PABA, czyli kwas para-aminobenzoesowy (4-aminobenzoesowy), to aromatyczny związek organiczny, który dawniej bywał zaliczany do witamin z grupy B i opisywany jako „witamina Bx”. Dziś wiemy, że u człowieka nie jest składnikiem niezbędnym – nasz organizm nie przekształca go w folian, tak jak robią to bakterie, rośliny i grzyby. PABA naturalnie występuje w codziennej diecie i jest powszechnie stosowanym, dobrze opisanym składnikiem suplementów.
Mechanizm
PABA to kwas para-aminobenzoesowy, znany również pod nazwą kwas 4-aminobenzoesowy. Pod względem budowy chemicznej jest to prosty związek aromatyczny: pierścień benzenowy z grupą aminową (–NH₂) i grupą karboksylową (–COOH) ustawionymi względem siebie w pozycji para. Jego wzór sumaryczny to C₇H₇NO₂.
Historycznie PABA bywał zaliczany do witamin z grupy B i opisywany jako „witamina Bx” lub „B10”. Współczesna wiedza porządkuje tę kwestię: u bakterii, roślin i grzybów PABA pełni jasno określoną funkcję – jest cegiełką wykorzystywaną w wewnętrznej produkcji folianu. Organizm człowieka nie posiada tego szlaku, dlatego dla ludzi PABA nie jest substancją niezbędną i nie jest klasyfikowana jako witamina.
Z tego powodu dla PABA nie ustalono referencyjnej wartości spożycia. Jako związek o długiej historii w nauce o żywieniu pozostaje przedmiotem badań naukowych i jest dobrze scharakteryzowany chemicznie.
Badania
Charakterystyka – co warto wiedzieć o PABA
PABA to aromatyczny związek organiczny należący do grupy kwasów aminobenzoesowych. W suplementach i opracowaniach pojawia się przede wszystkim w dwóch postaciach:
- kwas para-aminobenzoesowy (PABA) – forma wolnego kwasu,
- aminobenzoesan potasu – sól potasowa kwasu, dobrze rozpuszczalna w wodzie.
W diecie PABA występuje naturalnie w produktach pełnoziarnistych, jajach, mleku i mięsie. Jest też wytwarzany przez bakterie zasiedlające jelito człowieka. Dzięki temu kontakt z tym związkiem mamy na co dzień, niezależnie od suplementacji.
Warto pamiętać o jego naturze chemicznej: choć dawniej nazywano go witaminą, u człowieka PABA nie jest składnikiem niezbędnym i nie ustalono dla niego referencyjnej wartości spożycia. W praktyce w preparatach pojawia się zwykle w niewielkich ilościach jako jeden ze składników kompozycji. Takie kompozycje bywają adresowane do kobiet dbających o włosy, skórę i paznokcie; przyczyny wypadania włosów u kobiet i składniki z autoryzowanymi oświadczeniami zdrowotnymi w tym obszarze omawiamy w osobnym artykule. Zobacz też: przyczyny wypadania włosów u kobiet. przyczyny wypadania włosów u kobiet.
To streszczenie publikacji naukowych o składniku, nie informacja o działaniu produktów ze sklepu; przy produktach używamy tylko oświadczeń z unijnego wykazu.
Stosowanie
Postać i stosowanie
W suplementach PABA występuje najczęściej jako wolny kwas para-aminobenzoesowy lub jako aminobenzoesan potasu – dobrze rozpuszczalna sól potasowa. W zbilansowanych kompozycjach pojawia się zwykle w niewielkich ilościach, jako jeden ze składników preparatu.
Ponieważ dla PABA nie ustalono referencyjnej wartości spożycia, stosuj go zgodnie z zaleceniami producenta podanymi na opakowaniu i nie przekraczaj sugerowanej porcji dziennej. Bardzo wysokie ilości z badań klinicznych nie odpowiadają porcjom suplementów.
Przeciwwskazania i interakcje z lekami opisujemy niżej.
