Krzem to pierwiastek śladowy obecny w tkance łącznej, kościach i skórze. W suplementach OVEA pochodzi z ekstraktu bambusa bogatego w krzemionkę. Dla krzemu nie autoryzowano w UE żadnego oświadczenia zdrowotnego, dlatego opisujemy go neutralnie, na poziomie badań.
01 Szybkie fakty
- Nazwa chemiczna
- Krzem (Si); w suplemencie jako krzemionka (SiO₂)
- Klasa związku
- Pierwiastek śladowy (mineralny)
- Pochodzenie
- Ekstrakt z bambusa (Bambusa), naturalnie bogaty w krzemionkę
- Forma w suplementach
- Krzemionka z ekstraktu bambusa (ok. 70% krzemionki); także kwas ortokrzemowy, MMST
- Status EFSA
- Brak autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego (Rozp. 432/2012)
- RWS / norma UE
- Brak ustalonej referencyjnej wartości spożycia (RWS) dla krzemu
02 Jak działa Krzem (z bambusa)
Krzem jako pierwiastek śladowy
Krzem to po tlenie jeden z najczęściej występujących pierwiastków na Ziemi, a w organizmie człowieka zaliczany jest do pierwiastków śladowych. Najwięcej krzemu znajdziemy w tkankach, które zawierają dużo kolagenu i innych białek strukturalnych: w kościach, chrząstkach, ścięgnach, skórze, włosach i paznokciach. W diecie jego źródłem są głównie produkty roślinne i zbożowe oraz woda. W suplementach OVEA krzem pochodzi z ekstraktu z bambusa, rośliny naturalnie gromadzącej dużą ilość krzemionki.
Co mówią badania nad tkanką łączną i kośćmi
Krzem od lat jest przedmiotem badań nad metabolizmem tkanki łącznej. To obszar naukowy, a nie potwierdzone oświadczenie zdrowotne, dlatego poniżej opisujemy obserwacje badaczy, a nie obietnice efektu.
- W dużej analizie populacyjnej z kohorty Framingham Offspring (Jugdaohsingh i wsp., 2004) wyższe spożycie krzemu w diecie wiązało się ze statystycznie istotnie wyższą gęstością mineralną kości w obrębie biodra u mężczyzn i kobiet przed menopauzą. Była to obserwacja epidemiologiczna, która opisuje związek, a nie udowadnia działania przyczynowego.
- W 12-miesięcznym, randomizowanym badaniu z grupą kontrolną placebo (Spector i wsp., 2008) u kobiet z osteopenią stabilizowany choliną kwas ortokrzemowy (ch-OSA) dodany do wapnia i witaminy D3 wiązał się z wyższym poziomem markera tworzenia kolagenu (PINP) niż samo placebo. Autorzy ostrożnie opisali to jako potencjalny korzystny wpływ na kolagen kostny, wymagający dalszych badań.
- Przegląd literatury (Rodella i wsp., 2014) podsumował kilkadziesiąt prac i opisał obserwowany w badaniach pozytywny związek między spożyciem krzemu a procesami zachodzącymi w kości, jednocześnie wskazując na potrzebę dalszych, lepiej zaprojektowanych badań u ludzi.
Wchłanianie i biodostępność
Krzem przyswajany jest przede wszystkim w postaci kwasu ortokrzemowego, do którego w przewodzie pokarmowym przekształcają się różne formy krzemu. W badaniu z grupą kontrolną placebo (Jugdaohsingh i wsp., 2013) doustny monometylosilanetriol (MMST) u zdrowych kobiet przed menopauzą istotnie zwiększał stężenie krzemu w surowicy i jego wydalanie z moczem, co potwierdza, że krzem z suplementu jest wchłaniany. Krzemionka z bambusa jest jedną z popularnych form pokarmowych krzemu obecnych na rynku suplementów.
03 Właściwości i korzyści
Status oświadczeń zdrowotnych
Dla krzemu nie istnieje żadne autoryzowane w Unii Europejskiej oświadczenie zdrowotne. W opinii naukowej z 2011 roku panel EFSA ocenił wnioski dotyczące m.in. udziału krzemu w prawidłowym tworzeniu kolagenu i tkanki łącznej, utrzymaniu prawidłowych kości, stawów, skóry, włosów i paznokci oraz ochrony przed gromadzeniem glinu w mózgu. We wszystkich przypadkach panel stwierdził, że na podstawie przedstawionych danych nie ustalono związku przyczynowo-skutkowego między spożyciem krzemu a deklarowanymi efektami. W konsekwencji żadne z tych oświadczeń nie zostało wpisane na listę dozwolonych w Rozporządzeniu Komisji (UE) nr 432/2012.
Oznacza to, że krzemu z bambusa nie można opisywać jako składnika o udowodnionym działaniu na włosy, paznokcie, skórę, kości czy tkankę łączną. Treści powyżej mają charakter wyłącznie informacyjny i odnoszą się do badań naukowych, a nie do zatwierdzonych twierdzeń o działaniu. Krzem pozostaje jednak naturalnym pierwiastkiem śladowym, którego rola w tkance łącznej jest przedmiotem ciągłych badań.
