Dong Quai (Angelica sinensis), nazywany tez dzieglem chinskim, to korzen rosliny z rodziny selerowatych (Apiaceae), od stuleci wykorzystywany w tradycyjnej medycynie chinskiej (TCM). W ramach surowca zielarskiego identyfikuje sie szereg zwiazkow aktywnych, w tym fitalidy (m.in. ligustylid), kwasy fenolowe (kwas ferulowy) oraz polisacharydy. Wspolczesnie surowiec wystepuje w postaci ekstraktow standaryzowanych, najczesciej na zawartosc ligustylidu (typowo 1%). Status oswiadczen zdrowotnych UE dla tego skladnika: on-hold (botanik w trakcie oceny, brak zatwierdzonych oswiadczen).
01 Szybkie fakty
- Nazwa lacinska
- Angelica sinensis (Oliv.) Diels
- Rodzina
- Selerowate (Apiaceae)
- Czesc surowcowa
- Korzen (radix)
- Tradycja stosowania
- Medycyna chinska (TCM), nazwa surowca: Danggui
- Glowne zwiazki markerowe
- Ligustylid (fitalid), kwas ferulowy, polisacharydy
- Standaryzacja / forma
- Ekstrakt standaryzowany na 1% ligustylidu; typowe dawki w formulacjach: 100-300 mg/dobe
- Status oswiadczen zdrowotnych UE
- On-hold botanical (brak zatwierdzonych oswiadczen)
- Status regulacyjny
- Skladnik suplementow diety
02 Jak działa Dong Quai
Profil fitochemiczny
Korzen Angelica sinensis zawiera frakcje lotna (olejek eteryczny) oraz frakcje nielotna. We frakcji lotnej dominuja fitalidy, z ligustylidem jako glownym i najbardziej charakterystycznym zwiazkiem markerowym. Frakcja nielotna obejmuje kwasy fenolowe (przede wszystkim kwas ferulowy), kumaryny oraz polisacharydy. Profil ten jest przedmiotem analiz fitochemicznych i farmakologicznych w literaturze przedklinicznej.
Ligustylid jako zwiazek markerowy
Ligustylid jest zwiazkiem lipofilnym i chemicznie nietrwalym - wrazliwym na utlenianie, temperature i swiatlo. Z tego powodu zawartosc ligustylidu w surowcu i ekstraktach moze sie znacznie roznic w zaleznosci od pochodzenia surowca, metody ekstrakcji i warunkow przechowywania. Standaryzacja na okreslony procent ligustylidu (np. 1%) sluzy ujednoliceniu skladu ekstraktu i powtarzalnosci zawartosci markera miedzy partiami.
Standaryzacja - dlaczego ligustylid
W badaniach nad jakoscia surowcow zielarskich wykazywano znaczna zmiennosc zawartosci zwiazkow aktywnych w niestandaryzowanych preparatach Angelica sinensis. Standaryzacja na zawartosc ligustylidu jest jednym z podejsc kontroli jakosci - pozwala deklarowac powtarzalna zawartosc markera analitycznego. Nalezy podkreslic, ze standaryzacja jest parametrem jakosciowym (kontrola skladu), a nie deklaracja efektu fizjologicznego.
Kwas ferulowy
Kwas ferulowy to kwas fenolowy obecny we frakcji nielotnej korzenia. W badaniach in vitro opisywano jego aktywnosc jako zwiazku zdolnego do reakcji z wolnymi rodnikami. W kompleksowych formulach ziolowych kwas ferulowy wspolwystepuje z innymi zwiazkami polifenolowymi (np. polifenolami rozenca) oraz, w zaleznosci od diety, z witamina C. Opisywane wlasciwosci dotycza poziomu badan laboratoryjnych i nie stanowia autoryzowanego oswiadczenia zdrowotnego.
Czego jeszcze nie wiemy
Dane dotyczace Angelica sinensis pochodza w duzej mierze z badan przedklinicznych (in vitro, modele zwierzece) oraz z tradycji TCM, gdzie surowiec stosowano niemal wylacznie w mieszankach wieloskladnikowych, a nie w monoterapii. Liczba dobrze zaprojektowanych, randomizowanych badan klinicznych (RCT) nad samym Dong Quai u ludzi jest ograniczona, a ich wyniki bywaja niejednoznaczne. Dlatego w opisie zachowano ostroznosc - przedstawiono to, co opisuje literatura, bez przekladania danych przedklinicznych na obietnice efektu u czytelnika.
