Witaminy z grupy B: na co działają i kiedy suplement ma sens

Witaminy z grupy B: słoik kompleksu witamin B Now Foods B-50 na drewnianym blacie obok szklanki wody, zdjęcie z pomocą AI

Witaminy z grupy B to osiem witamin rozpuszczalnych w wodzie (B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 i B12), którym unijny wykaz przypisuje 56 oświadczeń zdrowotnych, najczęściej o metabolizmie energetycznym, układzie nerwowym i zmniejszeniu uczucia zmęczenia i znużenia. Wszystkie są w zwykłym jedzeniu, a suplement ma uzasadnienie w trzech sytuacjach: przy diecie bez produktów zwierzęcych (B12), przed ciążą i w ciąży (foliany) oraz przy lekach obniżających poziom B12.

Osiem witamin z grupy B w jednej tabeli

Przy każdej witaminie są dwa zdania z unijnego wykazu oświadczeń zdrowotnych, przepisane dosłownie, główne źródła w jedzeniu, zalecane spożycie dla dorosłych kobiet według EFSA (Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności) i górny tolerowany poziom spożycia, czyli największa ilość, przy której codziennie nie oczekuje się szkodliwych skutków.

WitaminaNa co: oświadczenia z wykazu UEGdzie jest w jedzeniuIle dziennie dla kobiet (EFSA)Górny poziom
B1, tiamina„Tiamina przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego”; „Tiamina pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu serca”produkty zbożowe, zwłaszcza pełnoziarniste, rośliny strączkowe, mięso, wątroba, ryby, mleko0,1 mg na 1 MJ energii z diety, czyli ok. 0,8 mg przy 2 000 kcal; w ciąży i w czasie karmienia tyle samo na 1 MJnie ustalono, brak danych
B2, ryboflawina„Ryboflawina pomaga zachować zdrową skórę”; „Ryboflawina pomaga w utrzymaniu prawidłowego widzenia”mleko i przetwory mleczne, jaja, podroby, mięso; z roślin strączki, orzechy, zielone warzywa1,6 mg; w ciąży 1,9 mg; w czasie karmienia 2,0 mgnie ustalono, brak danych
B3, niacyna„Niacyna pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych”; „Niacyna przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia”mięso (wołowina, drób), ryby, nabiał, rośliny strączkowe i orzeszki ziemne, niektóre zboża, drożdże1,6 mg NE na 1 MJ, czyli ok. 13 mg NE przy 2 000 kcal; w ciąży i w czasie karmienia tyle samo na 1 MJkwas nikotynowy 10 mg, nikotynamid 900 mg; w ciąży i w czasie karmienia nie ustalono
B5, kwas pantotenowy„Kwas pantotenowy pomaga w utrzymaniu sprawności umysłowej na prawidłowym poziomie”; „Kwas pantotenowy przyczynia się do prawidłowej syntezy i metabolizmu hormonów steroidowych, witaminy D i niektórych neuroprzekaźników”szeroko w żywności roślinnej i zwierzęcej5 mg*; w ciąży 5 mg*; w czasie karmienia 7 mg*nie ustalono, brak danych
B6„Witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej”; „Witamina B6 pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek”ryby, mięso, podroby, ziemniaki, pieczywo i zboża, mleko i nabiał1,6 mg; w ciąży 1,8 mg; w czasie karmienia 1,7 mg12 mg, także w ciąży i w czasie karmienia
B7, biotyna„Biotyna pomaga zachować zdrowe włosy”; „Biotyna pomaga zachować zdrową skórę”w większości produktów w małych ilościach: mleko, wątroba, zboża, drożdże, soja, orzechy, żółtko jaja40 µg*; w ciąży 40 µg*; w czasie karmienia 45 µg*nie ustalono, brak danych
B9, foliany (kwas foliowy)„Foliany przyczyniają się do wzrostu tkanek matczynych w czasie ciąży”; „Foliany pomagają w prawidłowej produkcji krwi”wątroba, zielone warzywa, rośliny strączkowe330 µg DFE; w ciąży 600 µg DFE*; w czasie karmienia 500 µg DFE1 000 µg kwasu foliowego i 5-MTHF z suplementów i żywności wzbogacanej, także w ciąży; foliany z jedzenia się nie liczą
B12, kobalamina„Witamina B12 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego”; „Witamina B12 przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia”tylko produkty zwierzęce i żywność wzbogacana: mięso, wątroba, jaja, nabiał, ryby, owoce morza4 µg*; w ciąży 4,5 µg*; w czasie karmienia 5 µg*nie ustalono, szkodliwych skutków nie opisano