04 Łączenie i bezpieczeństwo
Kontekst łączenia
Krzem z bambusa bywa zestawiany ze składnikami tradycyjnie kojarzonymi z kondycją włosów, skóry i paznokci. W ofercie OVEA znajduje się go w preparacie kompleks na włosy, skórę i paznokcie, gdzie towarzyszy innym składnikom o znaczeniu mineralnym i witaminowym. Należy pamiętać, że samo zestawienie składników nie tworzy nowego oświadczenia zdrowotnego i nie rozszerza zakresu dozwolonych komunikatów.
Wśród minerałów, dla których EFSA autoryzowała konkretne oświadczenia dotyczące tkanek strukturalnych, wymienić można cynk, wspierający utrzymanie prawidłowego stanu włosów, paznokci i skóry, oraz mangan, który przyczynia się do prawidłowego tworzenia tkanki łącznej. W przeciwieństwie do krzemu te składniki mają udokumentowane, dozwolone brzmienia oświadczeń.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Krzem w postaci krzemionki z ekstraktu bambusa oraz kwasu ortokrzemowego jest uznawany za dobrze tolerowany w dawkach stosowanych w suplementach diety. W badaniach klinicznych (m.in. Spector i wsp., 2008; Jugdaohsingh i wsp., 2013) nie odnotowano poważnych działań niepożądanych przy stosowanych dawkach.
- Nadwrażliwość: nie stosować przy nadwrażliwości na krzemionkę, ekstrakt z bambusa lub pozostałe składniki preparatu.
- Choroby nerek: krzem jest wydalany głównie przez nerki, dlatego osoby z przewlekłą niewydolnością nerek powinny zachować ostrożność i skonsultować suplementację z lekarzem.
- Dawkowanie: nie przekraczać dawki zalecanej przez producenta; więcej nie oznacza lepiej, a nadmiar krzemu jest wydalany z moczem.
- Dzieci i młodzież: suplement przeznaczony dla osób dorosłych, o ile etykieta nie wskazuje inaczej.
Interakcje
- Leki przyjmowane doustnie: formy krzemionki o właściwościach adsorpcyjnych mogą teoretycznie ograniczać wchłanianie niektórych leków, dlatego suplement najlepiej oddzielić w czasie od przyjmowania leków (np. odstęp około 2 godzin).
- Inne suplementy mineralne: przy łączeniu z preparatami wieloskładnikowymi warto kontrolować łączną podaż składników mineralnych.
- Ciąża i karmienie piersią: ze względu na ograniczone dane dotyczące suplementacji krzemem w tych okresach, przed zastosowaniem należy skonsultować się z lekarzem.
W przypadku przyjmowania leków, chorób przewlekłych, ciąży lub karmienia piersią przed rozpoczęciem suplementacji zalecana jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą.
05 Dawkowanie
Jak i kiedy przyjmować
Dawkowanie i normy
Dla krzemu nie ustalono w Unii Europejskiej referencyjnej wartości spożycia (RWS) ani górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL), ponieważ pierwiastek ten nie ma statusu składnika o autoryzowanym oświadczeniu zdrowotnym. Krzem nie jest też zaliczany do witamin ani składników mineralnych objętych obowiązkowym znakowaniem RWS.
- W badaniach klinicznych stosowano zróżnicowane dawki krzemu pierwiastkowego, najczęściej w zakresie kilku do kilkunastu mg dziennie (np. 3-12 mg Si w badaniu Spectora i wsp. oraz ok. 10 mg Si w badaniu Jugdaohsingh i wsp.).
- W praktyce suplement z ekstraktu bambusa standaryzuje się na zawartość krzemionki (często ok. 70%), a faktyczną dawkę krzemu pierwiastkowego podaje producent na etykiecie.
- Krzem najlepiej przyjmować zgodnie z zaleceniem producenta, zwykle z posiłkiem i popijając wodą; nie należy przekraczać zalecanej porcji.
Ze względu na brak ustalonych norm UE dobór dawki powinien opierać się na zaleceniu producenta, a w razie wątpliwości na konsultacji z farmaceutą.
06 Najczęstsze pytania
Czy krzem ma autoryzowane oświadczenie zdrowotne EFSA?
Dlaczego krzem kojarzy się z włosami, skórą i paznokciami?
Skąd pochodzi krzem w suplemencie OVEA?
Czy krzem jest dobrze przyswajalny?
Czy krzem można przedawkować?
Czy krzem można łączyć z innymi składnikami mineralnymi?
Kiedy najlepiej przyjmować krzem z bambusa?
07 Źródła naukowe
- Dietary silicon intake is positively associated with bone mineral density in men and premenopausal women of the Framingham Offspring cohort
- Choline-stabilized orthosilicic acid supplementation as an adjunct to calcium/vitamin D3 stimulates markers of bone formation in osteopenic females: a randomized, placebo-controlled trial
- The silicon supplement 'Monomethylsilanetriol' is safe and increases the body pool of silicon in healthy pre-menopausal women
- A review of the effects of dietary silicon intake on bone homeostasis and regeneration
