Różeniec górski (Rhodiola rosea) to wieloletnia bylina z rodziny gruboszowatych (Crassulaceae), rosnąca dziko w chłodnych, górskich i arktycznych regionach Europy, Azji oraz Ameryki Północnej. W suplementach diety wykorzystuje się surowiec pozyskiwany z jej kłącza i korzenia (rhizoma et radix), najczęściej w postaci suchego ekstraktu standaryzowanego na zawartość rozawin i salidrozydu.
01 Szybkie fakty
- Nazwa łacińska
- Rhodiola rosea L.
- Rodzina botaniczna
- Gruboszowate (Crassulaceae)
- Część surowcowa
- Kłącze i korzeń (rhizoma et radix)
- Markery standaryzacji
- Rozawiny (rozawina, rozaryna, rozyna) oraz salidrozyd
- Forma w suplementach
- Sproszkowany surowiec lub suchy ekstrakt standaryzowany
- Pochodzenie geograficzne
- Górskie i arktyczne regiony Europy, Azji i Ameryki Północnej
- Tradycja
- Zielarstwo regionów nordyckich i syberyjskich
02 Jak działa Różeniec górski
Co to za roślina
Różeniec górski (łac. Rhodiola rosea L.) należy do rodziny gruboszowatych (Crassulaceae). To niska bylina o mięsistych liściach i grubym, rozgałęzionym kłączu, przystosowana do surowych warunków wysokich gór i strefy arktycznej. Rośnie na skalistych zboczach, półkach skalnych i w tundrze, na terenach o krótkim, chłodnym lecie.
Część surowcowa i skład
W ziołolecznictwie i w przemyśle suplementów wykorzystuje się podziemne części rośliny: kłącze i korzeń (rhizoma et radix). Charakterystycznymi związkami tego surowca są glikozydy fenylopropanoidowe określane wspólnie jako rozawiny (rozawina, rozaryna, rozyna) oraz fenyloetanoidowy glikozyd salidrozyd wraz z jego aglikonem tyrozolem. W surowcu obecne są też flawonoidy, monoterpeny i kwasy fenolowe.
Standaryzacja
W produktach najczęściej stosuje się suchy ekstrakt standaryzowany na deklarowaną zawartość rozawin i salidrozydu, zwykle w ustalonym stosunku (np. 3 procent rozawin i 1 procent salidrozydu). Zobacz też: ekstrakt standaryzowany na deklarowaną zawartość rozawin i salidrozydu. Zobacz też: ekstrakt standaryzowany na deklarowaną zawartość rozawin i salidrozydu. Zawartość markerów oznacza się metodami chromatograficznymi, co służy zapewnieniu powtarzalnego składu ekstraktu pomiędzy partiami produkcyjnymi.
Tradycja stosowania
Różeniec górski jest historycznie związany z tradycyjnym zielarstwem ludów nordyckich i syberyjskich. W kulturze skandynawskiej i na Syberii surowiec z jego kłącza był od dawna elementem domowych praktyk zielarskich. Jest to fakt o charakterze historyczno-etnograficznym, opisujący dawne zwyczaje, a nie współczesne zastosowanie.
03 Właściwości i korzyści
Co warto wiedzieć
- Roślina: wieloletnia bylina Rhodiola rosea L. z rodziny gruboszowatych (Crassulaceae).
- Część surowcowa: kłącze i korzeń (rhizoma et radix), czyli podziemne, mięsiste organy rośliny.
- Markery składu: rozawiny (rozawina, rozaryna, rozyna) oraz salidrozyd; to na ich zawartość standaryzuje się ekstrakty.
- Forma w suplementach: sproszkowany surowiec lub suchy ekstrakt standaryzowany; różne produkty mają różny stopień standaryzacji i wielkość porcji.
- Pochodzenie: chłodne, górskie i arktyczne regiony Europy, Azji i Ameryki Północnej.
- Tradycja: surowiec historycznie obecny w zielarstwie regionów nordyckich i syberyjskich.