Bezpieczeństwo
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
PABA występujący naturalnie w żywności i w typowych, niewielkich ilościach w suplementach jest składnikiem dobrze poznanym. Inaczej wygląda sytuacja przy bardzo dużych, długotrwale przyjmowanych dawkach – wiązano je z poważnymi zaburzeniami ze strony wątroby, nerek i krwi.
Zachowaj szczególną ostrożność, jeśli:
- masz chorobę wątroby – opisywano przypadki polekowego zapalenia wątroby związane z aminobenzoesanem potasu,
- masz chorobę nerek – istnieje ryzyko kumulacji związku,
- masz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego – możliwe są nudności, wymioty, ból brzucha i biegunka,
- masz skłonność do reakcji alergicznych lub nadwrażliwości na światło (fotouczulenie).
Przeciwwskazania: PABA nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących piersią (brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa) ani dla dzieci.
Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia.
Łączenie z innymi składnikami
Interakcje – z czym nie łączyć PABA
Przed włączeniem PABA do suplementacji zwróć uwagę na możliwe interakcje z lekami:
- Antybiotyki sulfonamidowe i dapson – PABA nie należy łączyć z tymi lekami. Działają one poprzez blokowanie wykorzystania PABA przez bakterie, a dodatkowa podaż PABA może osłabiać ich działanie.
- Kortykosteroidy (np. kortyzon) – możliwy wpływ na tempo przemiany leku.
- Leki przeciwzakrzepowe – możliwe oddziaływanie zwiększające ryzyko krwawień.
Pytania
Czy PABA to witamina?
Historycznie PABA bywał zaliczany do witamin z grupy B i nazywany witaminą Bx. Współcześnie wiadomo, że u człowieka nie jest składnikiem niezbędnym, dlatego nie traktuje się go jako witaminy. Dla bakterii, roślin i grzybów jest on natomiast cegiełką wykorzystywaną w wewnętrznej produkcji folianu.
Czym właściwie jest PABA?
PABA to kwas para-aminobenzoesowy (4-aminobenzoesowy) o wzorze C7H7NO2 – aromatyczny związek organiczny zbudowany z pierścienia benzenowego z grupą aminową i karboksylową w pozycji para.
Gdzie naturalnie występuje PABA?
PABA znajdziemy w produktach pełnoziarnistych, jajach, mleku i mięsie. Jest też wytwarzany przez bakterie zasiedlające jelito człowieka.
W jakiej postaci PABA występuje w suplementach?
Najczęściej jako wolny kwas para-aminobenzoesowy lub jako aminobenzoesan potasu – dobrze rozpuszczalna w wodzie sól potasowa. Zwykle pojawia się w niewielkich ilościach jako jeden ze składników preparatu.
Czy PABA jest bezpieczny?
W ilościach naturalnie obecnych w diecie i w typowych, niewielkich porcjach suplementacyjnych PABA jest dobrze poznany. Bardzo duże, długotrwale przyjmowane dawki wiązano natomiast z poważnymi zaburzeniami ze strony wątroby, nerek i krwi. PABA nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących oraz dla dzieci.
Czego nie łączyć z PABA?
PABA nie należy łączyć z antybiotykami sulfonamidowymi i dapsonem – może osłabiać ich działanie. Ostrożność jest też wskazana przy kortykosteroidach i lekach przeciwzakrzepowych.
Źródła
- Potassium paraaminobenzoate (POTABA) in the treatment of Peyronie's disease: a prospective, placebo-controlled, randomized study Weidner W, Hauck EW, Schnitker J; Peyronie's Disease Study Group of Andrological Group of German Urologists, Eur Urol, 2005
- Potassium para-aminobenzoate for the treatment of Peyronie's disease: is it effective? Carson CC, Tech Urol, 1997
- Acute hepatitis associated with treatment of Peyronie's disease with potassium para-aminobenzoate (Potaba) Roy J, Carrier S, J Sex Med, 2008
- https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/978
- https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/novel-food-catalogue/search
