Izoflawony sojowe (daidzeina, genisteina) są w soi, S-ekwol nie. S-ekwol powstaje z daidzeiny dopiero w jelicie i tylko u osób, których bakterie jelitowe potrafią przeprowadzić tę przemianę: w badaniu z Seattle taki fenotyp miało 36% białych Amerykanek i 51% Amerykanek pochodzenia koreańskiego (Song 2006, PMID 16614428). Ilość zjadanej soi nie decydowała o tym, kto wytwarza ekwol, a suplement z gotowym S-ekwolem ten etap po prostu omija.
Suplement diety jest żywnością, a nie lekiem, i nie zastępuje zróżnicowanej diety ani leczenia. Dla izoflawonów sojowych i dla S-ekwolu nie ma dziś w rejestrze UE żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego, dlatego w tym tekście opisujemy, co zmierzyli badacze, w jakiej grupie i przy jakiej dawce, a nie obiecujemy efektów.
Czym różni się izoflawon sojowy od S-ekwolu
W nasionach soi izoflawony występują głównie jako glikozydy (daidzyna, genistyna), które w przewodzie pokarmowym uwalniają aglikony: daidzeinę i genisteinę. To one trafiają do typowego suplementu z izoflawonami sojowymi. Ekwol jest o krok dalej. Powstaje wyłącznie z daidzeiny, w wyniku pracy bakterii jelitowych, i po raz pierwszy zidentyfikowano go w moczu człowieka jako metabolit izoflawonów sojowych (Setchell 2010, PMID 20519412).
Ekwol ma centrum chiralne, więc istnieje w dwóch odmianach przestrzennych. Bakterie jelitowe wytwarzają wyłącznie jedną z nich, S-(-)-ekwol, i to właśnie ta odmiana wykazuje wybiórcze powinowactwo do receptora estrogenowego beta (Setchell 2010). Chemicznie to 4′,7-izoflawandiol; szczegóły budowy i pochodzenia opisujemy w haśle S-ekwol w Leksykonie. Suplement z gotowym S-ekwolem zawiera więc nie surowiec (daidzeinę), tylko produkt końcowy przemiany, uzyskiwany przez fermentację soi poza organizmem.
Kto wytwarza ekwol: liczby z badań
Zdolność do wytwarzania ekwolu nazywa się fenotypem producenta i ma ją tylko część dorosłych (Setchell 2010). Najczystsze porównanie między populacjami pochodzi z pracy Song i wsp. (2006, PMID 16614428). Badaczki oznaczyły fenotyp tą samą metodą u 91 Amerykanek koreańskiego pochodzenia oraz u 222 białych Amerykanek (kobiet i dziewcząt): po trzech dniach jedzenia produktów sojowych mierzono ekwol w pierwszym porannym moczu, a za producentkę uznawano osobę z wynikiem powyżej 44 µg/l.
- 51% producentek wśród Amerykanek koreańskiego pochodzenia wobec 36% wśród białych Amerykanek (p = 0,015).
- Amerykanki koreańskie jadły około 3 razy więcej produktów sojowych, ale w tym badaniu ilość zjadanej soi nie wiązała się z tym, czy ktoś jest producentką.
- W japońskim badaniu z suplementem S-ekwolu (Ishiwata 2009, PMID 19131846) producentek było 34,3% spośród 134 kobiet w wieku 40–59 lat.
Różnica leży więc w składzie mikrobioty, a nie w talerzu. Przegląd z 2025 r. (Sekikawa i wsp., PMID 41470907) wskazuje fenotyp producenta jako jedno z głównych wyjaśnień, dlaczego wyniki badań nad izoflawonami sojowymi tak bardzo różnią się między sobą: u części uczestniczek daidzeina nigdy nie zamienia się w najbardziej aktywny metabolit.
Jak sprawdzano fenotyp producentki
W badaniach naukowych stosuje się prostą procedurę: kilka dni produktów sojowych w diecie, potem pomiar ekwolu w moczu (Song 2006). W badaniu Song i wsp. próg wynosił 44 µg/l w pierwszym porannym moczu po trzydniowej ekspozycji na soję. Poza badaniami naukowymi ten pomiar nie należy do rutynowej diagnostyki, dlatego w praktyce wybór sprowadza się do dwóch dróg: izoflawony sojowe, z których ekwol powstanie tylko u producentki, albo gotowy S-ekwol, który nie zależy od bakterii jelitowych.
Co zmierzono w badaniach z gotowym S-ekwolem
Trzy randomizowane badania z placebo prowadzono w Japonii u kobiet, które nie wytwarzają ekwolu. Każde z nich dotyczy tej populacji, tej dawki i tego czasu obserwacji; wyników nie przenosimy na inne grupy.
- Aso i wsp. 2012 (PMID 21992596): 160 kobiet po menopauzie z co najmniej jednym uderzeniem gorąca dziennie; 10 mg S-(-)-ekwolu na dobę albo placebo przez 12 tygodni. Częstość uderzeń gorąca spadła o 58,7% w grupie S-ekwolu i o 34,5% w grupie placebo (p = 0,009). Nie odnotowano poważnych działań niepożądanych ani zmian w parametrach klinicznych.
- Ishiwata i wsp. 2009 (PMID 19131846): 134 kobiety w wieku 40–59 lat; placebo, 10 mg ekwolu na dobę albo 10 mg trzy razy dziennie przez 12 tygodni, przy spożyciu izoflawonów z diety ograniczonym do 20 mg dziennie. W grupie 30 mg u nieprodukujących kobiet w okresie około- i pomenopauzalnym wskaźniki nastroju (napięcie, przygnębienie, zmęczenie) obniżyły się względem placebo, a wskaźnik wigoru wzrósł. Zgłoszono jedną wysypkę uogólnioną w grupie 30 mg.