04 Łączenie i bezpieczeństwo
Łączenie w recepturach
W suplementach diety różeniec górski występuje zarówno jako składnik pojedynczy, jak i w zestawieniach z innymi surowcami roślinnymi oraz z witaminami i składnikami mineralnymi. Dobór towarzyszących składników zależy od konkretnej receptury producenta.
Standaryzacja ekstraktu na zawartość rozawin i salidrozydu służy zapewnieniu powtarzalnego, deklarowanego składu pomiędzy partiami, niezależnie od tego, czy surowiec występuje samodzielnie, czy w połączeniu z innymi.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Z powodu niewystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa surowca nie zaleca się jego stosowania przez kobiety w ciąży i karmiące piersią. Produkty z różeńcem górskim nie są przeznaczone dla osób poniżej 18. roku życia. Surowca nie powinny stosować osoby z nadwrażliwością na Rhodiola rosea lub na którykolwiek składnik produktu.
Skonsultuj się z lekarzem, jeśli
- chorujesz przewlekle, masz schorzenia wątroby lub nerek,
- masz rozpoznane zaburzenia nastroju, w tym chorobę afektywną dwubiegunową,
- przyjmujesz leki psychotropowe, przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe, leki na cukrzycę albo na nadciśnienie,
- przygotowujesz się do zabiegu lub jesteś w okresie okołooperacyjnym.
Składniki różeńca mogą wpływać na aktywność enzymów wątrobowych z grupy cytochromu P450, dlatego przy jednoczesnym przyjmowaniu leków warto omówić suplementację z lekarzem lub farmaceutą. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem. Przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.
05 Dawkowanie
Jak i kiedy przyjmować
Forma i stosowanie
Różeniec górski nie jest witaminą ani składnikiem mineralnym, dlatego nie ustalono dla niego referencyjnej wartości spożycia (RWS/NRV) ani górnego tolerowanego poziomu spożycia.
W praktyce suplementacyjnej stosuje się suche ekstrakty standaryzowane, zwykle na zawartość rozawin i salidrozydu w określonym stosunku. Wielkość porcji oraz stopień standaryzacji różnią się pomiędzy poszczególnymi produktami.
- Zawsze stosuj się do zalecanej dziennej porcji wskazanej na etykiecie konkretnego produktu.
- Nie przekraczaj zalecanej dziennej porcji.
- Stopień standaryzacji (na przykład procent rozawin i salidrozydu) podaje producent na opakowaniu.
- Surowiec przyjmuje się zwykle w pierwszej połowie dnia, zgodnie z zaleceniami producenta.
Suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety. Przechowywać w sposób niedostępny dla małych dzieci.
Ile surowca opisuje monografia EMA
Unijna monografia zielarska dla kłącza i korzenia różeńca (Rhodiola rosea L., rhizoma et radix; EMA/HMPC/24177/2023) podaje dla dorosłych dawkę pojedynczą 144–200 mg suchego ekstraktu, przyjmowaną 1–2 razy dziennie, czyli 144–400 mg na dobę. Chodzi o konkretny przetwór: suchy ekstrakt DER 1,5–5:1 na etanolu 67–70% V/V. Monografia wskazuje, że jeżeli objawy utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, należy skonsultować się z lekarzem, oraz że nie zaleca się stosowania poniżej 18. roku życia. Bezpieczeństwa w ciąży i podczas karmienia piersią nie ustalono. Podajemy te wartości jako informację o dokumencie regulacyjnym, a nie jako zalecenie. Porcja dzienna suplementu wynika z jego etykiety.
06 Najczęstsze pytania
Czym jest różeniec górski?
Jakie związki zawiera surowiec z różeńca?
Co oznacza standaryzacja ekstraktu?
Jak różeniec wygląda w suplementach?
Czy różeniec górski mogą stosować kobiety w ciąży?
07 Źródła naukowe
- Comparison of electrospray ionization and atmospheric pressure chemical ionization techniques in the analysis of the main constituents from Rhodiola rosea extracts by liquid chromatography/mass spectrometry
- Variability of Major Phenyletanes and Phenylpropanoids in 16-Year-Old Rhodiola rosea L. Clones in Norway
- Rhodiola rosea for physical and mental fatigue: a systematic review
