Glukozamina to aminocukier, który organizm wytwarza sam z glutaminy i fruktozo-6-fosforanu. Do suplementów trafia głównie z chityny, czyli pancerzy krewetek i krabów. W kapsułkach występuje jako siarczan albo chlorowodorek glukozaminy, często razem z chondroityną i MSM, a w badaniach podawano ją w dawce 1500 mg dziennie.
Mechanizm
Czym jest glukozamina i gdzie powstaje
Glukozamina (2-amino-2-deoksy-D-glukoza, wzór C6H13NO5, masa cząsteczkowa 179,17 g/mol według PubChem) to cukier, w którym jedną grupę hydroksylową zastępuje grupa aminowa. Organizm wytwarza ją w szlaku heksozoaminowym. Enzym GFAT przenosi grupę aminową z glutaminy na fruktozo-6-fosforan, produkt przemiany glukozy, i powstaje glukozamino-6-fosforan.
Z glukozamino-6-fosforanu komórki budują UDP-N-acetyloglukozaminę. Ten związek służy do glikozylacji białek w każdej komórce. Jest też substratem do syntezy glikozaminoglikanów: kwasu hialuronowego i siarczanu keratanu, a po przekształceniu w N-acetylogalaktozaminę także siarczanu chondroityny.
Surowcem przemysłowym jest chityna, polimer N-acetyloglukozaminy z pancerzy skorupiaków. W suplementach glukozamina występuje jako sól i stanowi tylko część jej masy. W 733 mg siarczanu z etykiety Now Foods jest 575 mg glukozaminy (78 %). Chlorowodorek ma jej 83 % masy (179,17 z 215,63 g/mol, PubChem).
Badania
Co mówią badania
Unijny wykaz oświadczeń zdrowotnych nie zawiera żadnego zdania o glukozaminie. W 2012 r. panel EFSA ocenił wniosek o oświadczenie „przyczynia się do utrzymania prawidłowej chrząstki stawowej” dla siarczanu i chlorowodorku glukozaminy. Uznał, że u osób bez choroby zwyrodnieniowej stawów związku przyczynowego nie wykazano. Badania opisane niżej prowadzono u osób z tą chorobą albo z grupy ryzyka.
14 dni
Osoby z chorobą zwyrodnieniową stawów (6 kobiet, 6 mężczyzn) przyjmowały 1500 mg krystalicznego siarczanu glukozaminy raz dziennie przez 14 dni. Badacze mierzyli stężenie glukozaminy w osoczu i w płynie stawowym. Przed suplementacją mediana stężenia własnej glukozaminy wynosiła 52,0 ng/ml w osoczu i 36,5 ng/ml w płynie stawowym. Trzy godziny po ostatniej dawce mediana wzrosła do 1282 ng/ml w osoczu i 777 ng/ml w płynie stawowym, a oba stężenia były silnie skorelowane (PubMed 17353133).
Trzy lata
Osoby z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego dostawały 1500 mg siarczanu glukozaminy raz dziennie albo placebo przez 3 lata. Badacze mierzyli szerokość szpary stawowej na zdjęciach RTG. W grupie placebo szpara zwęziła się średnio o 0,31 mm. W grupie glukozaminy zwężenie wyniosło 0,06 mm i nie było istotne statystycznie (PubMed 11214126).
24 tygodnie
Badacze podzielili uczestników z bólem kolana w przebiegu choroby zwyrodnieniowej (64 % kobiet, średnia wieku 59 lat) na pięć grup. Cztery z nich dostawały 1500 mg glukozaminy dziennie, 1200 mg siarczanu chondroityny, oba składniki razem albo placebo. Punktem końcowym był spadek bólu kolana o 20 %. Osiągnęło go 60,1 % osób w grupie placebo. W grupie glukozaminy odsetek był wyższy o 3,9 punktu procentowego (p = 0,30), w grupie połączenia z chondroityną o 6,5 punktu (p = 0,09). Żadna z tych różnic nie była istotna statystycznie. W analizie eksploracyjnej osób z bólem umiarkowanym do silnego odsetek odpowiedzi wyniósł 79,2 % przy połączeniu i 54,3 % przy placebo (p = 0,002) (PubMed 16495392).
