Rozeniec gorski (Rhodiola rosea) to bylina z rodziny gruboszowatych, rosnaca w chlodnych regionach gorskich i arktycznych pólkuli pólnocnej. W fitoterapii wykorzystuje sie surowiec pozyskiwany z klacza i korzenia, zawierajacy charakterystyczne glikozydy fenylopropanoidowe (rozawiny) oraz fenyloetanoid salidrozyd, traktowane jako markery standaryzacji ekstraktów. Skladnik klasyfikowany jest jako botanik o statusie "on-hold" w unijnym systemie oswiadczen zdrowotnych: nie posiada zatwierdzonych oswiadczen zdrowotnych UE, a ich ocena pozostaje zawieszona.
01 Szybkie fakty
- Nazwa lacinska
- Rhodiola rosea L.
- Rodzina botaniczna
- Gruboszowate (Crassulaceae)
- Czesc surowcowa
- Klacz i korzen (rhizoma et radix)
- Markery standaryzacji
- Rozawiny (rozawina, rozaryna, rozaryna) oraz salidrozyd
- Forma w suplementach
- Sproszkowany surowiec lub ekstrakt suchy standaryzowany
- RWS / NRV
- Nie ustalono (skladnik roslinny, nie jest witamina ani skladnikiem mineralnym)
- Status EFSA
- On-hold - ocena oswiadczen zawieszona, brak autoryzacji
- Pochodzenie geograficzne
- Regiony gorskie i arktyczne Europy, Azji i Ameryki Pólnocnej
02 Jak działa Różeniec górski
Profil skladnikow surowca
Surowiec z klacza i korzenia rozenca gorskiego zawiera zlozona mieszanine zwiazkow fenolowych. Dla celów analitycznych i standaryzacji ekstraktów stosuje sie dwie glówne grupy markerów: glikozydy fenylopropanoidowe okreslane wspólnie jako rozawiny oraz fenyloetanoidowy glikozyd salidrozyd wraz z jego aglikonem tyrozolem. Obecne sa równiez flawonoidy, monoterpeny oraz kwasy fenolowe.
Dane z modeli przedklinicznych
Mechanizmy biologiczne zwiazków rozenca opisywano dotychczas glównie w modelach komórkowych i zwierzecych. Sa to dane przedkliniczne, które nie stanowia dowodu dzialania u czlowieka ani podstawy do formulowania oswiadczen zdrowotnych.
- W modelach zwierzecych obserwowano oddzialywanie ekstraktów na os podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) - jeden z fizjologicznych ukladów regulacji wewnetrznej.
- W badaniach in vitro opisywano aktywnosc antyoksydacyjna markerów fenolowych, mierzona jako zdolnosc neutralizacji wolnych rodników w warunkach laboratoryjnych.
- W modelach komórkowych analizowano wplyw salidrozydu na szlaki sygnalowe zwiazane z odpowiedzia komórki na bodzce srodowiskowe.
Wszystkie powyzsze obserwacje odnosza sie do warunków eksperymentalnych. Nie pozwalaja one na sformulowanie wniosków o efektach u ludzi.
03 Właściwości i korzyści
Status oswiadczen zdrowotnych: brak zatwierdzonych oswiadczen zdrowotnych UE. Rozeniec gorski (Rhodiola rosea) nalezy do grupy skladników roslinnych ("botanicals"), dla których ocena oswiadczen zdrowotnych w ramach rozporzadzenia (WE) nr 1924/2006 zostala zawieszona (status "on-hold"). Oznacza to, ze dla tego skladnika nie istnieja oswiadczenia zdrowotne dopuszczone do stosowania na terenie Unii Europejskiej.
Zgodnie z aktualnym stanem prawnym, w tym wykladnia Trybunalu Sprawiedliwosci Unii Europejskiej (wyrok w sprawie C-386/23), dla skladników o statusie on-hold nie wolno formulowac oswiadczen sugerujacych korzysci zdrowotne - dotyczy to równiez oswiadczen o charakterze psychologicznym i behawioralnym oraz oswiadczen ogólnych odnoszacych sie do ogólnego dobrostanu.
Ponizsza tresc ma charakter wylacznie informacyjny i encyklopedyczny. Opisuje sklad chemiczny surowca oraz dane naukowe o charakterze przedklinicznym i nie zawiera oswiadczen zdrowotnych.