Gwiazdka oznacza odpowiednie spożycie: EFSA podaje je, gdy nie może wyznaczyć zalecanego spożycia, i jest to ilość, którą zdrowe osoby zjadają i którą uznaje się za wystarczającą. MJ to megadżul energii z diety; 2 000 kcal to 8,4 MJ. NE, ekwiwalent niacyny, liczy niacynę z jedzenia razem z niacyną, którą organizm wytwarza z aminokwasu tryptofanu (60 mg tryptofanu to 1 mg niacyny). DFE, ekwiwalent folianów z diety, liczy 1 µg kwasu foliowego jak 1,7 µg folianów z jedzenia, bo kwas foliowy lepiej się wchłania. 5-MTHF to aktywna forma folianu, w którą organizm przekształca kwas foliowy. Wartości: EFSA, przegląd wartości referencyjnych 2017 i przegląd górnych poziomów 2025, opinie EFSA o tiaminie, ryboflawinie i witaminie B6 (PMID 42006014, PMID 32625611, PMID 40007837); źródła w jedzeniu: te opinie EFSA i przeglądy do Nordyckich Zaleceń Żywieniowych 2023, NNR (PMID 38084159, PMID 38187799, PMID 38187785, PMID 38187802, PMID 38187791, PMID 38327992, PMID 38187793, PMID 38084149).

Na co działają według unijnego wykazu

Oświadczenie zdrowotne to zdanie o roli składnika, które Komisja Europejska zatwierdziła po ocenie naukowej EFSA i wpisała do rozporządzenia 432/2012. Producent może je umieścić na produkcie tylko wtedy, gdy produkt jest co najmniej źródłem danej witaminy, czyli dostarcza jej znaczącą ilość: 15 % RWS (rozporządzenie 1169/2011). RWS, referencyjna wartość spożycia, to liczba z etykiety, do której odnoszą się procenty, np. 1,4 mg dla witaminy B6 i 2,5 µg dla B12. Zdania dla poszczególnych witamin B często się pokrywają:

  • Energia: B1, B2, B3, B5, B6, B7 i B12, każda „przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego”.
  • Zmęczenie: B2, B3, B5, B6, B9 i B12 mają zdanie o zmniejszeniu uczucia zmęczenia i znużenia.
  • Układ nerwowy: B1, B2, B3, B6, B7 i B12, każda „pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego”.
  • Psychika: B1, B3, B6, B7, B9 i B12 mają zdanie o utrzymaniu prawidłowych funkcji psychologicznych, a kwas pantotenowy osobne o sprawności umysłowej.
  • Krew: witamina B6 i witamina B12 pomagają w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek, foliany w prawidłowej produkcji krwi, a ryboflawina w utrzymaniu prawidłowego stanu czerwonych krwinek.
  • Odporność: B6, B9 i B12, każda pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.
  • Skóra i włosy: zdanie o zdrowej skórze mają B2, B3 i B7, a zdanie o włosach tylko biotyna („Biotyna pomaga zachować zdrowe włosy”). Co wiadomo o biotynie przy wypadaniu włosów, opisuje wpis Wypadanie włosów u kobiet.
  • Hormony: „Witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej”, a kwas pantotenowy ma zdanie o syntezie hormonów steroidowych.
  • Ciąża: tylko foliany („Foliany przyczyniają się do wzrostu tkanek matczynych w czasie ciąży”).

Skąd tyle wspólnych zdań: witaminy B działają jako koenzymy, czyli pomocnicy enzymów w wielu reakcjach, m.in. przy wytwarzaniu energii w komórkach i budowie DNA (Kennedy 2016, PMID 26828517).