- Tousen i wsp. 2011 (PMID 21252728): 93 kobiety po menopauzie, rok obserwacji; placebo albo 2, 6 lub 10 mg ekwolu na dobę. Marker resorpcji kości (deoksypirydynolina w moczu) obniżył się o 23,94% przy 10 mg wobec 2,87% w grupie placebo (p = 0,020); stężenia hormonów płciowych i tarczycowych nie różniły się między grupami.
Łączna liczba uczestniczek w tych trzech badaniach to 387 kobiet, wszystkie z Japonii. To dane wystarczające, żeby opisać dawkę i czas, z jakimi pracowali badacze, i za małe, żeby uogólniać je na Europejki. Szerszy obraz izoflawonów w menopauzie, łącznie z metaanalizą Cochrane, znajdziesz w przeglądzie uderzenia gorąca a fitoestrogeny: co pokazały RCT.
Co z tego wynika dla Ciebie
- Czytaj etykietę dosłownie. „Izoflawony sojowe 40 mg” i „S-ekwol 10 mg” to dwie różne substancje. Pierwsza zamieni się w ekwol tylko u producentki, druga jest ekwolem od razu.
- Dawka z badań: we wszystkich trzech badaniach z gotowym S-ekwolem podstawową dawką było 10 mg na dobę; efekty oceniano po 12 tygodniach (dwa badania) i po 12 miesiącach (jedno).
- Soja w diecie nie zrobi z Ciebie producentki. W badaniu Song i wsp. trzykrotnie wyższe spożycie soi nie wiązało się z fenotypem producenta.
- Kiedy nie: izoflawony i S-ekwol nie są przeznaczone dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Cytowane badania prowadzono u zdrowych kobiet po menopauzie, więc ich wyniki nie opisują sytuacji, których nie badano, takich jak nowotwór hormonozależny w wywiadzie czy hormonalna terapia menopauzy.
Jeśli dopiero rozpoznajesz, na jakim etapie jesteś, pomocne będą teksty o pierwszych objawach perimenopauzy i o objawach menopauzy, a składniki badane w tym okresie zebraliśmy w kategorii Menopauza w Leksykonie.
Najczęściej zadawane pytania
Czy S-ekwol jest w soi?
Nie. W soi są izoflawony, głównie daidzeina i genisteina. S-ekwol to metabolit daidzeiny, który powstaje w jelicie dzięki bakteriom, a w suplementach uzyskuje się go przez fermentację poza organizmem (Setchell 2010, PMID 20519412).
Ile kobiet wytwarza ekwol?
W badaniu Song i wsp. (2006, PMID 16614428) fenotyp producentki miało 36% białych Amerykanek i 51% Amerykanek koreańskiego pochodzenia. W japońskim badaniu Ishiwaty i wsp. (2009) producentek było 34,3% spośród 134 kobiet w wieku 40–59 lat.
Czy jedzenie większej ilości soi sprawi, że zacznę wytwarzać ekwol?
W badaniu Song i wsp. Amerykanki koreańskie jadły około 3 razy więcej soi niż białe Amerykanki, a mimo to spożycie soi nie wiązało się z tym, kto jest producentką. O fenotypie decyduje skład bakterii jelitowych, nie ilość soi na talerzu.
Jaką dawkę S-ekwolu stosowano w badaniach?
10 mg na dobę przez 12 tygodni (Aso 2012), 10 mg raz albo trzy razy dziennie przez 12 tygodni (Ishiwata 2009) oraz 2, 6 lub 10 mg na dobę przez rok (Tousen 2011). To dawki z badań, a nie zalecenie; dawkowanie suplementu wynika z jego etykiety.
Czy S-ekwol albo izoflawony sojowe mają oświadczenie zdrowotne w UE?
Nie. W unijnym rejestrze oświadczeń zdrowotnych nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia ani dla izoflawonów sojowych, ani dla S-ekwolu. Producent może opisać skład i pochodzenie surowca, ale nie może obiecywać efektu zdrowotnego.
Źródła
- Song KB, Atkinson C, Frankenfeld CL i wsp. Prevalence of daidzein-metabolizing phenotypes differs between Caucasian and Korean American women and girls. J Nutr 2006. PMID 16614428
- Setchell KD, Clerici C. Equol: history, chemistry, and formation. J Nutr 2010. PMID 20519412
- Aso T, Uchiyama S, Matsumura Y i wsp. A natural S-equol supplement alleviates hot flushes and other menopausal symptoms in equol nonproducing postmenopausal Japanese women. J Womens Health 2012. PMID 21992596
- Ishiwata N, Melby MK, Mizuno S, Watanabe S. New equol supplement for relieving menopausal symptoms: randomized, placebo-controlled trial of Japanese women. Menopause 2009. PMID 19131846
- Tousen Y, Ezaki J, Fujii Y i wsp. Natural S-equol decreases bone resorption in postmenopausal, non-equol-producing Japanese women: a pilot randomized, placebo-controlled trial. Menopause 2011. PMID 21252728
- Sekikawa A, Weaver A, Mroz K i wsp. S-Equol as a Gut-Derived Phytoestrogen Targeting Estrogen Receptor β: A Promising Bioactive Nutrient for Bone Health in Aging Women and Men: A Narrative Review. Nutrients 2025. PMID 41470907