2,5 roku
Kobiety z BMI co najmniej 27 kg/m², bez klinicznych objawów choroby zwyrodnieniowej kolan, dostawały siarczan glukozaminy albo placebo. Część z nich brała też udział w programie diety i ćwiczeń (układ 2 × 2). Badacze liczyli nowe przypadki choroby zwyrodnieniowej kolana. Po 2,5 roku pojawiły się w 17 % kolan. Dla samej glukozaminy iloraz szans wyniósł 0,60 (95 % przedział ufności 0,31–1,12), a efekt główny nie był istotny statystycznie (PubMed 25818496).
Metaanaliza 10 badań
Autorzy zebrali duże badania z udziałem ponad 200 osób z chorobą zwyrodnieniową stawu biodrowego lub kolanowego. Na 10-centymetrowej skali bólu VAS glukozamina dała wynik niższy od placebo o 0,4 cm (95 % przedział wiarygodności 0,1–0,7 cm). Za różnicę klinicznie istotną przyjęli z góry 0,9 cm. Badania niezależne od producentów pokazywały mniejsze różnice niż badania finansowane komercyjnie (p = 0,02) (PubMed 20847017).
To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.
Stosowanie
Dawki w badaniach
W badaniach Reginstera i Persianiego całą dawkę 1500 mg siarczanu glukozaminy podawano raz dziennie. W badaniu GAIT dawka dzienna wynosiła 1500 mg glukozaminy. Czas suplementacji w opisanych badaniach wynosił od 14 dni (pomiar stężeń) do 3 lat (pomiar szpary stawowej). Referencyjnej wartości spożycia (RWS) dla glukozaminy nie ustalono, dlatego etykiety podają tylko miligramy.
Ile glukozaminy jest w produktach OVEA
Jarrow Formulas Glukozamina, chondroityna i MSM: 4 kapsułki dziennie dają 1500 mg siarczanu glukozaminy, 1200 mg siarczanu chondroityny i 300 mg MSM, do tego 60 mg witaminy C (75 % RWS) i 1 mg manganu (50 % RWS). Opakowanie ze 120 kapsułkami wystarcza na 30 dni.
Now Foods Glukozamina i chondroityna z MSM: 2 kapsułki dziennie dają 733 mg siarczanu glukozaminy (w tym 575 mg glukozaminy), 736 mg siarczanu chondroityny i 200 mg MSM. Producent zaleca przyjmować kapsułki z posiłkiem i popić szklanką wody (230 ml). Opakowanie ze 180 kapsułkami wystarcza na 90 dni.
Porównując produkty, licz glukozaminę w porcji dziennej, nie w jednej kapsułce. Sprawdź też, czy etykieta podaje masę soli, czy samej glukozaminy: Now Foods podaje obie liczby, Jarrow podaje masę siarczanu.
Bezpieczeństwo
Tolerancja. W badaniu GAIT (1583 osoby, 24 tygodnie) działania niepożądane były łagodne, rzadkie i rozłożone równo między grupami (PubMed 16495392). W trzyletnim badaniu Reginstera bezpieczeństwo i przyczyny rezygnacji nie różniły się między glukozaminą a placebo (PubMed 11214126). NCCIH podaje, że w dużych badaniach glukozaminy i chondroityny nie stwierdzono poważnych problemów z bezpieczeństwem.
Glukoza we krwi. NCCIH podaje, że glukozamina może podnosić stężenie glukozy we krwi u części osób. W badaniu PROOF 407 kobiet z BMI co najmniej 27 kg/m² przyjmowało siarczan glukozaminy albo placebo przez 2,5 roku. W ciągu 6,5 roku obserwacji glukozamina nie zmieniła średniego stężenia HbA1c ani odsetka kobiet z HbA1c co najmniej 42 mmol/mol (PubMed 28011309).
Leki. NCCIH podaje, że glukozamina z chondroityną wiązała się ze zwiększonym ryzykiem krwawień u osób przyjmujących warfarynę, lek przeciwzakrzepowy. Osoby przyjmujące warfarynę nie stosują glukozaminy.