Co pokazały badania z suplementami witamin B

Young i wsp. zebrali 18 publikacji (16 badań, 2 015 uczestników), w których co najmniej 3 witaminy z grupy B podawano codziennie przez minimum 4 tygodnie zdrowym osobom albo osobom z grup ryzyka. W metaanalizie 12 badań suplementacja obniżyła odczuwany stres (958 osób; standaryzowana różnica średnich 0,23, czyli efekt mały). Nie zmieniła istotnie objawów depresyjnych (568 osób) i nie wpłynęła na lęk (562 osoby). Autorzy wskazują, że najwięcej mogą zyskać osoby z niskim poziomem tych witamin albo z obniżonym nastrojem (PMID 31527485).

Kiedy suplement ma sens

  • Dieta bez produktów zwierzęcych. Witamina B12 występuje tylko w żywności pochodzenia zwierzęcego i w żywności wzbogacanej; najlepsze źródła to mięso, wątroba, jaja, nabiał, ryby i owoce morza (NNR 2023, PMID 38084149). Weganka, która nie je żywności wzbogacanej, nie ma innego źródła B12 niż suplement. Odpowiednie spożycie według EFSA to 4 µg dziennie, w ciąży 4,5 µg, w czasie karmienia 5 µg (PMID 42109795). Więcej w haśle witamina B12.
  • Plany ciąży i ciąża. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) w stanowisku z 2024 r. zaleca kobietom z grupy niskiego ryzyka 400 µg kwasu foliowego dziennie, albo 400 µg kwasu foliowego i 400 µg 5-MTHF, przez co najmniej 12 tygodni przed poczęciem. W pierwszym trymestrze podaje 400–800 µg folianów, w drugim i trzecim trymestrze oraz w czasie karmienia 600–800 µg; suplementacja trwa przez całą ciążę (PTGiP 2024). O przygotowaniu do ciąży piszemy w tekście Przygotowanie do ciąży.
  • Leki obniżające poziom B12. W badaniu z placebo u 390 osób z cukrzycą typu 2 metformina przez 4,3 roku obniżyła stężenie B12 o 19 %, a niedobór B12 pojawiał się o 7,2 punktu procentowego częściej (PMID 20488910). W kalifornijskim badaniu porównano 25 956 osób z niedoborem B12 i 184 199 bez niedoboru. Co najmniej 2 lata leków hamujących wydzielanie kwasu żołądkowego wiązały się z większą szansą niedoboru: 1,65 raza przy inhibitorach pompy protonowej i 1,25 raza przy blokerach receptora H2 (PMID 24327038).

Ryzyka, interakcje i dla kogo nie

  • Witamina B6 w dużych dawkach. Długotrwały nadmiar B6 uszkadza nerwy obwodowe, czyli nerwy poza mózgiem i rdzeniem kręgowym; zgłaszane objawy to m.in. mrowienie i drętwienie dłoni i stóp. Na tej podstawie EFSA w 2023 r. obniżyła górny poziom z 25 mg, ustalonych w 2000 r. przez SCF (unijny Komitet Naukowy ds. Żywności, który oceniał bezpieczeństwo żywności przed powstaniem EFSA), do 12 mg dziennie dla dorosłych, także w ciąży i w czasie karmienia. Według EFSA przekroczyć go mogą głównie osoby, które regularnie biorą suplementy z dużą dawką B6 (PMID 37207271).
  • Kwas foliowy a niedobór B12. U osób z niedoborem B12 kwas foliowy może cofnąć zmiany w obrazie krwi, podczas gdy objawy neurologiczne postępują. To ryzyko jest podstawą górnego poziomu 1 000 µg dziennie dla kwasu foliowego i 5-MTHF z suplementów i żywności wzbogacanej, który EFSA utrzymała w 2023 r., także dla ciąży (PMID 37965303).
  • Niacyna jako kwas nikotynowy. Kwas nikotynowy w dawce 30–50 mg dziennie wywoływał u części osób zaczerwienienie skóry; nikotynamid, druga forma niacyny, tego nie robi. Górne poziomy to 10 mg kwasu nikotynowego i 900 mg nikotynamidu dziennie, a dla ciąży i karmienia SCF ich nie ustalił z braku danych (SCF 2002).
  • Biotyna przed badaniami krwi. U 6 zdrowych osób 10 mg biotyny dziennie przez 7 dni zafałszowało 9 z 23 testów laboratoryjnych opartych na biotynie; sprawdzano m.in. TSH, hormony tarczycy, parathormon i ferrytynę (PMID 28973622). Jeśli bierzesz biotynę w dużej dawce, powiedz o tym przy pobraniu krwi.
  • Ryboflawina i żółty mocz. Ryboflawina to żółty związek, a jej nadmiar ponad zapasy tkanek organizm wydala z moczem, stąd intensywnie żółty mocz po kompleksie B. Szkodliwych skutków dużych dawek ryboflawiny nie opisano (NNR 2023, PMID 38187799).
  • Dla kogo nie. Górny poziom dotyczy spożycia ze wszystkich źródeł razem (EFSA 2025), więc witamina B6 z kompleksu witamin B, z magnezu z B6 i z multiwitaminy się sumuje. Kwas foliowy w dużej dawce bez witaminy B12 nie jest dla kobiety na diecie wegańskiej, bo może ukryć niedobór B12 (EFSA 2023). Dla tiaminy, ryboflawiny, kwasu pantotenowego, biotyny i B12 górnych poziomów nie ustalono.