04 Łączenie i bezpieczeństwo
Kontekst laczenia
W formulacjach suplementów diety rozeniec gorski wystepuje zarówno jako skladnik pojedynczy, jak i w zestawieniach z innymi surowcami roslinnymi oraz witaminami i skladnikami mineralnymi. Standaryzacja ekstraktu na zawartosc rozawin i salidrozydu sluzy zapewnieniu powtarzalnosci skladu miedzy partiami. Dobór skladników towarzyszacych w produkcie zlozonym jest decyzja receptury i nie wynika z autoryzowanych oswiadczen zdrowotnych dotyczacych rozenca.
Bezpieczenstwo i przeciwwskazania
Suplement diety nie moze byc stosowany jako substytut zróznicowanej diety i zdrowego trybu zycia. Nie nalezy przekraczac zalecanej dziennej porcji. Surowiec nie jest przeznaczony do leczenia, lagodzenia ani zapobiegania jakimkolwiek chorobom.
- Ciaza i karmienie piersia: z powodu niewystarczajacych danych dotyczacych bezpieczenstwa nie zaleca sie stosowania surowca przez kobiety w ciazy i karmiace piersia.
- Dzieci i mlodziez: produkty z rozencem nie sa przeznaczone dla osób ponizej 18. roku zycia ze wzgledu na brak danych dotyczacych tej grupy.
- Nadwrazliwosc: przeciwwskazaniem jest nadwrazliwosc na rozeniec górski lub inne skladniki preparatu.
- Stany zdrowotne wymagajace nadzoru: osoby z chorobami przewleklymi, w tym chorobami psychicznymi (np. zaburzenia afektywne dwubiegunowe), chorobami watroby lub nerek, powinny przed uzyciem skonsultowac sie z lekarzem.
- Okres okolooperacyjny: ze wzgledu na ostroznosc zaleca sie odstawienie surowców roslinnych o niejasnym profilu interakcji przed planowanymi zabiegami chirurgicznymi.
Mozliwe interakcje:
- Leki metabolizowane przez watrobe: skladniki roslinne moga teoretycznie wplywac na aktywnosc enzymów cytochromu P450 i bialek transportujacych, co moze zmieniac stezenie niektórych leków - w razie stalej farmakoterapii wymagana jest konsultacja z lekarzem lub farmaceuta.
- Leki psychotropowe: jednoczesne stosowanie z lekami dzialajacymi na osrodkowy uklad nerwowy wymaga ostroznosci i konsultacji medycznej.
- Leki przeciwzakrzepowe i przeciwplytkowe: przy równoczesnym stosowaniu surowców roslinnych zaleca sie nadzór lekarski.
- Leki przeciwcukrzycowe i przeciwnadcisnieniowe: w przypadku rónoczesnej farmakoterapii zaleca sie konsultacje przed wlaczeniem suplementu.
W przypadku wystapienia jakichkolwiek niepokojacych objawów nalezy przerwac stosowanie i skonsultowac sie z lekarzem.
05 Dawkowanie
Jak i kiedy przyjmować
Informacje ogólne
Rozeniec górski nie jest witamina ani skladnikiem mineralnym, dlatego nie ustalono dla niego referencyjnej wartosci spozycia (RWS/NRV) ani górnego tolerowanego poziomu spozycia na poziomie UE.
W praktyce suplementacyjnej stosuje sie ekstrakty suche standaryzowane, zwykle na zawartosc rozawin i salidrozydu w okreslonym stosunku. Wielkosc porcji oraz stopien standaryzacji róznia sie pomiedzy poszczególnymi produktami.
- Zawsze nalezy stosowac sie do zalecanej dziennej porcji wskazanej na etykiecie konkretnego produktu.
- Nie nalezy przekraczac zalecanej dziennej porcji.
- Stopien standaryzacji (np. procent rozawin i salidrozydu) okresla producent na opakowaniu.
- Surowiec przyjmuje sie zwykle w pierwszej polowie dnia, zgodnie z zaleceniami producenta.
Suplement diety nie zastepuje zróznicowanej diety. Przechowywac w sposób niedostepny dla malych dzieci.
06 Najczęstsze pytania
Czym jest rozeniec górski?
Jakie zwiazki zawiera surowiec z rozenca?
Czy rozeniec górski ma zatwierdzone oswiadczenia zdrowotne w UE?
Co oznacza standaryzacja ekstraktu?
Czy rozeniec górski moga stosowac kobiety w ciazy?
Jaka jest historia stosowania rozenca?
Czym sa dane przedkliniczne wspominane przy tym skladniku?
07 Źródła naukowe
- Comparison of electrospray ionization and atmospheric pressure chemical ionization techniques in the analysis of the main constituents from Rhodiola rosea extracts by liquid chromatography/mass spectrometry
- Variability of Major Phenyletanes and Phenylpropanoids in 16-Year-Old Rhodiola rosea L. Clones in Norway