Skorupiaki i składniki zwierzęce. Glukozamina w obu produktach OVEA pochodzi ze skorupiaków, a obie etykiety wykluczają stosowanie przy uczuleniu na skorupiaki. Kapsułka Jarrow zawiera żelatynę wołową, a chondroityna Now Foods pochodzi z chrząstki wołowej, więc żaden z tych produktów nie jest wegetariański.
Ciąża, karmienie, wiek. Opisy obu produktów w OVEA podają, że nie są one przeznaczone dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Ciążę i karmienie wymieniają też ostrzeżenia na obu etykietach. NCCIH zaznacza, że o bezpieczeństwie glukozaminy i chondroityny w ciąży i w czasie karmienia wiadomo niewiele. Now Foods podaje: tylko dla dorosłych. Ostrzeżenia na etykiecie Now Foods wymieniają też schorzenia oczu z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym.
Suplement diety nie jest lekiem.
Łączenie z innymi składnikami
Z MSM i chondroityną. Oba produkty z glukozaminą w OVEA zawierają też MSM (metylosulfonylometan): 300 mg w porcji Jarrow i 200 mg w porcji Now Foods. MSM to organiczny związek siarki. Trzeci składnik to siarczan chondroityny, glikozaminoglikan chrząstki: 1200 mg w porcji Jarrow i 736 mg w porcji Now Foods. Połączenie glukozaminy z chondroityną w dawkach 1500 mg i 1200 mg badano w GAIT (wyniki w sekcji o badaniach). Unijny wykaz nie ma oświadczeń zdrowotnych dla glukozaminy, chondroityny ani MSM.
Z witaminą C i manganem. Wykaz UE ma dla nich zdania, które dotyczą porcji z co najmniej 15 % RWS (12 mg witaminy C, 0,3 mg manganu). Dla witaminy C: „Witamina C pomaga w prawidłowej produkcji kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania chrząstki”. Dla manganu: „Mangan pomaga w prawidłowym tworzeniu tkanek łącznych”. Porcja Jarrow ma 60 mg witaminy C (75 % RWS) i 1 mg manganu (50 % RWS). Więcej o formach i dawkach w haśle witamina C.
Z witaminą D3. Wykaz UE ma dla niej m.in. zdania „Witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowych kości i zdrowych zębów” i „Witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni”. Dotyczą one porcji z co najmniej 0,75 µg (15 % RWS). Żaden z dwóch produktów z glukozaminą nie zawiera witaminy D, więc to osobny preparat. Formy i dawki opisuje hasło witamina D3.
Siarczan a chlorowodorek glukozaminy
| Siarczan glukozaminy | Chlorowodorek glukozaminy | |
|---|---|---|
| Wzór i masa cząsteczkowa | C12H28N2O14S, 456,42 g/mol (PubChem) | C6H14ClNO5, 215,63 g/mol (PubChem) |
| Glukozamina w masie soli | 78 % (575 mg w 733 mg według etykiety Now Foods) | 83 % (179,17 z 215,63 g/mol) |
| Przykład badania | Reginster 2001: 1500 mg raz dziennie, 212 osób, 3 lata (PubMed 11214126) | Sawitzke 2008 (GAIT): 500 mg 3 razy dziennie, 572 osoby, 2 lata (PubMed 18821708; forma według NCCIH) |
| Produkty w OVEA | Jarrow Formulas (1500 mg w 4 kapsułkach), Now Foods (733 mg w 2 kapsułkach) | Brak w obecnej ofercie |
Pytania
Skąd pochodzi glukozamina w kapsułkach?
Organizm wytwarza glukozaminę sam, ale do suplementów trafia z chityny, czyli pancerzy skorupiaków. W obu produktach OVEA glukozamina pochodzi ze skorupiaków: Jarrow podaje krewetkę lub skorupkę kraba, Now Foods kraby, krewetki, homary i raki. Osoby uczulone na skorupiaki tych produktów nie stosują.
Czym różni się siarczan glukozaminy od chlorowodorku?
To dwie różne sole tej samej cząsteczki. W siarczanie glukozamina stanowi ok. 78 % masy (575 mg w 733 mg według etykiety Now Foods), w chlorowodorku 83 % (PubChem). Trzyletnie badanie Reginstera prowadzono z siarczanem w dawce 1500 mg. Dwuletnie badanie amerykańskie z 2008 r. z udziałem 572 osób prowadzono z chlorowodorkiem (NCCIH, PubMed 18821708). Oba produkty w OVEA zawierają siarczan.
