie, mleka nie zmienią
Z mlekiem odchodzi ok. 0,24 mg żelaza dziennie, a mimo to EFSA zostawia karmiącym 16 mg, jak przed ciążą, żeby odbudować uszczuplone zapasy i pokryć straty po powrocie miesiączki. Więcej w haśle żelazo. Wapnia potrzebujesz tyle samo co poza karmieniem, a folianów 500 µg DFE dziennie, więcej niż poza karmieniem, bo część przechodzi do mleka.
Witamina A i zioła: więcej nie znaczy lepiej
Zalecane spożycie witaminy A rośnie w czasie karmienia do 1300 µg RE dziennie, ale górny poziom retinolu zostaje na 3000 µg i LactMed wskazuje, by karmiąca go nie przekraczała (PMID 30000990). W przeglądzie Cochrane 14 badań (25 758 par matka–dziecko) duże dawki witaminy A po porodzie zwiększyły retinol w mleku, ale nie poprawiły zdrowia matek ani dzieci (PMID 27012320). Osoby palące nie powinny przyjmować suplementów z beta-karotenem (EFSA UL 2025).
Kozieradka to zioło stosowane jako środek mlekopędny. Według LactMed jedna metaanaliza znalazła słabe działanie, druga brak dobrych dowodów. Opisano dolegliwości żołądkowo-jelitowe, uszkodzenie wątroby, uczulenia oraz nasilenie działania warfaryny z krwawieniem; 45 % z 85 ankietowanych karmiących zgłosiło działanie niepożądane (PMID 30000838).
Podsumowanie: co mówią zalecenia
- Witamina D3: polskie zalecenia podają karmiącej 2000 IU dziennie albo dawkę ustaloną według wyniku 25(OH)D, a niemowlęciu osobno 400 IU od pierwszych dni życia (PMID 36771403).
- DHA: EFSA dolicza w czasie karmienia 100–200 mg dziennie do zwykłego spożycia omega-3; źródłem są ryby morskie albo olej z alg. Przy kilku preparatach naraz witaminę D, jod, witaminę A i kwas foliowy z etykiet sumuje się i porównuje z kolumną „Górny poziom”.
- Dieta bez produktów zwierzęcych: LactMed wskazuje suplement z witaminą B12 i jodem, a DHA dostarcza olej z alg. Opisy ziół mlekopędnych, z działaniami niepożądanymi, są w bazie LactMed.
Ile magnezu potrzeba w ciąży i w czasie karmienia, opisuje wpis Magnez w ciąży.
Kategoria Ciąża i płodność w sklepie OVEA
Preparaty z kwasem foliowym, jodem i DHA oraz zestawy witamin prenatalnych są w kategorii Ciąża i płodność, w podkategoriach Foliany i kwas foliowy, Jod oraz Witaminy prenatalne i DHA. Każda karta ma pełny skład z etykiety i porcję dzienną.
Stosowanie konkretnego produktu w czasie karmienia określa jego etykieta.
Najczęstsze pytania
Czy karmiąca mama potrzebuje osobnego preparatu witaminowego?
Przytoczone źródła tego nie wymagają. Zalecenia suplementacji dotyczą witaminy D i DHA, a bez produktów zwierzęcych także B12 i jodu (PMID 30489717, PMID 30000537).
Ile witaminy D przy karmieniu piersią?
2000 IU (50 µg) dziennie bez badania 25(OH)D albo dawka dobrana do wyniku (PMID 36771403). Górny poziom EFSA to 4000 IU.
Czy witaminy z suplementu przechodzą do mleka?
Część tak: suplement zmienia ilość jodu, choliny, witaminy B12, witaminy A i DHA w mleku, a nie zmienia ilości żelaza i wapnia (PMID 29846526).
Czy dziecko karmione piersią potrzebuje witaminy D, jeśli mama ją bierze?
Tak, 400 IU dziennie od pierwszych dni życia, niezależnie od sposobu karmienia (PMID 36771403). Przy 400–2000 IU u matki mleko nie pokrywa potrzeb dziecka (PMID 29999973).
Źródła
- EFSA. Dietary Reference Values for nutrients: Summary report. EFSA Supporting Publications 2017:e15121.
- EFSA. Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food (SCF) and the EFSA Panel on Nutrition. Wersja 11, sierpień 2025.
- Płudowski P, Kos-Kudła B, Walczak M i wsp. Guidelines for preventing and treating vitamin D deficiency: a 2023 update in Poland. Nutrients. 2023;15(3):695. PMID 36771403.
- Dror DK, Allen LH. Overview of nutrients in human milk. Adv Nutr. 2018;9(suppl_1):278S-294S. PMID 29846526.
- Hollis BW, Wagner CL, Howard CR i wsp. Maternal versus infant vitamin D supplementation during lactation: a randomized controlled trial. Pediatrics. 2015;136(4):625-634. PMID 26416936.
- Bergmann RL, Haschke-Becher E, Klassen-Wigger P i wsp. Supplementation with 200 mg/day docosahexaenoic acid from mid-pregnancy through lactation improves the docosahexaenoic acid status of mothers with a habitually low fish intake and of their infants. Ann Nutr Metab. 2008;52(2):157-166. PMID 18446020.
- Fidler N, Sauerwald T, Pohl A i wsp. Docosahexaenoic acid transfer into human milk after dietary supplementation: a randomized clinical trial. J Lipid Res. 2000;41(9):1376-1383. PMID 10974044.
- Oliveira JM, Allert R, East CE. Vitamin A supplementation for postpartum women. Cochrane Database Syst Rev. 2016;3:CD005944. PMID 27012320.
- Drugs and Lactation Database (LactMed). Bethesda (MD): National Institute of Child Health and Human Development. Hasła: Vitamin D, PMID 29999973; Vitamin B12, PMID 30489717; Iodine, PMID 30000537; Vitamin A, PMID 30000990; Fenugreek, PMID 30000838.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 440/2011 w sprawie udzielenia i odmowy udzielenia zezwolenia na niektóre oświadczenia zdrowotne dotyczące żywności i odnoszące się do rozwoju i zdrowia dzieci, załącznik I.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, tekst skonsolidowany z 17.05.2021.
Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