Co z tego wynika dla Ciebie

Jeśli rozważasz kompleks witamin B, bo czujesz zmęczenie albo stres:

  1. Sprawdź talerz. Pełne ziarno, nabiał, jaja, mięso lub ryby, strączki i zielone warzywa dostarczają wszystkich ośmiu witamin. Jeśli nie jesz produktów zwierzęcych, B12 bierz z suplementu albo z żywności wzbogacanej (NNR 2023).
  2. Czytaj etykietę w miligramach i mikrogramach, nie w procentach. Górny tolerowany poziom B6 to 12 mg dziennie ze wszystkich źródeł, a kwasu foliowego z suplementów 1 000 µg (EFSA 2023).
  3. Efekt oceniaj po 4 tygodniach, bo tyle trwały najkrótsze badania w metaanalizie o stresie (PMID 31527485).

Witaminy z grupy B w sklepie OVEA

Kompleksy witamin B i witaminę B12 z pełnym składem z etykiety znajdziesz w kategorii Witaminy z grupy B, np. Now Foods B-50, kompleks witamin B i OstroVit Witamina B12 metylokobalamina.

Jeśli planujesz ciążę albo jesteś w ciąży, kwas foliowy i foliany znajdziesz w dziale Ciąża i płodność, w kategorii Foliany i kwas foliowy.

Stosowanie konkretnego produktu w ciąży i w czasie karmienia określa jego etykieta.

Najczęstsze pytania

Na co są witaminy z grupy B?

Według unijnego wykazu 7 z 8 witamin B przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu energetycznego, 6 do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia, a 6 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Pojedyncze mają też zdania o skórze, włosach (biotyna), produkcji krwi, odporności, regulacji aktywności hormonalnej (B6) i wzroście tkanek matczynych w czasie ciąży (foliany).

Czy witaminy z grupy B można przedawkować?

Dla trzech ustalono górne poziomy: B6 12 mg dziennie, bo długotrwały nadmiar uszkadza nerwy (EFSA 2023), kwas foliowy z suplementów 1 000 µg (EFSA 2023) i kwas nikotynowy 10 mg, bo powoduje zaczerwienienie skóry (SCF 2002). Dla B1, B2, B5, B7 i B12 górnych poziomów nie ustalono.

Dlaczego po witaminach z grupy B mocz jest żółty?

To ryboflawina, czyli witamina B2: żółty związek, którego nadmiar ponad zapasy tkanek organizm wydala z moczem. Szkodliwych skutków dużych dawek ryboflawiny nie opisano (PMID 38187799).

Czy potrzebuję witaminy B12, jeśli nie jem mięsa?

B12 występuje tylko w żywności pochodzenia zwierzęcego i wzbogacanej (PMID 38084149). Jeśli jesz nabiał i jaja, część B12 pochodzi z nich; jeśli nie jesz żadnych produktów zwierzęcych ani wzbogacanych, jedynym źródłem jest suplement. Odpowiednie spożycie według EFSA to 4 µg dziennie, w ciąży 4,5 µg (PMID 42109795).

