Różeniec górski (Rhodiola rosea) to wieloletnia bylina z rodziny gruboszowatych (Crassulaceae), rosnąca dziko w chłodnych, górskich i arktycznych regionach Europy, Azji oraz Ameryki Północnej. W suplementach diety wykorzystuje się surowiec pozyskiwany z jej kłącza i korzenia (rhizoma et radix), najczęściej w postaci suchego ekstraktu standaryzowanego na zawartość rozawin i salidrozydu.
Mechanizm
Co to za roślina
Różeniec górski (łac. Rhodiola rosea L.) należy do rodziny gruboszowatych (Crassulaceae). To niska bylina o mięsistych liściach i grubym, rozgałęzionym kłączu, przystosowana do surowych warunków wysokich gór i strefy arktycznej. Rośnie na skalistych zboczach, półkach skalnych i w tundrze, na terenach o krótkim, chłodnym lecie.
Część surowcowa i skład
W ziołolecznictwie i w przemyśle suplementów wykorzystuje się podziemne części rośliny: kłącze i korzeń (rhizoma et radix). Charakterystycznymi związkami tego surowca są glikozydy fenylopropanoidowe określane wspólnie jako rozawiny (rozawina, rozaryna, rozyna) oraz fenyloetanoidowy glikozyd salidrozyd wraz z jego aglikonem tyrozolem. W surowcu obecne są też flawonoidy, monoterpeny i kwasy fenolowe.
Standaryzacja
W produktach najczęściej stosuje się suchy ekstrakt standaryzowany na deklarowaną zawartość rozawin i salidrozydu, zwykle w ustalonym stosunku (np. 3 procent rozawin i 1 procent salidrozydu). Zobacz też: ekstrakt standaryzowany na deklarowaną zawartość rozawin i salidrozydu. Zawartość markerów oznacza się metodami chromatograficznymi, co służy zapewnieniu powtarzalnego składu ekstraktu pomiędzy partiami produkcyjnymi.
Tradycja stosowania
Różeniec górski jest historycznie związany z tradycyjnym zielarstwem ludów nordyckich i syberyjskich. W kulturze skandynawskiej i na Syberii surowiec z jego kłącza był od dawna elementem domowych praktyk zielarskich. Jest to fakt o charakterze historyczno-etnograficznym, opisujący dawne zwyczaje, a nie współczesne zastosowanie.
Badania
Co warto wiedzieć
- Roślina: wieloletnia bylina Rhodiola rosea L. z rodziny gruboszowatych (Crassulaceae).
- Część surowcowa: kłącze i korzeń (rhizoma et radix), czyli podziemne, mięsiste organy rośliny.
- Markery składu: rozawiny (rozawina, rozaryna, rozyna) oraz salidrozyd; to na ich zawartość standaryzuje się ekstrakty.
- Forma w suplementach: sproszkowany surowiec lub suchy ekstrakt standaryzowany; różne produkty mają różny stopień standaryzacji i wielkość porcji.
- Pochodzenie: chłodne, górskie i arktyczne regiony Europy, Azji i Ameryki Północnej.
- Tradycja: surowiec historycznie obecny w zielarstwie regionów nordyckich i syberyjskich.
To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.
Stosowanie
Forma i stosowanie
Różeniec górski nie jest witaminą ani składnikiem mineralnym, dlatego nie ustalono dla niego referencyjnej wartości spożycia (RWS/NRV) ani górnego tolerowanego poziomu spożycia.
W praktyce suplementacyjnej stosuje się suche ekstrakty standaryzowane, zwykle na zawartość rozawin i salidrozydu w określonym stosunku. Wielkość porcji oraz stopień standaryzacji różnią się pomiędzy poszczególnymi produktami.
- Zawsze stosuj się do zalecanej dziennej porcji wskazanej na etykiecie konkretnego produktu.
- Nie przekraczaj zalecanej dziennej porcji.
- Stopień standaryzacji (na przykład procent rozawin i salidrozydu) podaje producent na opakowaniu.
- Surowiec przyjmuje się zwykle w pierwszej połowie dnia, zgodnie z zaleceniami producenta.
Suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety. Przechowywać w sposób niedostępny dla małych dzieci.