03 Właściwości i korzyści
Status oswiadczen zdrowotnych: brak zatwierdzonych oswiadczen zdrowotnych UE (status on-hold / nieautoryzowane). Ponizej opis o charakterze informacyjnym.
Angelica sinensis nalezy do botanikow, dla ktorych oswiadczenia zdrowotne pozostaja w wykazie "on-hold" Komisji Europejskiej (oczekuja na zakonczenie oceny naukowej). Oznacza to, ze dla tego skladnika nie istnieja oswiadczenia zdrowotne autoryzowane na podstawie rozporzadzenia (WE) nr 432/2012. W komunikacji o skladniku nie mozna zatem przypisywac mu konkretnego, potwierdzonego dzialania na funkcje organizmu.
Zgodnie z orzeczeniem Trybunalu Sprawiedliwosci UE (sprawa C-386/23, wyrok z 30.04.2025) dla skladnikow roslinnych o statusie on-hold nie stosuje sie tez oswiadczen oglolnych ani niespecyficznych odnoszacych sie do ogolnego dobrostanu, ani odwolan do tradycyjnego stosowania jako wskazania zdrowotnego. Z tego powodu w niniejszym opisie:
- tradycja stosowania w TCM przedstawiona jest wylacznie jako fakt historyczny i etnobotaniczny, nie jako wskazanie ani sugestia efektu;
- dane z badan przedklinicznych i klinicznych przedstawiono jako informacje naukowe, bez przekladania ich na deklarowane korzysci dla uzytkownika;
- nie formuluje sie oswiadczen dotyczacych nastroju, samopoczucia, snu, "rownowagi" czy "wsparcia" funkcji organizmu.
Tradycja stosowania - kontekst historyczny
W tradycyjnej medycynie chinskiej korzen Angelica sinensis (Danggui) byl jednym z czesto opisywanych surowcow roslinnych i stosowano go niemal wylacznie w recepturach wieloskladnikowych, zgodnie z zasada kombinowania surowcow, a nie monoterapii. Jest to opis praktyki historycznej; nie stanowi on wskazania zdrowotnego ani sugestii skutecznosci w rozumieniu wspolczesnej oceny naukowej.
Dane z badan klinicznych - kontekst
Randomizowane badania kliniczne nad sama Angelica sinensis sa nieliczne. W literaturze opisano m.in. badanie Hirata i wsp. (1997), w ktorym monopreparat Dong Quai nie wykazal przewagi nad placebo w odniesieniu do ocenianych w nim parametrow u kobiet w okresie okolomenopauzalnym. Wyniki te przytacza sie jako dane naukowe ilustrujace ograniczenia monoterapii tym surowcem; nie sa one podstawa do formulowania jakichkolwiek oswiadczen o dzialaniu skladnika.
04 Łączenie i bezpieczeństwo
Laczenie z innymi skladnikami w formulacjach
W kompleksowych formulach ziolowych Angelica sinensis laczy sie zwykle z innymi surowcami roslinnymi oraz bioenhancerami. Ponizsze informacje opisuja chemiczne i farmakokinetyczne podstawy takich zestawien, bez przypisywania kompozycji efektu zdrowotnego.
Piperyna (np. BioPerine) - alkaloid pieprzu czarnego, w piśmiennictwie opisywany jako inhibitor wybranych izoenzymow cytochromu P450 (m.in. CYP3A4) oraz glikoproteiny P. W formulach stosuje sie ja typowo w dawce 5-10 mg jako bioenhancer wspomagajacy biodostepnosc zwiazkow lipofilnych. Jednoczesnie wlasnie z powodu wplywu na enzymy metabolizujace leki piperyna jest istotnym punktem oceny interakcji lek-skladnik (patrz przeciwwskazania ponizej).