Czy biotyna zmienia wyniki badań krwi?

W dużej dawce tak: 10 mg biotyny dziennie przez 7 dni zafałszowało 9 z 23 testów opartych na biotynie u 6 zdrowych osób (PMID 28973622). Przed badaniem krwi powiedz w laboratorium, że ją bierzesz.

Źródła

  1. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, tekst skonsolidowany z 17.05.2021.
  2. Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII: referencyjne wartości spożycia i znacząca ilość.
  3. EFSA. Summary of Dietary Reference Values, wersja 4, wrzesień 2017.
  4. EFSA. Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the SCF and the EFSA NDA Panel, wersja 11, sierpień 2025.
  5. EFSA NDA Panel. Dietary reference values for thiamin. EFSA Journal. 2016;14(12):e04653. PMID 42006014.
  6. EFSA NDA Panel. Dietary Reference Values for riboflavin. EFSA Journal. 2017;15(8):e04919. PMID 32625611.
  7. EFSA NDA Panel. Dietary Reference Values for vitamin B6. EFSA Journal. 2016;14(6):e04485. PMID 40007837.
  8. EFSA NDA Panel. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for cobalamin (vitamin B12). EFSA Journal. 2015;13(7):4150. PMID 42109795.
  9. EFSA NDA Panel. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin B6. EFSA Journal. 2023;21(5):e08006. PMID 37207271.
  10. EFSA NDA Panel. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for folate. EFSA Journal. 2023;21(11):e08353. PMID 37965303.
  11. Scientific Committee on Food. Opinion on the Tolerable Upper Intake Levels of nicotinic acid and nicotinamide (niacin) (2002). W: EFSA. Tolerable Upper Intake Levels for Vitamins and Minerals. 2006.
  12. Strandler HS, Strand TA. Thiamin (vitamin B1): a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food Nutr Res. 2023;67. PMID 38084159.
  13. Lysne V, Strandler HS. Riboflavin: a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food Nutr Res. 2023;67. PMID 38187799.
  14. Freese R, Lysne V. Niacin: a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food Nutr Res. 2023;67. PMID 38187785.
  15. Freese R, Aarsland TE, Bjørkevoll M. Pantothenic acid: a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food Nutr Res. 2023;67. PMID 38187802.
  16. Bjørke-Monsen AL, Ueland PM. Vitamin B6: a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food Nutr Res. 2023;67. PMID 38187791.
  17. Solvik BS, Strand TA. Biotin: a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food Nutr Res. 2024;68. PMID 38327992.
  18. Bjørke-Monsen AL, Ueland PM. Folate: a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food Nutr Res. 2023;67. PMID 38187793.
  19. Bjørke-Monsen AL, Lysne V. Vitamin B12: a scoping review for Nordic Nutrition Recommendations 2023. Food Nutr Res. 2023;67. PMID 38084149.
  20. Kennedy DO. B vitamins and the brain: mechanisms, dose and efficacy. A review. Nutrients. 2016;8(2):68. PMID 26828517.
  21. Young LM, Pipingas A, White DJ, Gauci S, Scholey A. A systematic review and meta-analysis of B vitamin supplementation on depressive symptoms, anxiety, and stress: effects on healthy and at-risk individuals. Nutrients. 2019;11(9):2232. PMID 31527485.
  22. de Jager J i wsp. Long term treatment with metformin in patients with type 2 diabetes and risk of vitamin B-12 deficiency: randomised placebo controlled trial. BMJ. 2010;340:c2181. PMID 20488910.
  23. Lam JR, Schneider JL, Zhao W, Corley DA. Proton pump inhibitor and histamine 2 receptor antagonist use and vitamin B12 deficiency. JAMA. 2013;310(22):2435-42. PMID 24327038.
  24. Li D i wsp. Association of biotin ingestion with performance of hormone and nonhormone assays in healthy adults. JAMA. 2017;318(12):1150-1160. PMID 28973622.
  25. Seremak-Mrozikiewicz A i wsp. Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu. PTGiP, 2024.

Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.