Ile surowca opisuje monografia EMA
Unijna monografia zielarska dla kłącza i korzenia różeńca (Rhodiola rosea L., rhizoma et radix; EMA/HMPC/24177/2023) podaje dla dorosłych dawkę pojedynczą 144–200 mg suchego ekstraktu, przyjmowaną 1–2 razy dziennie, czyli 144–400 mg na dobę. Chodzi o konkretny przetwór: suchy ekstrakt DER 1,5–5:1 na etanolu 67–70% V/V. Według monografii objawy trwające dłużej niż dwa tygodnie wykraczają poza samodzielne stosowanie, a poniżej 18. roku życia stosowania się nie zaleca. Bezpieczeństwa w ciąży i podczas karmienia piersią nie ustalono. Podajemy te wartości jako informację o dokumencie regulacyjnym, a nie jako zalecenie. Porcja dzienna suplementu wynika z jego etykiety.
Bezpieczeństwo
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Z powodu niewystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa surowca nie zaleca się jego stosowania przez kobiety w ciąży i karmiące piersią. Produkty z różeńcem górskim nie są przeznaczone dla osób poniżej 18. roku życia. Surowca nie powinny stosować osoby z nadwrażliwością na Rhodiola rosea lub na którykolwiek składnik produktu.
Zachowaj ostrożność, jeśli
- chorujesz przewlekle, masz schorzenia wątroby lub nerek,
- masz rozpoznane zaburzenia nastroju, w tym chorobę afektywną dwubiegunową,
- przyjmujesz leki psychotropowe, przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe, leki na cukrzycę albo na nadciśnienie,
- przygotowujesz się do zabiegu lub jesteś w okresie okołooperacyjnym.
Składniki różeńca mogą wpływać na aktywność enzymów wątrobowych z grupy cytochromu P450. Te enzymy rozkładają większość stosowanych leków. Monografia EMA dla różeńca (EMA/HMPC/24177/2023, §4.5) nie opisuje klinicznie istotnych interakcji z lekami. Przy niepokojących objawach stosowanie się przerywa. Przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.
Łączenie z innymi składnikami
Łączenie w recepturach
W suplementach diety różeniec górski występuje zarówno jako składnik pojedynczy, jak i w zestawieniach z innymi surowcami roślinnymi oraz z witaminami i składnikami mineralnymi. Dobór towarzyszących składników zależy od konkretnej receptury producenta.
Standaryzacja ekstraktu na zawartość rozawin i salidrozydu służy zapewnieniu powtarzalnego, deklarowanego składu pomiędzy partiami, niezależnie od tego, czy surowiec występuje samodzielnie, czy w połączeniu z innymi.
Pytania
Czym jest różeniec górski?
To wieloletnia bylina z rodziny gruboszowatych (Crassulaceae), o nazwie łacińskiej Rhodiola rosea L., rosnąca w chłodnych regionach górskich i arktycznych półkuli północnej. W suplementach diety wykorzystuje się surowiec z jej kłącza i korzenia.
Jakie związki zawiera surowiec z różeńca?
Charakterystycznymi składnikami są glikozydy fenylopropanoidowe określane jako rozawiny (rozawina, rozaryna, rozyna) oraz fenyloetanoidowy glikozyd salidrozyd. Służą one jako markery standaryzacji ekstraktów.
Co oznacza standaryzacja ekstraktu?
Standaryzacja to określenie stałej, deklarowanej zawartości wybranych związków markerowych (rozawin i salidrozydu) w ekstrakcie. Dzięki temu skład poszczególnych partii produktu jest powtarzalny.
Jak różeniec wygląda w suplementach?
Najczęściej jest to sproszkowany surowiec albo suchy ekstrakt standaryzowany na zawartość rozawin i salidrozydu. Wielkość porcji i stopień standaryzacji podaje producent na opakowaniu.
Czy różeniec górski mogą stosować kobiety w ciąży?
Nie zaleca się stosowania surowca przez kobiety w ciąży i karmiące piersią z powodu niewystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa w tych grupach. Produkty nie są też przeznaczone dla osób poniżej 18. roku życia.
Źródła
- Comparison of electrospray ionization and atmospheric pressure chemical ionization techniques in the analysis of the main constituents from Rhodiola rosea extracts by liquid chromatography/mass spectrometry Tolonen A et al., J Mass Spectrom, 2003
- Variability of Major Phenyletanes and Phenylpropanoids in 16-Year-Old Rhodiola rosea L. Clones in Norway Elameen A et al., Molecules, 2020
- Rhodiola rosea for physical and mental fatigue: a systematic review Ishaque S, Shamseer L, Bukutu C, et al., BMC complementary and alternative medicine, 2012
- https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/rhodiolae-roseae-rhizoma-et-radix
- https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/159278