DHA z alg - kwas dokozaheksaenowy pochodzenia algowego, prekursor mediatorow lipidowych (m.in. resolwin, neuroprotektyny D1). W formulach laczonych z surowcami roslinnymi DHA wnosi odrebny komponent o profilu opisywanym w literaturze jako modulujacy procesy zapalne. Opis ten dotyczy biochemii zwiazku i nie stanowi oswiadczenia zdrowotnego.
Bezpieczenstwo i przeciwwskazania
Angelica sinensis nie jest surowcem obojetnym i wymaga ostroznosci w okreslonych sytuacjach:
- Leki przeciwzakrzepowe i przeciwplytkowe - opisywano potencjalne interakcje Dong Quai z warfaryna i innymi lekami wplywajacymi na krzepniecie (m.in. doniesienia o nasileniu efektu przeciwzakrzepowego). Osoby przyjmujace takie leki nie powinny stosowac surowca bez konsultacji lekarskiej.
- Ciaza i karmienie piersia - surowiec jest tradycyjnie uznawany za przeciwwskazany w ciazy; brak danych potwierdzajacych bezpieczenstwo stosowania w ciazy i podczas karmienia piersia. Nalezy go unikac w tych okresach.
- Zabiegi chirurgiczne - ze wzgledu na mozliwy wplyw na krzepniecie zaleca sie odstawienie surowca na odpowiedni czas przed planowanym zabiegiem operacyjnym, zgodnie z zaleceniem lekarza.
- Furokumaryny i fotowrazliwosc - rosliny z rodzaju Angelica zawieraja furokumaryny, ktore moga zwiekszac wrazliwosc skory na swiatlo (fotouczulenie).
- Interakcje metaboliczne - obecnosc piperyny (bioenhancera) w formulach moze wplywac na metabolizm rownoczesnie przyjmowanych lekow poprzez enzymy cytochromu P450; przy politerapii lekowej wymagana jest konsultacja farmaceuty lub lekarza.
- Choroby hormonozalezne - z uwagi na ograniczone i niejednoznaczne dane dotyczace aktywnosci estrogenowej surowca, osoby z chorobami wrazliwymi hormonalnie powinny stosowac go wylacznie po konsultacji lekarskiej.
Kiedy skonsultowac sie ze specjalista przed rozpoczeciem
Przed rozpoczeciem suplementacji surowcem zawierajacym Angelica sinensis konsultacja z lekarzem lub farmaceuta jest wskazana w szczegolnosci przy przyjmowaniu lekow przewleklych (zwlaszcza przeciwzakrzepowych), w ciazy i podczas karmienia, przed planowanymi zabiegami oraz przy chorobach przewleklych. W razie watpliwosci nalezy skonsultowac sie z ginekologiem lub farmaceuta przed rozpoczeciem suplementacji.
05 Dawkowanie
Jak i kiedy przyjmować
Dawka w standaryzowanych formulach ziolowych
Typowe dawki w formulach zawierajacych Angelica sinensis: 100-300 mg ekstraktu standaryzowanego na 1% ligustylidu na dobe. Wartosci te odzwierciedlaja zakresy spotykane w preparatach i literaturze, a nie dawke konkretnego produktu. Dong Quai stosowany jest jako komponent kompleksu zgodnie z tradycja kombinowania surowcow w TCM, a nie w monoterapii.
Uwaga: dla skladnika brak ustalonej referencyjnej wartosci spozycia (RWS) oraz brak ustalonego przez EFSA gornego tolerowanego poziomu spozycia. Dawkowanie powinno byc zgodne z zaleceniami producenta danego preparatu.
Z czym laczyc w codziennej praktyce
W praktyce surowiec stosowany jest w ramach formul wieloskladnikowych, czesto z dodatkiem bioenhancera (piperyny) wspomagajacego biodostepnosc zwiazkow lipofilnych. Suplementacje rozpatruje sie zwykle w perspektywie kilkutygodniowej do kilkumiesiecznej, w polaczeniu ze zdrowym trybem zycia i - w razie potrzeby - pod opieka specjalisty.
Kiedy skonsultowac sie z lekarzem
Silne bolesne miesiaczki lub nieregularny cykl moga miec przyczyny organiczne (m.in. zmiany w obrebie narzadu rodnego), ktore wymagaja diagnostyki lekarskiej. W takich przypadkach nalezy skonsultowac sie z ginekologiem.