Ile glukozaminy podawano w badaniach?
Najczęściej 1500 mg dziennie. W badaniach Reginstera (212 osób, 3 lata) i Persianiego (12 osób, 14 dni) całą dawkę siarczanu podawano raz dziennie. W badaniu GAIT (1583 osoby, 24 tygodnie) dawka też wynosiła 1500 mg dziennie. Porcja Jarrow ma 1500 mg siarczanu w 4 kapsułkach, porcja Now Foods 733 mg siarczanu w 2 kapsułkach.
Czy glukozamina ma oświadczenie zdrowotne w UE?
Nie. W 2012 r. EFSA oceniła wniosek o oświadczenie dotyczące utrzymania prawidłowej chrząstki stawowej i uznała, że u osób bez chorób stawów związku przyczynowego nie wykazano. W produkcie Jarrow oświadczenie z wykazu UE ma witamina C (60 mg w porcji, 75 % RWS): „Witamina C pomaga w prawidłowej produkcji kolagenu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania chrząstki”.
Czy glukozamina podnosi cukier we krwi?
NCCIH podaje, że u części osób może podnosić stężenie glukozy we krwi. Badanie PROOF objęło 407 kobiet z BMI co najmniej 27 kg/m², które przez 2,5 roku przyjmowały siarczan glukozaminy albo placebo. Przez 6,5 roku obserwacji średnie stężenie HbA1c w grupie glukozaminy nie różniło się od grupy placebo.
Czy glukozaminę można przyjmować w ciąży i w czasie karmienia?
Żaden z dwóch produktów z glukozaminą w OVEA nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Wykluczają to zarówno opisy w sklepie, jak i ostrzeżenia na etykietach. Według NCCIH o bezpieczeństwie glukozaminy i chondroityny w tym okresie wiadomo niewiele.
Źródła
- Long-term effects of glucosamine sulphate on osteoarthritis progression: a randomised, placebo-controlled clinical trial Reginster JY, Deroisy R, Rovati LC, Lee RL, Lejeune E, Bruyere O, Giacovelli G, Henrotin Y, Dacre JE, Gossett C, Lancet, 2001
- Glucosamine, chondroitin sulfate, and the two in combination for painful knee osteoarthritis Clegg DO, Reda DJ, Harris CL i wsp., New England Journal of Medicine, 2006
- Prevention of knee osteoarthritis in overweight females: the first preventive randomized controlled trial in osteoarthritis Runhaar J, van Middelkoop M, Reijman M i wsp., American Journal of Medicine, 2015
- Effects of glucosamine, chondroitin, or placebo in patients with osteoarthritis of hip or knee: network meta-analysis Wandel S, Jüni P, Tendal B, Nüesch E, Villiger PM, Welton NJ, Reichenbach S, Trelle S, BMJ, 2010
- Synovial and plasma glucosamine concentrations in osteoarthritic patients following oral crystalline glucosamine sulphate at therapeutic dose Persiani S, Rotini R, Trisolino G, Rovati LC, Locatelli M, Paganini D, Antonioli D, Roda A, Osteoarthritis and Cartilage, 2007
- The Effect of Prolonged Glucosamine Usage on HbA1c Levels and New-Onset Diabetes Mellitus in Overweight and Obese Middle-Aged Women Gommans YMM, Runhaar J, Jacobs ML, Bierma-Zeinstra SMA, American Journal of Medicine, 2017
Pokaż wszystkie źródła (10)
- The effect of glucosamine and/or chondroitin sulfate on the progression of knee osteoarthritis: a report from the glucosamine/chondroitin arthritis intervention trial Sawitzke AD, Shi H, Finco MF i wsp., Arthritis and Rheumatism, 2008
- EFSA, Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to glucosamine and maintenance of normal joint cartilage (EFSA Journal 2012) EFSA
- NIH NCCIH, Glucosamine and Chondroitin for Osteoarthritis: What You Need To Know NIH NCCIH
- Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych UE (EU Register of nutrition and health claims) Komisja Europejska


